مهدی بیژن‌زاده عضو هیات علمی گروه ژنتیک دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: ناتوانی ذهنی از نظر پزشکی «Intellectual Disability» یا IT نامیده می‌شود که طیفی از انواع، علائم و دسته‌بندی‌های متفاوت دارد. از نظر تعریفی، ناتوانی ذهنی عبارت است از ناتوانی درک دنیای بیرونی و شرکت در فعالیت‌های روزمره.

وی ادامه داد: ناتوانی ذهنی فرد را در سه حوزه تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ حوزه مفهومی که شامل خواندن، نوشتن، دانش، زبان، استدلال و حافظه، حوزه اجتماعی که ارتباط با دوستان خانواده را دچار مشکل می‌کند و در حوزه عملی که شامل مراقبت‌های شخصی مانند کار، درس، مالی و موارد مشابه می‌شود.

بیژن‌زاده بیان کرد: حدود چند میلیون نفر در دنیا درگیر این بیماری هستند و شیوع این بیماری در دنیا ۱.۷ درصد است. بهره هوشی نیز بر ناتوانی ذهنی تاثیر دارد و بهره هوشی زیر ۷۰، کم‌توانی ذهنی در نظر گرفته می‌شود.

عوامل ایجاد کم‌توانی ذهنی

عضو هیات علمی گروه ژنتیک دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز افزود: عوامل محیطی در دوران بارداری می‌توانند بر ایجاد کم‌توانی ذهنی در جنین تاثیر بگذارند. انواع عفونت‌های مادر، مصرف مواد مضر مانند الکل، سیگار، مواد غذایی، تروما یا اشعه می‌توانند عامل ایجاد این بیماری در جنین باشند.

کم‌توانی ذهنی ژنتیکی

وی ادامه داد: عوامل ژنتیکی ۵۰ تا ۶۰ درصد عوامل ناتوانی ذهنی را شامل می‌شوند. بیماری‌های ژنتیکی به سه دسته کروموزومی، تک‌ژنی و چندعاملی تقسیم‌بندی می‌شوند و بیماری‌های ذهنی می‌توانند در هرکدام از این دسته‌ها قرار بگیرند، برای مثال سندروم داون از دسته کروموزومی است. 

بیژن‌زاده گفت: بسیاری از بیماری‌های ناتوانی ذهنی از دسته چندعاملی هستند. دسته چندعاملی یعنی یک زمینه ژنتیکی وجود داشته و یک عامل محیطی آن را کامل کرده است و بیماری بر اثر تداخل عوامل ژنتیکی و محیطی ایجاد می‌شود.

تشخیص کم‌توانی ذهنی

عضو هیات علمی گروه ژنتیک دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز اضافه کرد: تشخیص کم‌تونی ذهنی با مجموعه‌ای از روش‌ها انجام می‌شود که اولین قدم آن معاینه و گرفتن شرح حال از بیمار است. ممکن است نیاز به گرفتن تست IQ، نوار مغز، MRI یا بررسی‌های متابولیک شود و در ادامه یک‌سری آزمایش‌های ژنتیکی انجام می‌شود تا عامل بیماری مشخص شود.

وی بیان کرد: بعد از تشخیص کم‌توانی ذهنی فرد، این موضوع که چگونه جلوی ایجاد بیماری در نسل‌های بعد گرفته شود، انجام می‌شود. مشاوره ژنتیکی یکی از راه‌های پیشگیری از بروز مجدد این بیماری در نسل‌های بعد و تشخیص احتمال ایجاد مجدد بیماری است که برای افرادی که در خانواده سابقه کم‌توانی ذهنی دارند پیشنهاد می‌شود. زوجی که بچه بیمار دارند، می‌توانند از تشخیص پیش از تولد و قبل از لانه‌گزینی، مشاوره ژنتیک بهره ببرند.

درمان کم‌توانی ذهنی

بیژن‌زاده ادامه داد: با توجه به اینکه بازسازی سلول‌های عصبی از موارد سخت پزشکی است، این مساله، درمان این بیماری را با چالش مواجه می‌کند. روش‌های حمایتی و بازتوانی وجود دارند که به افزایش توانایی‌های اجتماعی و فکری فرد کمک می‌کنند تا بتواند زندگی بهتری در جامعه داشته باشد. 

عضو هیات علمی گروه ژنتیک دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز افزود: پزشکان در روش‌های مختلف درمان کم‌توانی ذهنی امید بیشتری به ژن درمانی دارند. خیلی از روش‌های ژن درمانی پیشنهاد شده‌اند که در مراکز درمانی تست می‌شوند و در مرحله پژوهشی هستند تا قبل از اینکه به مرحله اجرا روی بیماران برسند، بتوان از کارکرد و اثرگذاری آن‌ها مطمعن شد. 

تشخیص پیش از تولد 

وی افزود: امروزه برای خیلی از بیماری‌ها که عامل ژنتیکی دارند روش‌هایی وجود دارد تا در مراحل مختلف بتوان درگیری جنین با این بیماری را تشخیص داد. همچنین قبل از لانه‌گزینی می‌توان متوجه شد که آیا ممکن است جنین این بیماری‌ها را داشته باشد یا خیر. 

انتهای پیام