هر دانه از خوشههای پسته، روایتگر پیوند عمیق میان انسان، زمین و طبیعت است؛ روایتی که از باغهای پربار آغاز میشود و با دقت و عشق باغداران دامغانی ادامه مییابد، روزها و ماهها مراقبت، آبیاری، رسیدگی و انتظار، سرانجام در قالب دانههایی سبز و خوشطعم به بار مینشیند؛ دانههایی که همچون قطعهای از طبیعت، تازگی و طراوت را به سفرههای ایرانی میآورند.
پسته دامغان تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ میراثی ارزشمند از سرزمین دامغان و نمادی از توانمندی، پشتکار و برکت خاک ایران است، رنگ سبز چشمنواز، مغز خوشعطر، بافت ترد و طعم ماندگار آن، این محصول را به یکی از محبوبترین و باارزشترین فرآوردههای کشاورزی کشور تبدیل کرده است. ازاینرو، پسته دامغان را شایستهی نام «طلای سبز» دانستهاند؛ طلایی که نه در دل معدن، بلکه در آغوش باغهای سرسبز و در پرتو نور خورشید شکل میگیرد.
هر مشت از این دانههای ارزشمند، تلفیقی از طبیعت، سلامت و لذت است، محصولی که در هر دانهی آن، گرمای آفتاب، عطر خاک، تلاش باغداران و شکوه طبیعت ایران نهفته است. پسته دامغان، طعم ماندگار اصالت است؛ گوهری سبز که از دل زمین میروید و در دلها ماندگار میشود.
یکی از باغداران و کشاورزان روستای قدرت آباد با سابقه ۴۰ سال کشاورزی در گفتوگو با خبرنگار ایسنا اظهار کرد: من کار کشاورزی را تقریبا از سن پنج سالگی شروع کردم، از همان سن همراه پدرم به باغ و صحرا میرفتم و کار پیوندزنی و هرس و...را آموختم. من این شغل را انتخاب کردم زیرا به آن علاقه داشتم و الان حدود ۱۲هزار متر زمین پسته کاری و کشاورزی دارم که در روستای قدرت آباد است.
حسین سلمری افزود: در باغهای من به جز درختان پسته، سایر محصولات نظیر انواع انگور، انار، انجیر، زردآلو، توت و شاتوت، سیب، زرشک،آ لبالو، بادام، آلوچه، سبزی خوردن، گوجه و بادمجان، فلفل شیرین و زعفران، خیار و لوبیا وجود دارد.
او درباره مراحل اصلی کشت درخت پسته نیز به ما گفت: مراحل کشت پسته شامل کاشت، داشت و برداشت میشود که برای کاشت محصول ابتدا باید شرایط اقلیمی منطقه را در نظر گرفت (آب، زمین، باد) باید در نظر گرفت که آیا کاشت درخت پسته در این زمین و منطقه جواب گو هست یا خیر، نوع زمین و اینکه زمین سنگلاخ باشد و شور باشد یا فقط شن باشد تاثیر زیادی دارد، بهترین زمین برای کاشت درخت پسته زمینی است که شامل ۷۰درصد خاک رس و ۳۰ درصد ماسه باشد و عمق زمین حداقل پنج متر باشد، مهم ترین کارهایی که در طول سال باید برای باغ انجام داد نیز شامل آبدهی و کود پاشی است.
این کشاورز و باغدار دامغانی درباره نوع آبیاری و وجود انواع آفات درختان پسته اضافه کرد: آبیاری درختان پسته اغلب به صورت قطره ای، آبهای زیرسطحی یا غرقابی انجام میشود، در جاهایی که آب کم است، با زدن استخر های بتنی، پلیمری یا خاکی، آبیاری تحت فشار یا همان آبیاری قطره ای انجام می شود، مهم ترین آفات و بیماری های درخت پسته شامل: پِسیل، کرم سَرشاخه خوار، کِرمانیا، شپشک واوی، شپشکهای خونی، بالشتکها، زنجره ها و... است.
سلمری در جهت رسیدگی مناسب به درختان گفت: از زمان کاشت تا برداشت محصول، اینکه چگونه به درخت رسیدگی شود حائز اهمیت است. اگر رسیدگی مناسبی شکل بگیرد، سر سال سوم می توان محصول نوبَرانه را از درخت برداشت کرد، اما اگر در این زمینه کوتاهی شود ممکن است برداشت اولیه از محصول تا ۲۰ سال به طول بیانجامد.
