به گزارش ایسنا، آلودگی هوا، تغییرات اقلیمی و وابستگی به سوخت‌های فسیلی، بسیاری از کشورها را به سمت توسعه خودروهای برقی و هیبریدی سوق داده است. در سال‌های اخیر نیز سهم این خودروها در ناوگان حمل‌ونقل جهان با سرعت قابل توجهی افزایش یافته و بسیاری از دولت‌ها با ارائه مشوق‌های مختلف، تلاش کرده‌اند روند جایگزینی خودروهای برقی با خودروهای بنزینی و دیزلی را تسریع کنند.

همزمان با گسترش این فناوری، پرسش مهم دیگری نیز مطرح شده است؛ خودروهایی که فاقد موتور درون‌سوز (خودروهای برقی) هستند، باید بر چه اساسی معاینه فنی شوند؟ آیا معیارهای فعلی معاینه فنی خودروهای بنزینی برای آن‌ها کفایت می‌کند یا لازم است استانداردهای اختصاصی و متفاوتی برای ارزیابی سلامت و ایمنی این خودروها تدوین شود؟

گزارش «بررسی، ارائه و جمع‌بندی مؤلفه‌های معاینه فنی خودروهای برقی و هیبریدی» از سوی مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، به چگونگی صدور معاینه فنی برای این خودروها پاسخ داده و تجربه پنج کشور انگلیس، آلمان، ژاپن، ایالات متحده و چین را در این زمینه بررسی کرده است.

چرا معاینه فنی خودروهای برقی اهمیت دارد؟

اولین سوالی که درباره خودروهای برقی و هیبردی مطرح می‌شود، این است که اصلا چرا چنین خودروهایی باید معاینه فنی بگیرند؟ درست است که خودروهای برقی، موتور درون‌سوز ندارند و طبیعتا هم آلاینده‌های متعارف خودروهای بنزینی را تولید نمی‌کنند، اما در هر حال آنها نیز از اجزای حیاتی دیگری در موتور خود استفاده می‌کنند که باید به‌طور منظم ارزیابی و پایش شوند. باتری‌های ولتاژ بالا، سیستم ترمز احیا کننده، سامانه‌های الکترونیکی و تجهیزات ایمنی از جمله بخش‌هایی هستند که سلامت آن‌ها مستقیماً با ایمنی و عملکرد خودرو ارتباط دارد و نبود نظارت کافی بر این اجزا می‌تواند هم خطرات ایمنی جدی ایجاد کند و هم کارایی خودرو را کاهش دهد.خطر آتش‌سوزی باتری، یکی از همان تهدیداتی است که متوجه چنین خودروهایی است و لزوم اخذ معاینه فنی را یادآور می‌شود؛ چرا که باتری‌های خودروهای برقی در صورت بروز حریق، حرارت بیشتری تولید می‌کنند و زمان خاموش‌سازی طولانی‌تری نیاز دارند.

انگلیس؛ بازرسی چشمی به‌جای استاندارد مستقل بازرسی فنی

در انگلیس، خودروهای برقی و هیبریدی مانند خودروهای بنزینی، از سه سال پس از تولید باید سالانه معاینه فنی را انجام دهند. این آزمون مشابه خودروهای بنزینی است، اما بررسی آلایندگی، اگزوز و سیستم سوخت‌رسانی حذف شده و بخش‌هایی مانند ترمز، فرمان، چراغ‌ها، بدنه و ایمنی سرنشینان ارزیابی می‌شوند. با این حال، هنوز استاندارد مستقلی برای بازرسی فنی سیستم‌های الکتریکی خودروهای برقی وجود ندارد و تنها بازرسی چشمی کابل‌ها، اتصالات و قطعات الکتریکی انجام می‌شود.

