یافتهها نشان دادند فرایندی که در نهایت میتواند به حمله قلبی و سکته مغزی منجر شود، ممکن است سالها پیش از آنکه فرد متوجه هرگونه علامت هشداردهنده شود، آغاز شده باشد. این بیماری با نام تصلب شرایین، وضعیتی است که در آن کلسترول، چربی، کلسیم و سایر مواد در دیواره شریانها تجمع پیدا میکنند و نواحی به نام پلاک تشکیل میدهند.
با گذشت زمان، این پلاکها ممکن است بزرگ شوند، شریان را تنگ کنند و در نتیجه، جریان خون دشوارتر شود. پلاک همچنین ممکن است پاره شود و تشکیل لخته خون را تحریک کند. این لخته میتواند بهطور ناگهانی جریان خون به قلب یا مغز را مسدود کند و باعث حمله قلبی یا سکته مغزی شود.
بیماریهای قلبیعروقی همچنان یکی از بزرگترین عوامل مرگومیر در جهان هستند. با این حال، یکی از دشواریهای پیشگیری از آنها این است که تصلب شرایین میتواند دههها بهصورت خاموش پیشرفت کند و بعدها باعث درد قفسه سینه، ضعف، مشکلات تنفسی یا علائم دیگر شود.
نتایج جدید از پروژه پژوهشی REACT به دست آمدهاند، طرح تحقیقاتی بزرگ بینالمللی که با هدف ارائه تصویری از تصلب شرایین پنهان در طول دوره بزرگسالی طراحی شده است. این پژوهش به سرپرستی هنینگ بونگارد از بیمارستان «ریگشوسپیتالت» در کپنهاگ و بورخا ایبانیز از مرکز ملی تحقیقات قلبیعروقی «کارلوس سوم» اسپانیا (CNIC) انجام شده است.
این پژوهش با تعداد ۱۶ هزار و ۸۰۸ فرد ۱۸ تا ۷۰ ساله در دانمارک و اسپانیا انجام شد. هیچیک از شرکتکنندگان هنگام ورود به پژوهش سابقه شناخته شده بیماری قلبیعروقی ناشی از تصلب شرایین نداشتند و از شریانهای مهم بدن هر شرکتکننده تصویربرداری انجام شد.
پژوهشگران وجود پلاک را در شریانهای کاروتید گردن، شریانهای فمورال پاها و شریانهای کرونری تامین کننده خون قلب بررسی کردند و نتایج قابلتوجه بود. در مجموع، ۵۷.۱ درصد از شرکتکنندگان در دستکم یکی از نواحی بررسی شده پلاک داشتند، با وجود اینکه پیشتر تشخیص بیماری قلبیعروقی یا علائم آن را نداشتند.
این بیماری همچنین در سنین بسیار پایینتری از آنچه انتظار میرفت مشاهده شد. حدود یک نفر از هر ۱۳ نفر در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال، در دستکم یکی از شریانهای خود نشانههایی از تصلب شرایین داشت.
این نسبت با افزایش سن بهطور پیوسته بیشتر شد. در میان بزرگسالان ۶۰ تا ۷۰ ساله، حدود ۹ نفر از هر ۱۰ نفر پلاک قابل تشخیص داشتند؛ موضوعی که نشان میدهد بیماری شریانها با افزایش سن تا چه اندازه شایع میشود.
پژوهشگران همچنین الگوی قابلتوجهی در محل بروز بیماری پیدا کردند. بیشتر افرادی که در شریانهای کرونری قلب پلاک داشتند، در شریانهای کاروتید یا فمورال نیز پلاک داشتند.
این موضوع میتواند اهمیت زیادی داشته باشد زیرا بررسی شریانهای گردن و پاها با سونوگرافی بسیار آسانتر از بررسی شریانهای کرونری با سیتیاسکن است. سونوگرافی از اشعه استفاده نمیکند، تاحدودی سریع انجام میشود و دستگاههای آن نیز بهطور فزایندهای قابل حمل شدهاند.
امروزه پزشکان معمولا خطر ابتلای فرد به بیماری قلبیعروقی در آینده را بر اساس عواملی مانند سن، فشار خون، کلسترول، دیابت و سیگار کشیدن برآورد میکنند. ابزارهای محاسبه خطر میتوانند به تعیین افرادی که ممکن است از تغییر سبک زندگی یا مصرف دارو سود ببرند، کمک کنند اما بهطور مستقیم نشان نمیدهند که آیا پلاک در شریانها تشکیل شده است یا خیر.