وی درباره زمان برداشت محصول پسته نیز گفت: برداشت پسته تقریبا از اواخر مرداد تا اواخر آبان (سه ماه) انجام میگیرد، زیرا پستههای پیش رِس (زود رس) و پستههای دیر رِس، باعث ایجاد فاصله زمانی برای برداشت محصول میشود.
این باغدار پسته دامغانی همچنین گفت: برای بهتر شدن کیفیت محصول، تغذیه مناسب درختان در فصل مناسب اهمیت زیادی دارد، این تغذیه شامل هَرَس و آبیاری به موقع است. (تغذیه درختان در زمستان باید توسط کودهای شیمیایی و حیوانی از ریشه انجام شود؛ که از اواخر ماه آذر تا اواخر ماه اسفند شکل میگیرد.) بسته به شرایط اقلیمی و مبارزه با آفات، محصولات از کیفیت و بازدهی بالایی برخوردار هستند.
یکی دیگر از باغداران پسته به مشکلات بزرگ در این زمینه و انتظارات کشاورزان از مسئولان اشاره کرد و گفت: بزرگترین مشکل کشاورزان این منطقه کم آبی است.
میثم زحمتکش، کشاورز روستای اَمرِوان دامغان به ایسنا گفت: کم آبی باعث میشود بازدهی بار مناسب نباشد و محصول ریز بماند و کیفیت خوبی نداشته باشد، باعث خشکی سر شاخه های درخت و ریزش محصولات می شود.
وی با بیان اینکه نسبت به تورم و اقتصاد کشور، هزینه های کود، سم و کارگر برای رسیدگی به مزارع و باغ ها بسیار سنگین است ادامه داد: پسته دامغان به علت چربی و انس بالا، و خوشمزگی آن در سطح جهانی بسیار گران است ولی در این زمینه، این دلال های خرید و فروش پسته هستند که بیشترین سود از این محصول عاید آنها میشود.
این کشاورز تأکید کرد: کشاورزان از مسئولان انتظار دارند که واردات خارجی را تا حد امکان کم کنند و صادرات پسته را افزایش دهندو با آوردن دستگاههای مکانیزه صنعتی جهت گرفتن کره پسته، درست کردن نئوپان (تخته ای که از چوب، برگ، زاج و پوست پسته درست میشود) و مربای پوست پسته و تولید ذغال چوب پسته، اقدامات لازم را انجام دهند.
دزدی محصول سخت ترین بخش کار ماست
زحمتکش افزود: برای منی که کشاورز هستم، سخت ترین بخش کار دزدیده شدن محصولم است، اینکه من بعد از ۱۱ماه کارکردن و به بار آمدن محصول، هنگام برداشت محصول مشاهده می کنم که دزدان شبانه به باغ ها میروند و نه تنها محصولات را از درخت چیده و با خود میبرند، بلکه شاخه های درختان را نیز زخمی کرده و آنها را میشکنند، مشکل دیگر نبود سم های مرغوب و گران بودن کودهای شیمیایی است.
وی همچنین گفت: برای من شیرین ترین لحظه ی کشاورزی آن زمانی است که محصول با کیفیت و ارگانیک را به دست مردم میدهم، علاقه ای که من به کشاورزی دارم، باعث شده است این شغل را با وجود تمامی سختی ها و چالش هایی که دارد، ادامه دهم، البته حائز اهمیت است که کشاورزی امروزه از شکل سنتی بیرون آمده و وارد حوزه ی کشاورزی صنعتی شده است.
این کشاورز و باغدار دامغانی در ادامه گفت: توصیه من به جوانان اگر میخواهند وارد حوزه ی کشاورزی بشوند، ابتدا علاقه، دوم پشتوانه اقتصادی و در نهایت باید صبر و تحمل داشته باشند تا نتیجه بگیرند.
زحمتکش در پایان صحبت های خود گفت: چه منطقه ی ما چه سایر مناطق پسته کاری شده، با وجود درختکاری های پسته وارد عرصه جدید اقتصادی خواهد شد، هنگامی که این محصول به بار نشیند، شما میتوانید بهترین آسایش و امنیت را برای خود فراهم کنید، مهم ترین درخواست ما کشاورزان از مسئولان مربوطه این است تا جایی که امکان دارد حضور دلالان و واسطه ها را برای خرید و فروش پسته کم کنند و خود دولت به طور مستقیم وارد عمل شود.
وی ادامه داد: آینده پسته کاری و کشاورزی دامغان را بسیار درخشان و ایدهآل میبینم، زیرا پسته طلای سبز این منطقه است.
