جنگلهای بلوط زاگرس سالهاست بیصدا ایستادهاند، درختانی که بخشی از هویت طبیعی و زیستبوم چهارمحال و بختیاری را شکل دادهاند و علاوه بر تأمین بخش مهمی از نیازهای زیستمحیطی منطقه، نقشی اساسی در حفظ خاک، آب، تنوع زیستی و پایداری زندگی جوامع محلی دارند، با این حال، این سرمایه ارزشمند طبیعی در سالهای اخیر با تهدیدهای مختلفی از جمله خشکسالی و تغییرات اقلیمی گرفته تا آفات، آتشسوزی، تخریب پوشش گیاهی و البته قطع غیرمجاز درختان و قاچاق چوب و ذغال مواجه شدهاند.
در گوشهای از چهارمحال و بختیاری، درختی که شاید دهها سال برای رشد آن زمان صرف شده، در مدت کوتاهی قطع میشود، بخشی از چوب آن راهی بازار میشود و بخشی دیگر ممکن است به کورههای ذغال برسد، ذغالی که شاید در ظاهر تنها یک کالای مصرفی باشد، در واقع میتواند حاصل قطع درختی باشد که نابودی آن پیامدهایی فراتر از ارزش اقتصادی چوب دارد، هر درختی که از جنگل حذف میشود، تنها یک قطعه چوب نیست، بخشی از پوشش گیاهی، زیستگاه جانوران و توان اکوسیستم برای حفظ خاک و آب نیز از بین میرود.
قاچاق چوب و ذغال اما پدیدهای تک بعدی نیست که بتوان آن را تنها با برخورد با متخلفان پایان داد. در مناطق محروم و کمتر برخوردار، مسائل اقتصادی و معیشتی، بیکاری و نبود فرصتهای شغلی پایدار میتواند برخی افراد را به سمت استفاده غیرمجاز از منابع طبیعی سوق دهد، همین موضوع باعث شده است که حفاظت از جنگلها در کنار اقدامات نظارتی و برخورد قانونی، نیازمند توجه جدی به وضعیت اقتصادی جوامع محلی و ایجاد مشاغل جایگزین باشد.
در سوی دیگر ماجرا، نیروهای حفاظتی منابع طبیعی قرار دارند که وظیفه صیانت از پهنههای گسترده جنگلی و مرتعی چهارمحال و بختیاری را برعهده دارند، پهنههایی که نظارت مستمر بر تمام نقاط آن، بدون برخورداری از نیروی انسانی، خودرو و تجهیزات کافی، کار سادهای نیست، افزایش توان حفاظتی و تجهیز نیروهای منابع طبیعی میتواند نقش مهمی در شناسایی و جلوگیری از تخلفات داشته باشد، اما این اقدام زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که در کنار آن، مسیرهای اقتصادی جایگزین برای جوامع محلی نیز ایجاد شود.
موضوع قاچاق چوب و ذغال در چهارمحال و بختیاری بهویژه در مناطق جنوبی استان، بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که چگونه میتوان میان حفاظت از منابع طبیعی و تأمین معیشت مردم تعادل برقرار کرد؟ آیا برخوردهای قانونی بهتنهایی میتواند مانع تداوم این روند شود یا باید همزمان با افزایش نظارت، طرحهای اشتغالزایی، توسعه فعالیتهای اقتصادی سازگار با طبیعت و مشارکت دادن جوامع محلی در حفاظت از منابع طبیعی نیز جدی گرفته شود؟
در شرایطی که جنگلهای زاگرس خود با فشارهای متعدد طبیعی و انسانی مواجه هستند، ادامه قطع و قاچاق چوب میتواند فشار مضاعفی بر این اکوسیستم شکننده وارد کند، از همین رو، مقابله با قاچاق چوب و زغال تنها به معنای توقیف یک محموله یا دستگیری چند متخلف نیست؛ مسئله اصلی، جلوگیری از تداوم چرخهای است که یک سوی آن تخریب طبیعت و سوی دیگر آن مشکلات اقتصادی و معیشتی قرار دارد.
اکنون باید دید چهارمحال و بختیاری برای مقابله با این پدیده چه اقداماتی انجام داده است، میزان کشفیات چوب و زغال در استان چه وضعیتی دارد، کمبود نیرو و تجهیزات تا چه اندازه بر روند حفاظت از جنگلها اثر گذاشته و مهمتر از همه، برای کاهش وابستگی معیشتی برخی جوامع محلی به منابع طبیعی چه برنامههایی در دستور کار قرار گرفتهاست.