پژوهشگران REACT دریافتند برآوردهای استاندارد خطر، تعداد محدودی از افرادی را شناسایی میکردند که در حال حاضر به بیماری خاموش شریانها مبتلا بودند. آنان معتقدند بررسی مستقیم وجود پلاک ممکن است در آینده اطلاعات مهمی را به ارزیابیهای سنتی خطر اضافه کند.
تفاوتهای مشخصی نیز میان زنان و مردان مشاهده شد. مردان معمولا در سنین پایینتری به تصلب شرایین مبتلا میشدند و الگوی کلی بروز بیماری در آنان حدود پنج تا ۱۰ سال زودتر از زنان ظاهر میشد.
در زنان بیشترین افزایش میزان پلاک تقریبا بین سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی مشاهده شد. این دوره با گذار به یائسگی همزمان است، دورهای که تغییرات هورمونی، کلسترول، فشار خون و ترکیب بدن میتواند بر سلامت قلبیعروقی تاثیر بگذارد.
پژوهشگران تاکید کردند که وجود پلاک به این معنا نیست که فرد حتما دچار حمله قلبی یا سکته مغزی خواهد شد. بسیاری از افراد مبتلا به تصلب شرایین هرگز دچار رویداد مهم قلبیعروقی نمیشوند و مقدار، محل، نوع و روند پیشرفت پلاک نیز میتواند اهمیت داشته باشد.
نخستین مرحله این پژوهش در سال ۲۰۲۴ آغاز شد. پیشبینی میشود این پروژه در قالب مرحله بعدی، از سال ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۲ ادامه پیدا کند. در این مرحله، پژوهشگران قصد دارند بررسی کنند آیا پیشگیری بر اساس تصویربرداری از شریانها میتواند عملکرد بهتری نسبت به روشهای کنونی داشته باشد یا خیر.
این مرحله اهمیت زیادی دارد. غربالگری میلیونها فرد سالم مستلزم آن است که شواهدی وجود داشته باشد مبنی بر اینکه شناسایی پلاکهای خاموش واقعا به درمانهایی منجر میشود که به اندازه کافی سلامت افراد را بهبود میبخشند تا هزینه، زمان، آزمایشهای اضافی و اضطراب احتمالی ناشی از غربالگری را توجیه کنند.
اعتبار این پژوهش تا حد زیادی به تعداد زیاد شرکتکنندگان، دامنه سنی گسترده و بررسی مستقیم شریانها در چندین بخش بدن مربوط میشود. با این حال، شرکتکنندگان از دانمارک و اسپانیا بودند و پژوهشگران همچنان باید مشخص کنند که این یافتهها تا چه اندازه درباره جمعیتهایی با پیشینه ژنتیکی، رژیمهای غذایی، نظامهای سلامت و عوامل خطر قلبیعروقی متفاوت صدق میکند.
به همین دلیل، گروه پژوهشی با محققانی در کشورهایی از جمله هند، سنگاپور، تانزانیا و مکزیک همکاری میکند. این همکاریها ممکن است مشخص کند که آیا الگوهای مشابه تصلب شرایین خاموش در جمعیتهای بسیار متفاوت نیز دیده میشود یا خیر.
در مجموع، پژوهش کنونی این تصور را به چالش میکشد که بیماری شریانها عمدتا مشکلی است که در سالمندی آغاز میشود. پیام اصلی پژوهش این نیست که هر فرد جوانی باید امروز تحت تصویربرداری از شریانها قرار گیرد، بلکه نشان میدهد فرایند زیستی زمینهساز حمله قلبی و سکته مغزی ممکن است در سنین بسیار پایین آغاز شود.
این نتایج از بررسی روشهای دقیقتر پیشگیری حمایت میکنند، اما هنوز ثابت نمیکنند که غربالگری معمول با سونوگرافی میتواند جان افراد را نجات دهد.
مدیکال گزارش کرد که تا زمانی که مرحله بعدی پژوهش چنین شواهدی را ارائه کند، کنترل عوامل خطر شناختهشده مانند سیگار کشیدن، فشار خون بالا، افزایش کلسترول بد (LDL)، دیابت، کمتحرکی و رژیم غذایی ناسالم همچنان اساس پیشگیری از بیماریهای قلبیعروقی خواهد بود.
این یافتهها در کنگره انجمن قلب اروپا (ESC) ۲۰۲۶ ارائه و همزمان در New England Journal of Medicine منتشر شدند. این مقاله تصویری کمسابقه و دقیق از نحوه بروز و افزایش تصلب شرایین در طول دوره بزرگسالی ارائه میکند.
انتهای پیام
