پژوهشگران دانشگاه «تافتس» آمریکا در پژوهشی جدید دریافتند مصرف بیشتر ماهیهای چرب همیشه خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را در بلندمدت کاهش نمیدهد؛ یافتهای که با تصور رایج درباره ماهی بهعنوان «غذای مغز» تفاوت دارد.
ماهیهای چرب مدتهاست به دلیل داشتن اسیدهای چرب امگا-۳ و برخورداری از خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی، یکی از مواد غذایی مفید برای سلامت مغز و عملکرد شناختی محسوب میشوند به همین دلیل، پژوهشگران سالهاست بررسی میکنند آیا مصرف این نوع ماهیها میتواند در پیشگیری از آلزایمر نیز نقش داشته باشد یا خیر.
با این حال، پژوهش جدید دانشمندان مرکز تحقیقات تغذیه انسانی و پیری «ژان مایر» در دانشگاه «تافتس» نشان میدهد پاسخ این پرسش چندان ساده نیست. پژوهشگران این پژوهش از روشی به نام «شبیهسازی کارآزمایی هدف» استفاده کردند که اصول کارآزماییهای بالینی تصادفی شده را برای تحلیل دادههای پژوهشهای مشاهدهای بلندمدت به کار میگیرد. هدف از این روش، کاهش برخی سوگیریهایی است که در پژوهشهای مشاهدهای معمول وجود دارد.
خوزه اوردوواس، دانشمند ارشد مرکز تحقیقات تغذیه انسانی و پیری دانشگاه «تافتس» گفت: شواهد روشنی وجود ندارد که افزایش مصرف ماهی بهتنهایی بتواند خطر ابتلا به آلزایمر را در بلندمدت به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
وی تاکید کرد ماهی همچنان ماده غذایی سالم است اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد نمیتوان مصرف ماهی را بهتنهایی راهکاری قطعی برای پیشگیری از آلزایمر دانست. این پژوهش به دلیل استفاده از روش پژوهشی قویتر، میتواند پاسخ دقیقتری نسبت به پژوهشهای گذشته درباره تاثیر بلندمدت رژیم غذایی ارائه کند.
چرا نتایج پژوهشهای قبلی متفاوت بود؟
بخشی از شواهد قبلی درباره فواید ماهی از پژوهشهای حیوانی به دست آمده است. برای نمونه، پژوهشگران در ۲۰۰۵ گزارش کردند رژیم غذایی سرشار از «اسید دوکوزاهگزانوئیک» (DHA)، نوعی اسید چرب امگا-۳ که در ماهیهای آبهای سرد یافت میشود، روند پیشرفت بیماری شبیه آلزایمر را در موشها کند کرده است. با این حال، اوردوواس گفت پژوهشهای حیوانی میتوانند برای درک مکانیسمهای بیولوژیکی بسیار مفید باشند، اما همیشه آنچه را که در طول دههها در افراد اتفاق میافتد پیشبینی نمیکنند.
در انسان نیز بخش قابلتوجهی از شواهد پیشین حاصل پژوهشهای مشاهدهای بودهاند. افرادی که ماهی بیشتری مصرف میکنند ممکن است از جنبههای دیگری نیز با سایر افراد متفاوت باشند برای مثال ممکن است رژیم غذایی سالمتری داشته باشند، بیشتر ورزش کنند، کمتر سیگار بکشند، از سطح تحصیلات یا درآمد متفاوتی برخوردار باشند یا دسترسی بهتری به خدمات درمانی داشته باشند.
در مقابل، کارآزماییهای بالینی تصادفی شده، مداخلات را در شرایط کنترل شده بررسی میکنند و یکی از معتبرترین روشها برای ارزیابی رابطه علت و معلولی میان مداخله و پیامد سلامت محسوب میشوند. با این حال، از آنجا که بیماری آلزایمر طی چند دهه شکل میگیرد، انجام کارآزمایی تصادفی شده چنددههای درباره این بیماری، از نظر اجرایی و مالی، اغلب امکانپذیر نیست.
شبیهسازی پژوهش ۲۱ساله
اوردوواس اظهار کرد هدف پژوهش جدید این نبود که فرض شود ماهیهای چرب از ابتلا به آلزایمر محافظت میکنند، بلکه هدف، بررسی این احتمال با استفاده از روشی بود که در انسان، به منطق یک کارآزمایی تصادفی شده نزدیکتر باشد. در این روش، پرسش واقعبینانهتری درباره تاثیرات بلندمدت مطرح شد؛ «در میان سالمندان سالم از نظر شناختی، مصرف مداوم ماهیهای چرب، در مقایسه با میزان معمول مصرف آنها، چه تاثیری بر خطر ابتلا به بیماری آلزایمر دارد؟».
پژوهشگران برای بررسی دقیقتر این موضوع از دادههای «مطالعه قلب فرامینگهام» استفاده کردند، پژوهشی بلندمدت که روند بیماریهای قلبیعروقی را در سه نسل از شرکتکنندگان بررسی کرده است.
اوردوواس در تحلیل جدید خود، کارآزمایی تصادفی شده ۲۱ساله را در میان ۲۰۱۲ فرد سالم از نظر شناختی از گروه فرزندان شرکتکنندگان پژوهش قلب فرامینگهام شبیهسازی کرد. وی گفت: «شبیهسازی کارآزمایی هدف» میتواند برای بررسی پرسشهای مربوط به پیشگیری مفید باشد، پرسشهایی که انجام یک کارآزمایی تصادفی شده چنددههای درباره آنها تقریبا امکانپذیر نیست.
وی افزود: این روش در پژوهشهای تغذیهای اهمیت ویژهای دارد زیرا پژوهشگران معمولا میان کارآزماییهای کوتاهمدت و پژوهشهای مشاهدهای با محدودیتهای بیشتر قرار میگیرند و روش جدید میتواند این فاصله را تا حدی پر کند.
هنوز مشخص نیست امگا-۳ برای چه کسانی مفید است
پژوهشگران میگویند تحقیقات آینده باید فراتر از این پرسش باشد که آیا ماهی از آلزایمر پیشگیری میکند یا خیر و عواملی مانند زمان مصرف، سوختوساز بدن، ژنتیک و تفاوتهای میان گروههای مختلف افراد را نیز بررسی کند.
اوردوواس به ژن «آپولیپوپروتئین ای» (APOE) اشاره کرد که با بیماری آلزایمر دیررس ارتباط دارد. به گفته وی، یافتههای جدید همچنین میتواند توضیح دهد که چرا پژوهشهای مشاهدهای گذشته نتایج خوشبینانهتری درباره فواید ماهی و امگا-۳ نشان دادهاند. در نهایت، پژوهشگران امیدوارند مشخص شود امگا-۳ چه زمانی، برای چه افرادی و در چه شرایطی میتواند بیشترین فایده را داشته باشد.
بر اساس گزارش سایت تافتس ناو، وی گفت: پیشرفت واقعی این است که این روش پژوهشی جدید به ما کمک میکند از ارتباطهای کلی به سمت راهبردهای دقیقتر پیشگیری حرکت کنیم. اگر قرار باشد توصیههای تغذیهای برای سالمندی سالم ارائه شود، این توصیهها باید تا حد امکان شخصیسازی شده، واقعبینانه و مبتنی بر شواهد باشند.
این پژوهش با عنوان «مصرف مستمر ماهی و خطر ۲۱ساله ابتلا به آلزایمر: شبیهسازی کارآزمایی هدف» در نشریه American Journal of Epidemiology منتشر شده است.
انتهای پیام