قیمت هر کیلوگرم ذغال بلوط در بازار آزاد، بسته به کیفیت، بیش از ۳۰۰ هزار تومان است
ایمان اسکندرینژاد، جانشین فرمانده یگان حفاظت ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری، در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: از ابتدای سالجاری تاکنون، بر اساس آمار کشفیات، ۲۵ تن و ۵۵۰ کیلوگرم چوب قاچاق بلوط، ۱۱۷۰ کیلوگرم ذغال قاچاق و پنج تن و ۹۵۵ کیلوگرم محصولات فرعی جنگلی و مرتعی از جمله کلوس، موسیر، پرموسیر و... کشف شده است، در این مدت ۴۲ دستگاه وسیله نقلیه توقیف و ۱۵۵ متخلف، شامل قاچاقچیان و افرادی که اقدام به قطع جنگل کرده بودند، دستگیر شدهاند.
اسکندرینژاد با اشاره به جرایم در نظر گرفته شده برای قاچاق چوب و ذغال در چهارمحال و بختیاری، گفت: جرایم مربوط به قاچاق چوب و ذغال در استان نسبتاً سنگین است، هر کیلوگرم چوب غیرمجاز بلوط، طبق آخرین صورتجلسه کمیته فنی اداره کل، ۲۵۰ هزار تومان جریمه دارد و برای هر کیلوگرم ذغال غیرمجاز بلوط نیز ۵۰۰ هزار تومان جریمه در نظر گرفته شده است، البته این مبالغ در تعزیرات حکومتی میتواند تا سه برابر افزایش پیدا کند، علاوه بر این، خودروی قاچاقچیان نیز تا ۶ ماه توقیف میشود و پرونده این افراد به مراجع قضایی ارجاع خواهد شد.
جانشین فرمانده یگان حفاظت ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری ادامه داد: باوجود این برخوردها، متأسفانه همچنان شاهد قاچاق هستیم که یکی از دلایل اصلی آن، سودآوری بالای قاچاق است، بهگونهای که این سود، ریسک پرداخت جریمه را برای برخی افراد توجیهپذیر میکند.
وی با بیان اینکه فقر و بیکاری در جوامع محلی و وابستگی شدید معیشتی به جنگل نیز یکی از عوامل قاچاق چوب و ذغال محسوب میشود، گفت: عامل دیگر، کمبود شدید نیروی انسانی است، تعداد نیروهای یگان حفاظت با استانداردهای جهانی مطابقت ندارد، بر اساس استاندارد جهانی، باید به ازای هر ۲ هزار هکتار جنگل، یک نیروی حفاظتی وجود داشته باشد، اما در استان با کمبود شدید نیروی انسانی مواجه هستیم.
اسکندرینژاد با بیان اینکه ضعف تجهیزات نظارتی را از دیگر عوامل مؤثر بر قاچاق است، افزود: در زمینه تجهیزات نظارتی و پایش هوشمند، دوربینهایی با برد بالا خریداری شده و در حال نصب است، این دوربینها میتوانند تا شعاع ۱۵ کیلومتری را از هر طرف پوشش دهند و در حفاظت از مناطق جنگلی و مرتعی کمک شایانی داشته باشند.
وی در ادامه با اشاره به معضل فرسودگی و نبود ناوگان خودرویی و موتوری، آن را یکی دیگر از چالشهای اساسی پیش روی مأموران یگان حفاظت دانست و اظهار کرد: فرسودگی ناوگان خودرویی و موتوری، عملیات گشتزنی و پایش مستمر مناطق را با دشواری جدی مواجه کرده است. این موضوع بهویژه در مناطق صعبالعبور و کوهستانی استان، که بخش عظیمی از جنگلهای زاگرس را در بر میگیرد، تأثیر مضاعفی بر کارایی گشتها دارد. این در حالی است که تعداد قابل توجهی از خودروهای موجود، فرسوده و از چرخه خدمات خارج شدهاند و این کمبود، نیروهای خدوم یگان را با مشکلات عدیدهای برای انجام مأموریتهای محوله روبرو ساخته است. تأمین خودروها و موتورسیکلتهای بهروز و مجهز، یکی از نیازهای مبرم و فوری یگان حفاظت است و بدون نوسازی ناوگان حملونقل و تأمین تجهیزات بهروز، عملاً امکان گشتزنی مؤثر و پاسخگویی به موقع به تخلفات، بهویژه در مناطق بحرانی و کانونهای اصلی قاچاق مانند شهرستانهای لردگان، کوهرنگ، خانمیرزا و سایر شهرستانها با دشواری همراه خواهد بود و کارایی مأموران را به شدت کاهش میدهد.
