اباذر کریمی پنابندانی، متخصص هوش مصنوعی و عضو آکادمی علوم اروپا در یادداشتی که در اختیار ایسنا قرار داده آورده است:
«در بسیاری از غرفهها نام هوش مصنوعی را میدیدیم؛ روی استندها، نمایشگرها، بروشورها و توضیحات شرکتها. چتبات بود، دستیار هوشمند بود، تولید محتوا بود و انواع دموهایی که قرار بود نشان دهند مجموعه موردنظر هم از قافله هوش مصنوعی عقب نمانده است.
اما کمی که از هیجان نمایشگاه فاصله میگرفتیم، یک سؤال ساده باقی میماند:
این همه هوش مصنوعی دقیقاً کدام مسئله را حل کرده است؟
من دنبال پاسخ همین سؤال بودم.
دنبال راهکاری بودم که بتواند نشان دهد در یک کارخانه واقعاً توقف خط تولید را کاهش داده، مصرف انرژی را پایین آورده یا خرابی تجهیزات را پیشبینی کرده است.
دنبال نمونهای بودم که در کشاورزی، حملونقل، بانکداری، بیمه، سلامت، مدیریت شهری یا خدمات عمومی مستقر شده باشد و صاحب محصول بتواند با عدد و نتیجه درباره اثر آن صحبت کند.
نه اینکه چنین تلاشهایی اساساً وجود نداشته باشد؛ قطعاً شرکتها و تیمهای توانمندی در کشور مشغول کارند. مسئله این است که تصویر غالب نمایشگاه هنوز بیشتر تصویر «نمایش فناوری» بود تا «اثبات فناوری» و این دقیقاً همان جایی است که باید نگران شد.
ما سالهاست نمایشگاه برگزار میکنیم. غرفهها بزرگتر شدهاند، نمایشگرها بزرگتر شدهاند، طراحیها حرفهایتر شده و حالا واژه «هوش مصنوعی» هم تقریباً به ادبیات ثابت نمایشگاههای فناوری اضافه شده است.
اما آیا مسئله نمایشگاه فناوری، بزرگتر کردن غرفههاست؟
گاهی احساس میکنم در بعضی نمایشگاههای ما یک مسابقه نانوشته شکل گرفته است: چه کسی غرفه بزرگتری دارد، چه کسی نمایشگر جذابتری نصب کرده، چه کسی مهمانان بیشتری آورده و چه کسی عکس و محتوای بیشتری از حضورش منتشر کرده است.
در چنین فضایی، ممکن است شرکتی با یک فناوری واقعاً مؤثر و یک غرفه کوچک، کمتر از مجموعهای دیده شود که محصول متوسطی دارد اما نمایش قدرتمندتری ساخته است.
این منطق باید تغییر کند.
در عصر هوش مصنوعی دیگر نباید از شرکتها فقط پرسید:
«چه محصولی ساختهاید؟»
باید پرسید:
«کجا اجرا کردهاید و چه چیزی را تغییر دادهاید؟»
اگر میگویید هوش مصنوعی صنعتی ساختهاید، عدد بدهید.
چند درصد خرابی کمتر شده؟
چقدر مصرف انرژی کاهش یافته؟
چقدر بهرهوری افزایش پیدا کرده؟
اگر مرکز تماس هوشمند ساختهاید، بگویید چه تعداد تماس واقعی را مدیریت کرده، هزینه پاسخگویی را چقدر کاهش داده و چه میزان از درخواستها را بدون دخالت اپراتور انسانی به نتیجه رسانده است.
اگر محصول سلامت دیجیتال دارید، نشان دهید کجا استفاده شده و چه نتیجه قابل ارزیابی داشته است.
اگر برای دولت، شهرداری یا بانک راهکار هوشمند ساختهاید، یک نمونه واقعی روی میز بگذارید.
هوش مصنوعی با دمو اثبات نمیشود؛ با نتیجه اثبات میشود.
اتفاقاً امروز ساختن یک دموی هوش مصنوعی از همیشه آسانتر شده است. با ابزارها و مدلهای موجود میتوان در زمان نسبتاً کوتاهی چیزی ساخت که در چند دقیقه ارائه، بسیار جذاب به نظر برسد.
اما فاصله زیادی وجود دارد میان چیزی که پنج دقیقه در یک غرفه کار میکند و محصولی که باید ۲۴ ساعته در یک بانک، کارخانه، بیمارستان یا سازمان کار کند.
فناوری واقعی آن طرف این فاصله ساخته میشود.
به همین دلیل فکر میکنم الکامپ و اساساً نمایشگاههای فناوری کشور به یک بازنگری جدی نیاز دارند.
چرا بخشی از نمایشگاه آینده براساس «اثر واقعی» طراحی نشود؟
مثلاً منطقهای با عنوان AI Impact Zone ایجاد شود و شرکتهایی در آن حضور پیدا کنند که برای محصول خود چهار چیز مشخص داشته باشند:
مسئله واقعی، مشتری واقعی، اجرای واقعی و نتیجه قابل اندازهگیری.
آن وقت شاید یکی از جذابترین بخشهای نمایشگاه، غرفهای چندمتری متعلق به یک تیم کوچک باشد که توانسته مصرف انرژی یک کارخانه را ۱۵ درصد کاهش دهد.
یا استارتاپی که توانسته بخشی از ضایعات یک خط تولید را کم کند.
یا شرکتی که یک فرایند اداری چندروزه را به چند دقیقه رسانده است.
اینها همان چیزهایی است که باید در یک نمایشگاه فناوری برای دیدنشان صف تشکیل شود.
نقد من متوجه شرکتهایی نیست که با همه محدودیتها در حال تلاش و ساختن هستند. نقد متوجه فرهنگی است که ممکن است آرامآرام «حضور در نمایشگاه» را جایگزین «اثرگذاری در بازار» کند.
این دو یکی نیستند.
کشوری که میخواهد در هوش مصنوعی حرفی برای گفتن داشته باشد، بیش از تعداد چتباتها، تعداد بنرهای AI یا تعداد غرفههای هوشمند، باید یک شاخص دیگر را اندازه بگیرد:
چند مسئله واقعی را با هوش مصنوعی حل کردهایم؟
صنعت ما مسئله کم ندارد.
انرژی مسئله دارد.
آب مسئله دارد.
کشاورزی مسئله دارد.
بانکها مسئله دارند.
بیمه مسئله دارد.
سلامت مسئله دارد.
شهرداریها مسئله دارند.
کارخانهها مسئله دارند.
پس اگر در کشوری با این همه مسئله، هوش مصنوعی بیشتر در نمایشگرهای نمایشگاه دیده شود تا در متن این مسائل، یک جای کار میلنگد.
من دوست دارم در الکامپ بعدی کمتر عبارت «مبتنی بر هوش مصنوعی» ببینم و بیشتر عدد و نتیجه ببینم.
کمتر دمو ببینم و بیشتر محصول عملیاتی.
کمتر ادعا بشنوم و بیشتر اثر ببینم.
چون آینده هوش مصنوعی ایران را تعداد غرفههایی که نام AI روی آنها نوشته شده تعیین نمیکند.
آینده را تعداد مسئلههایی تعیین میکند که واقعاً حل کردهایم.
وقت آن رسیده از «نمایش هوش مصنوعی» عبور کنیم و به «حل مسئله با هوش مصنوعی» برسیم.
و شاید الکامپ دقیقاً همان جایی باشد که این تغییر باید از آن آغاز شود.»
انتهای پیام