آلمان؛ تمرکز بر عایق‌بندی و اتصالات، اما بدون دسترسی به داده باتری

در آلمان، معاینه فنی شامل بازرسی عموم و آزمون آلایندگی است که برای خودروهای برقی، بخش آلایندگی حذف می‌شود. در عوض، وضعیت ظاهری و عایق‌بندی باتری‌های ولتاژ بالا، کابل‌ها، سیستم خنک‌سازی، اتصالات ایمنی و عملکرد صحیح پورت شارژ بررسی می‌شود، اما این ارزیابی‌ها عمدتاً ظاهری هستند و بازرسان به اطلاعات داخلی باتری یا آزمون کامل ایمنی الکتریکی دسترسی ندارند. همچنین، مقررات در اتحادیه اروپا الزامات ایمنی سیستم‌های محرکه الکتریکی، از جمله ایمنی ولتاژ بالا، ایمنی پس از تصادف و مقاومت در برابر نفوذ آب و مدیریت انرژی را تعیین می‌کند.

ژاپن؛ بازرسی OBD به‌جای تست اگزوز

در ژاپن، خودروهای برقی مانند خودروهای بنزینی، سه سال پس از خرید و سپس هر دو سال یک‌بار معاینه فنی می‌شوند. در این خودروها، به دلیل حذف موتور درون‌سوز و اجزای مرتبط، بخش‌هایی مانند اگزوز، مخزن سوخت و بررسی روغن موتور از فرایند معاینه حذف شده و هزینه‌های نگهداری کاهش می‌یابد. با این حال الزامات معاینه فنی ویژه‌ای که خودروهای بنزینی و هیبریدی را از یکدیگر متمایز کند، وجود ندارد.

آمریکا؛ نظامی غیرمتمرکز و ناهماهنگ در معاینه فنی خودروهای برقی 

در ایالات متحده، به دلیل نبود قانون فدرال یکپارچه، مقررات معاینه فنی خودروهای برقی در ایالت‌های مختلف متفاوت است؛ برخی ایالت‌ها هیچ الزامی برای بازرسی ندارند، در حالی که ایالت‌هایی مانند کالیفرنیا و نیویورک مقررات ویژه‌ای برای خودروهای برقی تدوین کرده‌اند. این مقررات شامل رعایت پروتکل‌های ایمنی تجهیزات ولتاژ بالا، گزارش نشت باتری، بررسی سلامت کابل‌ها و پورت‌های شارژ و در برخی مراکز، ارزیابی نرم‌افزاری سیستم‌های مدیریت انرژی است. با این حال، نبود نظام یکپارچه ملی همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف این سیستم به شمار می‌رود.

چین؛ تنها کشور با استاندارد اختصاصی و کمّی

چین تنها کشوری است که استانداردی مستقل و تخصصی برای معاینه فنی خودروهای برقی تدوین کرده است. این استاندارد که از مارس ۲۰۲۵ اجرایی شده، آزمون ایمنی باتری را به یک الزام قانونی تبدیل کرده و علاوه بر آن، موتور محرکه، سیستم کنترل الکترونیکی و ایمنی الکتریکی را نیز ارزیابی می‌کند. فرایند بازرسی شامل بازرسی ظاهری، آزمون دشارژ باتری، آزمون شارژ و مقاومت عایق در خودروهای هیبریدی و پایش عملکرد اجزای اصلی از طریق سامانه OBD-EV است. نتیجه نهایی نیز در دو وضعیت «عادی» یا «توصیه به تعمیر و نگهداری» اعلام می‌شود.

آمار جهانی؛ رشدی که نیاز به استاندارد را فوری کرده است

مؤلفه غیرقابل‌انکار آن است که فروش جهانی خودروهای برقی در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱۴ میلیون دستگاه رسید؛ رقمی که نسبت به سال قبل آن، ۳۵.۳ درصد رشد را نشان می‌دهد. این آمار بدان معناست که به‌طور میانگین، در هر هفته از سال ۲۰۲۳، بیش از ۲۵۰ هزار خودروی برقی در سراسر جهان به فروش رسیده است؛ رقمی که از کل فروش سالانه خودروهای برقی در سال ۲۰۱۳ نیز بیشتر است. همچنین، تا پایان ژوئن ۲۰۲۴، تعداد خودروهای «نو انرژی» در چین به عنوان یکی از بازیگران اصلی این حوزه، به بیش از ۲۴.۷ میلیون دستگاه رسیده است. در چنین شرایطی، قطعاً رسیدن به استانداردهای جهانی برای صدور معاینه فنی چنین خودروهایی، بیش از پیش اهمیت دارد.

