محمود هوشیارفرد در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ضرورت استانداردسازی صادراتی کیوی گیلان اظهار کرد: استانداردسازی صادراتی برای کیوی گیلان، پلی است که کیفیت باغی را به ارزش ارزی تبدیل میکند. برای اینکه کیوی گیلان بتواند در بازارهای سختگیر مانند اروپا، کشورهای حاشیه خلیج فارس، روسیه و هند رقابت کند، استانداردسازی باید در سه بخش «باغ»، «سورتینگ» و «بستهبندی» اعمال شود.
وی افزود: امروزه خریداران بزرگ دنیا دیگر فقط به ظاهر میوه نگاه نمیکنند؛ آنها «شناسنامه سلامت» محصول را میخواهند. هر باغ باید یک دفترچه ثبت وقایع داشته باشد که در آن تاریخ دقیق کوددهی، نوع و میزان آفتکش مصرفی با تأییدیه سازمان حفظ نباتات و زمان آبیاری ثبت شده باشد. محصولی که «ردپای دیجیتال» نداشته باشد، در بازارهای صادراتی «کالای درجه دو» محسوب میشود.
ضرورت تشکیل شورای سیاستگذاری «کیوی گیلان»
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان ادامه داد: لازم است که یک شورای سیاستگذاری کیوی گیلان تشکیل شود که پروتکل استانداردهای کیفیت، شامل سفتی، قند، ماده خشک و سموم را برای استفاده از این نام تجاری تعیین کند. برای برندسازی گیلان، باید پروتکلهای برداشت، یعنی زمان دقیق برداشت برای رسیدن به قند مناسب، سایزبندی و بستهبندی در سطح کل باغداران و صادرکنندگان یکپارچه شود.
هوشیارفرد تصریح کرد: تنها تولیدکنندگانی که پروتکلهای تولید را رعایت میکنند، اجازه دارند لوگوی کیوی گیلان را روی بستهبندی خود بزنند، این یعنی «برند» تبدیل به یک «ضامن کیفیت» میشود.
این استادیار پژوهشی، با بیان اینکه سختگیرانهترین بخش صادرات، حد مجاز باقیمانده سموم است، گفت: استانداردهای صادراتی حکم میکنند که سمپاشیها باید حداقل ۳۰ تا ۴۵ روز قبل از برداشت متوقف شود؛ پایش سلامت باغ باید روی دوره کارنس یا دوره ماندگاری سم متمرکز باشد.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان یکی از دلایل شکست کیوی ایران در بازارهای جهانی را برداشت زودهنگام برای زودتر رسیدن به بازار دانست و بیان کرد: استانداردسازی صادراتی باید بر اساس شاخص بریکس(Brix)، ماده خشک میوه، سفتی بافت میوه و استانداردهای بستهبندی و سورتینگ استوار باشد.
وی با اشاره به اینکه حداقل میزان قند (TSS) برای صادرات کیوی معمولا باید بالای ۶.۵ تا ۷ باشد، ادامه داد: پایش با دستگاههای دیجیتال «رفرکتومتر» در باغ، قبل از چیدن، الزامی است. ماده خشک، مهمترین شاخص برای مشتری نهایی است. استاندارد صادراتی ایجاب میکند که کیوی حداقل ۱۵ درصد ماده خشک داشته باشد. میوهای که ماده خشک پایینی دارد، طعم خوبی ندارد و پس از انبارداری کیفیت خود را از دست میدهد.
بستهبندی؛ ابزار حفاظتی و هویتی «کیوی گیلان»
هوشیارفرد با اشاره به اهمیت بستهبندی در صادرات کیوی گفت: بستهبندی فقط ظاهر نیست؛ یک ابزار حفاظتی است. کالیبراسیون و سورتینگ بر اساس وزن ضروری است. خریدار خارجی کیویهایی با سایز نامنظم در یک جعبه را نمیپسندد. استاندارد بینالمللی معمولا بر اساس تعداد میوه در هر لایه، مثلا سایزهای ۷۰ تا ۱۰۰ گرم، ۱۰۰ تا ۱۲۰ گرم و ... تعریف میشود.
این پژوهشگر حوزه کشاورزی، افزود: همچنین، استفاده از پدهای جاذب رطوبت و کارتنهای دارای تهویه مناسب باید رعایت شود. کیوی محصولی است که «اتیلن» تولید میکند؛ گاز رسیدن. بستهبندی باید به گونهای باشد که از رسیدن زودرس میوه جلوگیری کند. همچنین، لیبلگذاری و درج اطلاعات دقیق روی بستهها، شامل نام باغدار یا تعاونی، تاریخ برداشت، کد سلامت و کشور مبدأ، یک الزام قانونی برای استانداردهای اروپایی است.