مدیر جهادکشاورزی شهرستان دامغان نیز به خبرنگار ایسنا گفت: باغهای پسته دامغان در سالهای اخیر به دلیل کاهش بارندگی، افت منابع آب زیرزمینی و وقوع تنشهای دمایی با مشکلات متعددی روبهرو بودهاند، با این حال، باغدارانی که مدیریت صحیح آبیاری، تغذیه و مبارزه با آفات را رعایت کردهاند، عملکرد قابل قبولی داشتهاند.
اسماعیل شوکت آبادی افزود: سطح زیر کشت پسته در شهرستان دامغان حدود ۱۸ هزار هکتار است، در سالهای اخیر توسعه باغهای جدید به دلیل محدودیت منابع آب بسیار محدود شده و بیشتر تمرکز بر حفظ، احیا و افزایش بهرهوری باغهای موجود است.
وی بخش مرکزی و حومه دامغان، امیریه، دامنکوه و فرات را از مهمترین مناطق پستهخیز دامغان ذکر کرد و گفت: بهترین سالهای تولید معمولاً سالهایی بوده که شرایط آبوهوایی مناسب، سرمای دیررس بهاره رخ نداده و منابع آب وضعیت مطلوبتری داشتهاند، بدترین سالها نیز عمدتاً به دلیل سرمازدگی بهاره، خشکسالی، کمآبی، گرمای شدید تابستان و افزایش خسارت آفات و بیماریها بوده است.
مدیر جهادکشاورزی دامغان در پاسخ به این سوال که به نظر شما کاهش یا افزایش تولید پسته در سالهای اخیر ناشی از خشکسالی بوده یا مدیریت باغها؟ گفت: هر دو عامل مؤثر هستند، اما مهمترین عامل کاهش تولید، خشکسالی و کمبود منابع آب است، البته مدیریت صحیح باغ شامل تغذیه اصولی، آبیاری مناسب، اصلاح خاک و کنترل بهموقع آفات میتواند بخش قابل توجهی از خسارات را کاهش دهد.
شوکت آبادی درباره میزان آسیب دیدگی باغهای پسته دامغان از خشکی یا سرمازدگی گفت: شدت خسارت در مناطق مختلف متفاوت است و هر سال نیز شرایط تغییر میکند، بیشترین خسارتها معمولاً ناشی از کمآبی، افت سطح آبهای زیرزمینی و در برخی سالها سرمازدگی بهاره است که باعث کاهش محصول و ضعف درختان میشود
وی در ادامه تأکید کرد: مهمترین مشکلات کشاورزان و باغداران شامل کمبود آب، شوری آب و خاک، افزایش هزینههای تولید، نوسانات قیمت نهادهها، تغییرات اقلیمی، خسارت آفات و بیماریها و کمبود نیروی کار و مشکلات بازاریابی و صادرات است.
مدیر جهادکشاورزی شهرستان دامغان اضافه کرد: پسته دامغان همچنان یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی و کشاورزی منطقه است، اما حفظ این سرمایه ارزشمند نیازمند مدیریت علمی منابع آب، تغذیه اصولی باغها و حمایت مستمر از باغداران است، اولویت اصلی ما نیز افزایش بهرهوری آب، توسعه روشهای نوین آبیاری، اصلاح و تغذیه اصولی باغها، آموزش باغداران، مدیریت آفات و بیماریها و حمایت از اجرای طرحهای سازگاری با کمآبی است .
شوکت آبادی خاطرنشان کرد: اگر مدیریت منابع آب، آموزش باغداران، استفاده از روشهای نوین آبیاری و تغذیه صحیح بهطور جدی دنبال شود، میتوان به حفظ و حتی افزایش بهرهوری باغها امیدوار بود، اما در صورت ادامه روند افت منابع آب و تغییرات اقلیمی بدون اجرای برنامههای اصلاحی، تولید با چالشهای بیشتری مواجه خواهد شد.
وی در پایان تاکید کرد: در جهت افزایش تولید و حفاظت از این میراث ارزشمند، حمایت از اجرای سامانههای نوین آبیاری و تأمین اعتبارات لازم، پرداخت تسهیلات کمبهره برای احیا و بهسازی باغها، حمایت از بیمه محصولات کشاورزی و جبران خسارات ناشی از خشکسالی و سرمازدگی، توسعه آموزشهای فنی و ترویجی برای باغداران، حمایت از صادرات، فرآوری و بازاریابی پسته و ایجاد ارزش افزوده از جمله برنامه های اولویت دار سازمان است.
نگارنده: ثنا سلمری _ ایسنا سمنان
انتهای پیام
