به گزارش ایسنا، روزنامه «البناء» لبنان در یادداشتی تحلیلی با واکاوی پیامهای نشست سازمان همکاری شانگهای، با این مقدمه نوشت: شرطبندی آمریکا بر تحریمهای جدید علیه ایران، بر این باور استوار نبود که واشنگتن بهتنهایی میتواند اقتصاد ایران را به زانو دربیاورد، بلکه بر این امید بنا شده بود که روسیه و چین را از ایران دور کند یا آنها را به این نتیجه برساند که تهران باری است که باید مهار شود، نه شریکی که باید از حق آن برای مقابله با جنگ و محاصره دفاع کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا بر نیاز مسکو به توافق با واشنگتن درباره اوکراین و همچنین تمایل پکن برای پرهیز از ورود به یک رویارویی اقتصادی جدید پیش از سفر رئیسجمهور چین به واشنگتن حساب کرده بود و تصور میکرد مسیر برای تبدیل تحریمهای آمریکا به یک محاصره بینالمللی هموار است؛ اما نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک ضربه سیاسی آشکاری به این محاسبه وارد کرد.
این نشست تنها به استقبال از مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران و فراهم کردن یک تریبون سیاسی برای او محدود نشد، بلکه رهبران ۱۰ کشور، از جمله شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، نارندرا مودی، نخستوزیر هند و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان «بیانیه بیشکک» را امضا کردند.
در این بیانیه، حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران محکوم و این حملات نقض قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل متحد و تهدیدی برای امنیت و ثبات جهانی توصیف شد. رهبران کشورهای عضو همچنین بر حمایت از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران تأکید و حل اختلافات را تنها از مسیر سیاسی و دیپلماتیک اعلام کردند.
مهمترین بخش این بیانیه، مخالفت با «اقدامات تحریمی یکجانبه» مغایر با مقررات سازمان ملل متحد و سازمان تجارت جهانی و هشدار درباره پیامدهای منفی این اقدامات بر اقتصاد جهانی بود. اگرچه این بیانیه تکتک بستههای تحریمی آمریکا را نام نبرد، اما مشروعیت بینالمللی آنها را رد کرد و تحریمهای ایران را در چارچوب سیاست فشار اقتصادی یکجانبهای قرار داد که سازمان همکاری شانگهای آن را نمیپذیرد.
به این ترتیب، ترامپ در ایجاد یک جبهه بینالمللی علیه ایران ناکام ماند و در مقابل، با مجموعهای مواجه شد که حدود ۴۳ درصد جمعیت جهان را دربر میگیرد و بهعنوان بزرگترین قدرت اقتصادی جهان توصیف شده است.
حمایت از حقوق هستهای ایران
دومین ضربه به سیاست آمریکا در پرونده هستهای وارد شد. رهبران سازمان همکاری شانگهای بر حق کشورهای عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای، از جمله ایران، برای تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هستهای با اهداف صلحآمیز تأکید کردند و هرگونه اقدام برای محدود کردن این حق را مغایر با قوانین بینالمللی دانستند.
بر این اساس، تلاش واشنگتن برای معرفی تحریمها و جنگ بهعنوان اقدامی در دفاع از نظام منع گسترش سلاحهای هستهای با چالش مواجه شد. سازمان همکاری شانگهای عملاً اعلام کرد که مسئله، استفاده ایران از حقوق قانونی خود نیست، بلکه تلاش آمریکا برای سلب این حقوق از طریق زور است.
حرکت به سوی سازوکارهای اقتصادی مستقل
سومین تحول نیز انتقال موضع کشورهای عضو از محکومیت سیاسی به بررسی ابزارهای اقتصادی بود. نشست سازمان همکاری شانگهای بر ادامه روند ایجاد بانک توسعه این سازمان، تقویت همکاریهای مالی، توسعه سازوکارهای تسویه و روشهای پرداخت مستقل و همچنین اجرای راهبرد انرژی و توسعه اقتصادی تا سال ۲۰۳۰ تأکید کرد.
پوتین نیز گفت که بانک جدید باید از بیشترین میزان استقلال در برابر نظامهای مالی وابسته به کشورهایی برخوردار باشد که از ابزارهای اقتصادی برای دستیابی به اهداف سیاسی یکجانبه استفاده میکنند.