جانشین فرمانده یگان حفاظت ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری اظهار کرد: بر اساس آمار و گزارشهای میدانی، بیشترین حجم کشفیات قاچاق مربوط به شهرستان بروجن است، زیرا نسبت به تشدید اقدامات حفاظتی و برقراری پست ایست و بازرسی سیار در محور مواصلاتی خانمیرزا به بروجن اقدام شد، همچنین شهرستانهای کوهرنگ، لردگان، خانمیرزا، کیار، فلارد و اردل از کانونهای اصلی قاچاق محسوب میشوند، شهرستان کوهرنگ نیز به دلیل تراکم بالای پوشش گیاهی و مراتع غنی، رتبه دوم کشفیات را به خود اختصاص داده است.
وی با تأکید بر نقش افزایش نیروهای یگان حفاظت در کاهش تخلفات، گفت: در حال حاضر تعداد نیروهای یگان حفاظت در استان بسیار کمتر از استانداردهای جهانی است، افزایش تعداد جنگلبانان، استفاده از دوربینهای پایش از راه دور و پهپادهای نظارتی بهویژه با توجه به صعبالعبور بودن مناطق استان در کنار همکاری مردم میتواند تأثیر مستقیمی بر کاهش قاچاق داشته باشد، افزایش تعداد جنگلبانان مجهز، بهویژه در مناطق بحرانی، یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش قاچاق است.
اسکندرینژاد با اشاره به روند رشد درخت بلوط گفت: رشد درخت بلوط بسیار کند و دیرزیست است و میانگین رشد سالانه آن تنها یک تا سه سانتیمتر است، حدود ۵۰ تا ۱۰۰ سال زمان نیاز است تا این درخت به یک درخت تقریباً تنومند تبدیل شود و درخت بلوط حدود ۴۰ سال زمان میبرد تا به مرحله تولید میوه برسد، این اعداد نشان میدهد که تخریب هر درخت بلوط خسارتی جبرانناپذیر برای نسلهای آینده به همراه دارد.
جانشین فرمانده یگان حفاظت ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری با اشاره به قیمت ذغال بلوط در بازار آزاد، اظهار کرد: قیمت هر کیلوگرم زغال بلوط در بازار آزاد، بسته به کیفیت، بیش از ۳۰۰ هزار تومان است، این رقم در مقایسه با جریمه ۵۰۰ هزار تومانی نشاندهنده سودآوری بالای قاچاق است و متأسفانه برخی افراد را به این اقدام غیرقانونی ترغیب میکند.
وی تأکید کرد: برخوردهای قاطع و قانونی با قاچاقچیان ادامه دارد و توقیف خودرو و اعمال جریمههای نقدی سنگین بخشی از راهبرد مقابله با این پدیده است، اما ریشهکنی کامل قاچاق نیازمند رویکردی چندوجهی است، تأمین معیشت جایگزین برای جوامع محلی، فرهنگسازی و آگاهیبخشی از جمله اقداماتی است که میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
اسکندرینژاد با اشاره به کاهش ۳۳ درصدی پروندههای قاچاق چوب و ذغال نسبت به سال گذشته به دلیل تشدید اقدامات حفاظتی و برقراری پستهای ایست و بازرسی سیار در محورهای مواصلاتی شهرستانهای دارای جنگل در چهارمحال و بختیاری، خاطرنشان کرد: با وجود این موفقیتها، اما فرسودگی و کمبود ناوگان خودرویی و موتوری همچنان بهعنوان یک مانع جدی، سرعت عمل و پوشش کامل مناطق را با اختلال مواجه کرده است و مهار کامل این پدیده نیازمند همکاری همگانی، افزایش نیروهای حفاظتی، استفاده از تجهیزات نوین، نوسازی ناوگان حملونقل یگان و ایجاد اشتغال جایگزین برای جوامع محلی است.
جانشین فرمانده یگان حفاظت ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری در پایان گفت: مردم استان میتوانند هرگونه تخلف در حوزه قاچاق چوب و ذغال را از طریق سامانههای ارتباطی ۱۳۹ و ۱۵۰۴ گزارش دهند، همچنین از مردم خواستاریم جنگلهای زاگرس را بهعنوان میراثی ارزشمند برای نسلهای آینده پاس بدارند.
انتهای پیام
