دانشمندان در برزیل دریافتند ذرات ریز موجود در هوای آلوده می‌توانند باعث التهاب بافت‌های دهان شوند و روند تخریب ساختارهایی را سرعت ببخشند که دندان‌ها را در جای خود نگه می‌دارند.

پژوهشگران بر ذرات معلق ریز موسوم به «پی‌ام ۲.۵» (PM۲.۵) تمرکز کردند، یکی از انواع رایج آلودگی هوا با قطر کمتر از ۲.۵ میکرومتر که چندین برابر کوچک‌تر از قطر موی انسان هستند. ذرات «پی‌ام ۲.۵» می‌توانند از اگزوز خودروها، سوختن سوخت‌های فسیلی، فعالیت‌های صنعتی و منابع دیگر وارد هوا شوند. این ذرات به دلیل اندازه بسیار کوچک خود قادرند تا عمق ریه‌ها نفوذ کنند و برخی آثار ناشی از آلودگی نیز ممکن است در سراسر بدن گسترش یابد.

نتایج پژوهش‌های قبلی، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض ذرات ریز آلاینده را با بیماری‌های قلبی، بیماری‌های ریوی و دیگر مشکلات سلامت مرتبط دانسته‌اند و پژوهشگران در برزیل بررسی کردند آیا دهان که به‌طور مستقیم در معرض هوای بیرون قرار دارد نیز می‌تواند تحت تاثیر آلودگی هوا قرار بگیرد یا خیر.

دانشمندان برای بررسی این موضوع، موش‌ها را در معرض هوای آلوده جمع‌آوری‌ شده قرار دادند. این آزمایش در شرایط کنترل‌ شده آزمایشگاهی انجام شد تا پژوهشگران بتوانند تغییرات ایجاد شده در بافت‌های دهان را بررسی کنند.

نتایج نشان داد قرار گرفتن در معرض «پی‌ام ۲.۵»، التهاب اطراف دندان‌ها را تشدید می‌کند. همچنین میزان از بین رفتن استخوان آلوئولار، استخوانی که ریشه دندان‌ها را احاطه کرده و به ثابت ماندن آنها کمک می‌کند، افزایش یافت.

از بین رفتن این استخوان یکی از موارد مهم پریودنتیت یا بیماری شدید لثه است. پریودنتیت با التهاب اطراف دندان‌ها آغاز می‌شود و می‌تواند به‌تدریج لثه، استخوان و سایر بافت‌های نگهدارنده دندان را تخریب کند و در نهایت باعث لق شدن یا افتادن دندان‌ها شود.

لوئیس کارلوس اسپولیدوریو، استاد دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه «اونِسپ» (UNESP) گفت: پژوهشگران انتظار داشتند آلودگی هوا بر دهان تاثیر بگذارد اما شدت تغییراتی که مشاهده کردند، آنان را شگفت‌زده کرد. برخی از واضح‌ترین آثار آلودگی در بافت پوشاننده زبان مشاهده شد و حتی موش‌هایی که به‌طور آزمایشی دچار التهاب لثه نشده بودند، پس از قرار گرفتن در معرض هوای آلوده تغییرات قابل‌توجهی نشان دادند.

پوشش زبان ضخیم‌تر شد و پژوهشگران افزایش تجمع کراتین را مشاهده کردند، پروتئینی محافظ که در پوست و سایر بافت‌ها وجود دارد. همچنین تغییراتی در سلول‌های «ماست‌سل» مشاهده شد، سلول‌های سیستم ایمنی که می‌توانند مواد دخیل در التهاب را آزاد کنند.

این یافته‌ها نشان می‌دهد پوشش داخلی دهان ممکن است هنگام تماس با هوای آلوده واکنش شدیدی نشان دهد. از آنجا که انسان‌ها تنفس و با دهان باز صحبت می‌کنند، بافت‌های دهان می‌توانند به‌طور مستقیم در معرض ذرات موجود در هوا قرار بگیرند.

دانشمندان همچنین افزایش سطح پیام‌رسان‌های التهابی را در زبان و بافت‌های اطراف دندان‌ها مشاهده کردند. همزمان، نشانه‌هایی از استرس اکسیداتیو نیز دیده شد، نوعی فشار سلولی که در زمان رخ دادن آن، مولکول‌های واکنش‌پذیر و مضر بر توانایی دفاع طبیعی بدن غلبه می‌کنند و به بافت‌ها آسیب می‌رساند.