مراکز معاینه فنی تهران باید تجهیز شود

براساس گزارش مرکز مطالعات شهرداری تهران، از آنجایی که تهران برای اولین بار با همت شهرداری تهران، توانست میزبان سیستم حمل و نقل عمومی برقی باشد، می‌طلبد تا روند صدور معاینه فنی برای خودروها، اتوبوس‌ها و تاکسی‌های برقی هم با رعایت الزامات مرتبط با بررسی سلامت این خودروها نیز به سرعت در دستور کار قرار گرفته و با تجهیز مراکز معاینه فنی فعال در سطح شهر به تجهیزات و امکانات لازم برای خودروهای برقی، شاهد صدور معاینه برای خودروهایی باشیم که آینده دنیا را در دست دارند.

فعالیت بیش از ۱۷۵۰ تاکسی برقی و حدود ۱۹۰ اتوبوس برقی در سطح تهران و همچنین تداوم مسیر به کارگیری از خودروهای برقی و هیبردی، لزوم تدوین و بهره‌مندی از استانداردهای جهانی برای صدور معاینه فنی چنین خودروهایی را آن هم در کلانشهر تهران بیش از پیش کرده است. در همین راستا، با توجه به تجربه بالای چین در این حوزه، جا دارد تا در برنامه‌ریزی‌های کلان در ایران برای توسعه خودروهای برقی و هیبریدی، از استاندارد چینی به‌عنوان الگویی عملی برای تدوین شیوه‌نامه بومی معاینه فنی این خودروها در کشور مورد استفاده قرار شود.

با این حال پاسخ به این سوال که «خودروهای برقی و هیبریدی باید بر چه اساسی معاینه فنی شوند؟» هنوز در سطح جهان یکسان نیست، اما آنچه مسلم است این است که بیشتر کشورهای پیشرفته تنها بخش اگزوز و سوخت‌رسانی را از چارچوب سنتی معاینه فنی حذف کرده و بازرسی چشمی سیستم برق را به آن افزوده‌اند، بدون آنکه به ارزیابی عمیق سلامت باتری و مدارهای ولتاژ بالا وارد شوند. این در حالی که چین با تدوین استانداردی کمی و مبتنی بر آزمون‌های شارژ و دشارژ باتری، گامی فراتر برداشته است. با رشد سریع ناوگان خودروهای برقی در جهان و آغاز این مسیر در تهران، تدوین ضوابط دقیق‌تر و علمی‌تر برای این حوزه در ایران نیز اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.

بنابراین گزارش، مدتی است که با توجه به تردد بیشتر خودروهای برقی و به ویژه اتوبوس‌های برقی در سطح شهر ضرورت راه‌اندازی مراکزی خاص برای معاینه فنی خودروهای برقی در بین کارشناسان و مدیریت شهری مطرح شده است، به طوریکه سرپرست شرکت ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران نیز از احتمال راه‌اندازی این خطوط در پایتخت تا پایان سال خبر می‌دهد.

محمدمهدی رضازاده سرپرست شرکت ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اقدامات کشورهای مختلف در حوزه معاینه فنی خودروهای برقی و گزارش‌های جهانی، اظهار می‌کند: استانداردها و دستورالعمل‌های کنترلی مربوط به خودروهای برقی در کشورهای اروپایی و آمریکا، عمدتاً بر فرایند تولید، آزمون ایمنی باتری و تست‌های تنش برای سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی متمرکز است و در حال حاضر الزام یا استاندارد خاصی برای معاینه فنی دوره‌ای خودروهای برقی و هیبریدی در این کشورها وجود ندارد و اغلب به بازرسی چشمی قطعات الکتریکی، کابل‌ها و اتصالات اکتفا می‌شود. اما کشور چین با توجه به توسعه چشمگیر خودروهای برقی و سیاست‌های جدی خود در راستای برقی‌سازی ناوگان، از سال ۲۰۲۴ به‌طور خاص تدوین استاندارد ملی برای معاینه فنی بخش‌های الکتریکی و الکترونیکی خودروهای برقی و هیبریدی را آغاز و از ابتدای مارس ۲۰۲۵ آن را اجرایی کرده است.