کیوی گیلان باید با هویتی واحد در بازارهای جهانی حاضر شود
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان حضور در نمایشگاههای تخصصی و زنجیره تأمین را از دیگر ملزومات برندسازی منطقهای عنوان کرد و گفت: برندینگ صرفا تبلیغات نیست؛ حضور در نمایشگاههای بینالمللی، مثل Fruit Logistica در برلین یا نمایشگاههای بزرگ روسیه، با هویتی واحد به نام «کیوی گیلان» و نه به صورت پراکنده، اهمیت دارد.
وی درباره موانع پیش روی باغداران و صادرکنندگان گیلانی برای رعایت استانداردهای صادراتی اظهار کرد: خرد بودن باغات کیوی، عدم آگاهی کافی از بازار و سورتینگهای سنتی از موانع اصلی استانداردسازی کیوی محسوب میشوند.
هوشیارفرد ادامه داد: راهکارهای عملیاتی برای رفع این موانع، تجمیع تولید در قالب تعاونیهای صادراتی، یکپارچهسازی مدیریت فنی و نظارت یکپارچه بر سلامت محصول، استفاده از مشاوران صادراتی برای سنجش تقاضای بازار هدف، مثلا هند کیوی کوچکتر و ارزانتر میخواهد، اما روسیه کیوی درشت و باکیفیت میخواهد و سرمایهگذاری یا اجاره تجهیزات سورتینگ هوشمند، با قابلیت تصویربرداری و تشخیص سایز و کیفیت داخلی بدون آسیب به میوه، پیشنهاد میشوند.
وی، درباره ضرورت برندسازی منطقهای برای کیوی گیلان گفت: در بازار صادراتی، مثلا روسیه، هند یا کشورهای خلیج فارس، کیوی ایران باید از کیوی رقبا، مانند کیوی نیوزلند، ایتالیا یا ترکیه، متمایز شود. برندسازی منطقهای (Gilan Kiwi) به خریدار این پیام را میدهد که محصول نه فقط «ایرانی»، بلکه محصولِ یک اقلیم خاص با ویژگیهای کیفی مشخص است.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان افزود: همچنین، مسئله بعدی اعتبارسازی است. وقتی یک منطقه به عنوان قطب تولید یک محصول خاص، یعنی کیوی در گیلان، معرفی شود، استانداردهای کیفی آن منطقه در ذهن خریدار نهادینه میشود. خریداران عمده به دنبال ثبات کیفیت هستند؛ برندینگ منطقهای این پیام را مخابره میکند که «گیلان معادل دانش تخصصی و کیفیت پایدار در کیوی».
«کیوی گیلان»؛ عبور از عنوان محصول ایرانی به محصول یک اقلیم
وی خاطرنشان کرد: از طرف دیگر، محصولی که «برند» دارد، مثلا اگر کیوی گیلان با استانداردهای مشخص بستهبندی و معرفی شود، دیگر یک کالای عمومی نیست که بر اساس قیمت روز معامله شود، بلکه به یک محصول متمایز تبدیل میشود که قیمت آن توسط عرضهکننده، با اتکا به کیفیت، بهتر مدیریت میشود.
هوشیارفرد در تشریح نقشه راه عملیاتی برای پیادهسازی برندینگ منطقهای کیوی گیلان بیان کرد: برای کیوی گیلان، «برندینگ منطقهمحور» استراتژیکترین گام برای خروج از «تله کالای فلهای» و ورود به بازار کالاهای لوکس و باارزش است. در این استراتژی، شما صرفا کیوی نمیفروشید؛ بلکه کیویِ پرورشیافته در دامان جنگلهای هیرکانی و رطوبت مطبوع گیلان را میفروشید. نقشه راه این راهبرد، بر پایه تعریف هویت، ایجاد نشان جغرافیایی، کنسرسیوم صادراتی و استفاده از فناوری در برندسازی است.
وی افزود: برندینگ منطقهای بر پایه مفهوم «خاستگاه» استوار است. لذا، باید ثابت کنیم که کیوی گیلان با کیوی سایر مناطق، مانند مازندران، یا حتی رقبا در کشورهای دیگر، متفاوت و دارای مزیت رقابتی است، یعنی روی ویژگیهای اقلیمی گیلان، شامل خاک غنی، آبوهوای نیمهاستوایی معتدل شمال و تأثیر دریای خزر، تأکید کنیم. این ویژگیها باعث ایجاد بافت منحصربهفرد، طعم متعادل، یعنی قند و اسید مطلوب و ماندگاری خاص میشود.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان ادامه داد: علاوه بر این، هر بستهبندی باید حاوی یک داستان کوتاه باشد؛ مثلا «کیوی گیلان؛ رشد یافته در جوار رویشگاههای هیرکانی». این داستانسرایی به محصول شخصیت و هویت میدهد و مشتری خارجی حاضر است برای آن پول بیشتری بپردازد.