استرس اکسیداتیو پیش‌تر نیز به‌عنوان یکی از مسیرهای آسیب‌رسانی آلودگی هوا به بدن شناخته شده بود. یافته‌های جدید نشان می‌دهد همین فرایند ممکن است در توضیح چگونگی نقش آلودگی هوا در ایجاد التهاب و آسیب بافتی در دهان نیز موثر باشد.

پژوهشگران دریافتند ممکن است بیشتر از یک مسیر برای این آسیب ایجاد شود. ذرات ریز می‌توانند به‌طور مستقیم با بافت‌های دهان تماس پیدا کنند اما ذراتی که وارد ریه‌ها می‌شوند نیز ممکن است التهاب را در سراسر بدن تحریک کنند، التهابی که در ادامه می‌تواند بر لثه‌ها و سایر بافت‌های دور از ریه‌ها تاثیر بگذارد.

اهمیت این پژوهش از آن جهت است که تحقیقات قبلی عمدتا ارتباط میان زندگی در محیط‌های آلوده و سلامت ضعیف‌تر دهان را نشان داده بودند. این آزمایش به دانشمندان اجازه داد تغییرات زیستی را در شرایط کنترل‌ شده بررسی و سازوکارهای احتمالی ارتباط میان آلودگی هوا و سلامت دهان را شناسایی کنند.

با این حال، این پژوهش روی موش‌ها و نه انسان‌ها انجام شده است. دهان انسان تحت تاثیر عوامل بسیار بیشتری ازجمله رژیم غذایی، سیگار کشیدن، مراقبت‌های دندان‌پزشکی، وضعیت سلامت و میزان متفاوت آلودگی هوا قرار دارد بنابراین، یافته‌های این پژوهش هنوز نمی‌تواند مشخص کند که «پی‌ام ۲.۵» تا چه اندازه خطر ابتلا به بیماری لثه را در انسان افزایش می‌دهد.

در تحقیقات آینده باید بررسی شود که آیا تغییرات مشابه بافتی در افرادی که در مناطق بسیار آلوده زندگی می‌کنند نیز رخ می‌دهد یا خیر. پژوهشگران همچنین باید مشخص کنند چه میزان و چه مدت قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا می‌تواند به آسیب قابل‌توجهی در بافت‌های دهان منجر شود.

این یافته‌ها توصیه‌های معمول برای محافظت از دندان‌ها و لثه‌ها را تغییر نمی‌دهد. مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان، مراجعه برای معاینه‌های دندان‌پزشکی و داشتن رژیم غذایی سالم همچنان اهمیت دارند زیرا کنترل عوامل شناخته‌شده بیماری لثه می‌تواند فشار کلی وارد شده بر بافت‌های دهان را کاهش دهد.

چون افراد کنترل محدودی بر هوایی دارند که تنفس می‌کنند، از این رو، نتایج پژوهش کنونی از دیدگاه گسترده‌تر در حوزه سلامت عمومی نیز حمایت می‌کند؛ کاهش آلودگی ناشی از ترافیک و فعالیت‌های صنعتی، به‌جای اینکه آلودگی هوا فقط مسئله‌ای مرتبط با انتخاب‌های فردی تلقی شود.

بر اساس گزارش ساینس، در مجموع، نتایج این پژوهش، شواهد آزمایشگاهی قابل‌توجهی ارائه کرد که نشان می‌دهد ذرات «پی‌ام ۲.۵» می‌توانند بر بافت‌هایی بسیار فراتر از ریه‌ها تاثیر بگذارند. این نتایج از آن جهت اهمیت دارند که آسیب هم در لثه‌ها و هم در زبان مشاهده شد اما پیش از آنکه دانشمندان بتوانند میزان واقعی خطر آلودگی هوا برای سلامت دندان‌ها را برآورد کنند، انجام مطالعات انسانی بیشتری ضروری است.

نتایج این پژوهش در نشریه Air Quality, Atmosphere & Health منتشر شده است.

انتهای پیام