این روند نشان میدهد تحریمهای آمریکا نهتنها کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای را از ایران دور نکرده، بلکه به ایجاد نهادهایی کمک کرده است که توان آمریکا برای مجازات کشورهایی را که با ایران همکاری میکنند، کاهش میدهد.
چین و روسیه
همزمان در دیدار دوجانبه پزشکیان و پوتین، رئیسجمهور ایران از موضع مسکو در جریان جنگ و تحریمها تشکر کرد و گفت همکاری راهبردی میان دو کشور امکان مقابله با یکجانبهگرایی آمریکا را فراهم میکند.
پوتین نیز با اعلام همبستگی خود با ملت ایران در دفاع از منافعشان، بر ادامه روابط تجاری و اقتصادی میان دو کشور با وجود جنگ تأکید کرد.
موضع چین نیز نیازی به سر و صدا نداشت؛ امضای بیانیه بیشکک از سوی شی جینپینگ، تأکید پکن بر حق خود برای حفاظت از روابط تجاری و ادامه خرید بخش عمده نفت ایران، پاسخی عملی به تهدیدهای ترامپ بود.
واشنگتن میداند تحریمهای ایران بدون مشارکت چین، بخش مهمی از کارآمدی خود را از دست میدهد. چین در تجارت با ایران تنها به کانالهای مالی آمریکا متکی نیست، بلکه از یوان، مبادله کالا، شبکهای از شرکتها، نفتکشها و پالایشگاههای کوچک استفاده میکند که اعمال فشار کامل بر آنها دشوار است.
در مقابل، تحریم بانکها و شرکتهای بزرگ چینی به معنای آغاز یک جنگ اقتصادی با چین در شرایطی است که آمریکا با افزایش قیمت نفت، رشد بازده اوراق خزانه و کاهش ارزش سهام و همچنین نزدیک شدن انتخابات میاندورهای روبهرو است. بنابراین تهدید به اعمال گسترده تحریمهای ثانویه با محدودیت توان آمریکا برای تحمل واکنش چین مواجه است.
شکست ترامپ در گروه ۲۰ و پیروزی پزشکیان در شانگهای
روسیه نیز در موقعیتی نیست که ترامپ بتواند از این کشور بخواهد در ازای وعدههای مبهم درباره اوکراین، ایران را قربانی کند.
مسکو همچنان با فشار تحریمهای آمریکا مواجه است و از سوی دیگر، بر این باور است که سقوط یا تسلیم ایران به معنای تثبیت دوباره سلطه آمریکا بر خلیج فارس و آسیای مرکزی و تضعیف طرح جهان چندقطبی خواهد بود.
از این رو، فشارهای آمریکا نهتنها باعث گسست روابط روسیه و ایران نشده، بلکه زمینهای برای تعمیق بیشتر همکاری میان دو کشور فراهم کرده است.
سازمان همکاری شانگهای به یک پیمان نظامی برای ورود به جنگ ایران تبدیل نشد و چنین ادعایی نیز مطرح نکرد. با این حال، اهمیت این سازمان در جلوگیری از تبدیل جنگ و تحریمهای آمریکا به یک موضع بینالمللی علیه ایران آشکار شد. ترامپ از نشستهای گروه ۲۰ با اختلافاتی خارج شد که اجرای طرح محاصره را دشوار میکند، در حالی که پزشکیان از نشست شانگهای با یک بیانیه جمعی خارج شد که جنگ را محکوم، تحریمها را رد، حقوق هستهای ایران را تأیید و مسیر ایجاد ابزارهای مالی و تجاری جایگزین را هموار میکند.
به این ترتیب، طرح منزوی کردن ایران به فرصتی برای آشکار شدن انزوای سیاست آمریکا تبدیل شد. شرطبندی بر کنار گذاشتن روسیه و چین از همکاری با ایران شکست خورد، زیرا این دو کشور به خوبی میدانند که این رویارویی تنها علیه تهران نیست، بلکه نظام چندقطبی جهان را نیز هدف قرار میدهد.
پیام بیشکک به ترامپ روشن بود: آمریکا میتواند تحریمهای خود را اعمال کند، اما دیگر قادر نیست آنها را «تحریمهای بینالمللی» بنامد یا کشورهای جهان را به همراهی با آن وادار کند.
نکته قابل توجه، نبود هرگونه اشاره به تنگه هرمز و کشتیرانی بینالمللی در این بیانیه بود؛ موضوعاتی که ترامپ پیشتر آنها را از محورهای تفاهم با چین اعلام کرده بود.
انتهای پیام