وی خاطرنشان کرد: همچنین، یکی از معتبرترین روشها در تجارت جهانی، ثبت «نشان جغرافیایی» است. ثبت نشان جغرافیایی برای کیوی گیلان در سازمانهای بینالمللی، راهکار قانونی برای جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی است و به خریدار خارجی اطمینان میدهد که محصول اصل گیلان است.
برندینگ منطقهمحور؛ راه خروج کیوی گیلان از «تله کالای فلهای»
هوشیارفرد درباره نقش کنسرسیوم صادراتی در برندینگ منطقهمحور گفت: برندینگ منطقهمحور با باغداران ضعیف و یا متوسط محقق نمیشود؛ مگر در قالب یک کنسرسیوم. باغداران باید در قالب شرکتهای تعاونی یا کنسرسیومهای صادراتی گرد هم آیند. این کنسرسیوم مسئولیت بازاریابی، طراحی بستهبندی یکپارچه و تبلیغات بینالمللی را بر عهده میگیرد.
وی ادامه داد: همچنین، بستهبندی باید در تمام مقاصد صادراتی یک فرمت بصری واحد و یکپارچه داشته باشد. مشتری در روسیه یا هند باید با دیدن یک طرح خاص و لوگوی مشخص، فورا متوجه شود که این «کیوی درجهیک گیلان» است.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان درباره استفاده از فناوری در برندینگ منطقهای اظهار کرد: امروزه اعتماد در صادرات، با «شفافیت» از طریق ردیابی دیجیتال ایجاد میشود. هر بستهبندی باید یک QR کد داشته باشد که خریدار با اسکن آن، اطلاعات مختصات جغرافیایی باغ، مثلا روستای X در تالش، تاریخ برداشت و تأییدیه سلامت، یعنی نتایج آزمایش باقیمانده سموم، را ببیند.
وی افزود: این ردیابی دیجیتال، نه تنها اصالت محصول را تضمین میکند، بلکه برند کیوی گیلان را به عنوان یک برند پیشرو و مدرن در ذهن خریدار جای میدهد.
سه گام برای آغاز برندسازی منطقهای کیوی گیلان
هوشیارفرد در تشریح نقشه راه اجرایی مسیر برندسازی منطقهای کیوی گیلان گفت: اگر بخواهیم این مسیر را آغاز کنیم، باید سه گام برداشته شود. گام اول؛ انتخاب «پایلوت» است. به جای کل استان، یک منطقه مشخص در غرب یا شرق استان، مثلا در تالش و یا رودسر، یک تعاونی موفق را پیدا کنیم و روی استانداردسازی آن متمرکز شویم تا مدل موفقیت ایجاد شود.
وی ادامه داد: گام دوم طراحی شناسنامه محصول است؛ یعنی برای آن منطقه، یک شناسنامه (Brand Book) تدوین کنیم که شامل لوگو، رنگبندی بستهبندی و استانداردهای کیفی باشد. گام آخر؛ این که با همکاری سازمان جهاد کشاورزی و اتاق بازرگانی گیلان، برای برند کیوی گیلان درخواست ثبت رسمی کنیم تا در بازارهای بینالمللی به عنوان یک «برند مبدأ» شناخته شود.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان در پاسخ به این پرسش که آیا مسیر برندسازی منطقهای در صادرات کیوی تأثیرگذار است، گفت: بله؛ با اینکه بازار صادرات کیوی اشباع شده است، اما بازار کیوی باکیفیت و اصیل با هویت مشخص هنوز تشنه است.
وی تأکید کرد: برندسازی منطقهای برای محصولاتی مانند کیوی، یکی از راهکارهای استراتژیک و بسیار مؤثر در دنیای تجارت کشاورزی مدرن است. در واقع، در بازارهای جهانی که رقابت بر سر قیمت تنها یک بخشی از ماجراست، «شناسنامه محصول» و «اعتبار جغرافیایی» ارزش افزوده قابلتوجهی ایجاد میکنند. وقتی محصول «برند» داشته باشد، دیگر با کیویهای ارزانقیمت و بیکیفیت مقایسه نمیشود، در واقع ما وارد بازی تمایز میشویم، نه قیمت.
انتهای پیام