وی ادامه می‌دهد: چین با سهم فروش تقریباً ۵۰ درصدی خودروهای برقی در جهان، پیشتاز این حوزه است و بر اساس آمار سال ۲۰۲۴، تعداد خودروهای نوین انرژی در این کشور حدود ۲۴.۷ میلیون دستگاه اعلام شده است. در همین راستا و با بهره‌گیری از زیرساخت‌های موجود در چین، شهرداری تهران در سال گذشته طی سفری به این کشور، از مراکز معاینه فنی خودروهای برقی و تولیدکنندگان تجهیزات خطوط معاینه فنی برقی بازدید و مذاکرات اولیه‌ای انجام داد.

رضازاده می افزاید: ما چند اقدام را شروع کرده‌ایم. در ایران تاکنون استاندارد یا دستورالعمل مشخصی برای انجام معاینه فنی خودروهای برقی تدوین نشده است. بدیهی است که با توجه به مسئولیت‌های تعیین شده در قانون برای سازمان ملی استاندارد ایران، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت کشور، باید نسبت به تدوین این استاندارد و ضوابط مربوط به رویه‌های معاینه فنی اقدام شود. ما هم اکنون مطالعات اولیه را در این زمینه آغاز کرده‌ایم و بر اساس تجربه کشورهای پیش‌رو، پیش‌نویس اولیه‌ای تهیه خواهیم کرد تا به مراجع ذی‌ربط ارائه دهیم. اولین گام، تعریف رویه‌ها و حدود مجاز شاخص‌های مورد ارزیابی است.

برای صدور گواهی معاینه فنی باید حدود مجاز آن در سامانه سیمفا درج شود

سرپرست شرکت ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران می‌گوید: نکته دوم، هماهنگی با اتحادیه حمل‌ونقل کشور است که پشتیبانی از سامانه یکپارچه ملی معاینه فنی کشور (سیمفا) را بر عهده دارد. معاینه فنی خودروهای برقی نیازمند تعریف شاخص‌های آزمون مربوطه در این سامانه است و برای صدور گواهی معاینه فنی، باید موارد آزمون و حدود مجاز آن در سامانه سیمفا درج شود. از این رو جلساتی با اتحادیه برگزار کرده‌ایم تا از طریق وزارت کشور، فرآیند معاینه فنی خودروهای برقی در سامانه تعریف و پیاده‌سازی شود.

وی تصریح می‌کند: هم‌زمان، موضوع ایجاد خطوط معاینه فنی ویژه خودروهای برقی را پیگیری می‌کنیم. اعتبار لازم برای این کار در بودجه امسال پیش‌بینی شده و با کمک شرکت سرمایه‌گذاری شهر، این مهم عملیاتی خواهد شد. همچنین در مراکز ملکی شهرداری، به دنبال ظرفیت‌ سنجی و جانمایی هستیم تا از میان ۸ مرکز موجود، در سه مرکز، خطوط معاینه فنی مجهز به تجهیزات مخصوص آزمون بخش تخصصی سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی (شارژ و دشارژ باتری‌ها) راه‌اندازی شود.

راه‌اندازی خطوط معاینه فنی برقی؛ احتمالا تا پایان سال

رضازاده در پایان می‌گوید: ان‌شاءالله تا پایان امسال بتوانیم در مراکز معاینه فنی شهر تهران، خطوط معاینه فنی را راه‌اندازی کنیم. همچنین با دستور شهردار تهران در حال مذاکره با بخش خصوصی هستیم، تا بتوانیم مراکز معاینه فنی برقی را با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی راه‌اندازی کنیم.

انتهای پیام