سیدمحمد ذوالفقاری ۱۶ شهریورماه، در نشست تخصصی با عنوان «دیپلماسی فرهنگی ایران و عمان؛ فرصتها و چالشها» که در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی- نمایندگی خراسان رضوی برگزار شد، با اشاره به جایگاه عمان به عنوان همسایه جنوبی ایران، اظهار کرد: عمان کشوری با جمعیتی حدود ۶ میلیون نفر است که حدود نیمی از این جمعیت را اتباع عمانی و نیمی دیگر را مهاجران تشکیل میدهند. مهاجران عمدتاً از کشورهای هند، بنگلادش، پاکستان، سوریه، یمن، مصر و ایران هستند و همان الگویی که در دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس وجود دارد، در عمان نیز دیده میشود و هندیها، بنگلادشیها و پاکستانیها بخش قابل توجهی از جمعیت مهاجر این کشور را تشکیل میدهند.
وی افزود: بر اساس اعلام رسمی دولت عمان، حدود ۲۵ هزار ایرانی به صورت مقیم و ثبتشده در این کشور حضور دارند و حدود ۱۰ هزار نفر نیز به شکل ترددی و سیال، به صورت مستمر میان ایران و عمان در رفتوآمد هستند. ایرانیان به دلیل امکان حضور بدون ویزا تا ۱۴ روز و امکان یک بار تمدید، رفتوآمد نسبتاً زیادی به عمان دارند و با احتساب افرادی که ممکن است به صورت رسمی ثبت نشده باشند، برآورد میشود حدود ۵۰ هزار ایرانی به صورت مستمر در عمان حضور داشته باشند. این جمعیت در حوزههای مختلف فعالیت میکنند و بر اساس اعلام وزارت کار عمان، از میان ۲۵ هزار ایرانی ثبتشده، حدود ۲۰ هزار نفر در مشاغل خدماتی و ساده و حدود ۵۰۰۰ نفر نیز دارای کسبوکار، شرکت و فعالیت اقتصادی ثبتشده هستند.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان با اشاره به ساختار سیاسی و تاریخی عمان تصریح کرد: برای شناخت دقیق عمان نمیتوان صرفاً به روابط رسمی و ظاهری این کشور نگاه کرد، بلکه باید رابطه عمان با قدرتهای بزرگ و بهویژه سابقه استعمار قدیم و ارتباط این کشور با انگلستان را نیز مورد توجه قرار داد. حتی در نماد رسمی کشور عمان نیز نکتهای وجود دارد که از منظر مطالعات فرهنگی و نشانهشناسی قابل توجه است؛ در این نماد، تاجی در بالای شمشیرها و خنجر عمانی قرار گرفته که اگر با دقت بیشتری به آن نگاه شود، شباهت قابل توجهی با تاج ملکه انگلستان دارد و این موضوع میتواند نشانهای از عمق نفوذ تاریخی و سیاسی انگلستان در عمان باشد.
وی ادامه داد: سفارتخانههای کشورهای مختلف در مسقط عمدتاً در محلهای به نام «حی السفارات» یا محله سفارتخانهها قرار گرفتهاند و تقریباً همه آنها در کنار یکدیگر قرار دارند. سفارت آمریکا نیز با فاصله بسیار کمی از سفارت ایران واقع شده و سفارتخانهها خیابان و ساحل مشترک دارند، اما سفارت انگلستان شرایط متفاوتی دارد و جاده و ساحل اختصاصی خود را در اختیار دارد. این موارد در کنار سابقه تاریخی روابط عمان و انگلستان نشان میدهد که پرونده ارتباط سلطنت عمان با پادشاهی انگلستان را باید جدیتر مورد مطالعه قرار داد و معادلات عمان را نمیتوان بدون در نظر گرفتن رابطه این کشور با قدرتهای فرامنطقهای فهم کرد.
ذوالفقاری با اشاره به وضعیت دینی این کشور گفت: عمان از نظر رسمی کشوری مسلمان است، اما به دلیل حضور گسترده مهاجران، پیروان ادیان دیگری همچون هندوئیسم، بودیسم و مسیحیت نیز در این کشور حضور دارند و برای خود معابد و کلیساهایی دارند و مناسک دینی خود را انجام میدهند. البته تبلیغ ادیان دیگر در عمان اجازه داده نمیشود، اما پیروان این ادیان میتوانند مناسک خود را در اماکن اختصاصی خود برگزار کنند. مذهب رسمی و حاکم عمان نیز اباضیه است که نه در چارچوب اهل سنت و نه در چارچوب شیعه قرار میگیرد و درباره پیشینه و جایگاه اعتقادی و کلامی آن باید متخصصان فرق و مذاهب اظهارنظر کنند.
وی افزود: همچنین اباضیه در عمان جایگاه تاریخی و هویتی ویژهای دارد، خود اباضیها مدعی هستند که از قدیمیترین مذاهب اسلامی و حتی نخستین مذهب اسلامی هستند و این مذهب را به عبداللهبن اباض منسوب میکنند. عبدالله بن اباض از شخصیتهای مرتبط با جریان خوارج بود، اما از نظر علمی، کلامی و عقیدتی، شخصیتی به نام جابر بن زید ازدی که اصالتاً عمانی بوده، نقش مهمی در شکلگیری این مذهب داشته است. جابر بن زید در زمان امیرالمؤمنین(ع) و در دوره واقعه حکمیت و نهروان، جوانی حدود ۱۸ تا ۲۲ ساله بوده و در عمان حضور داشته و پس از واقعه حکمیت و نهروان به عراق آمده است.
وی ادامه داد: جابربن زید تفکر خوارج را گرفت و تلاش کرد آن را به صورت دستهبندیشده و منظم، بر اساس احادیثی که از صحابه به دست آورده بود، سامان دهد و یک مدرسه فکری منسجم ایجاد کند. از این منظر میتوان گفت مبنای شکلگیری اباضیه بیش از هر چیز در فقه سیاسی آن قابل مشاهده است و این جریان در زمان تولد خود، وجهی سیاسی داشته است. عبدالله بن اباض نیز با تلاشهایی که برای ظهور نظامی این جریان و مخالفت با بنیامیه داشت، بیشتر در منظر عمومی قرار گرفت و به مرور، با وجود نقش اساسی جابربن زید، این مذهب به نام عبداللهبن اباض شناخته شد. اباضیه امروز علاوه بر عمان، در کشورهایی مانند الجزایر و تونس نیز حضور جدی دارد، اما عمان را مرکز و منشأ اصلی خود میدانند. در کنار این موضوع، یکی از شعارهای مهم عمانیها نیز «دوست همه و دشمن هیچکس» است و بارها از سوی مقامات مختلف این کشور مطرح شده است. عمان امروز تلاش میکند خود را «سوئیس منطقه» معرفی کند و میگوید سیاستش این است که در منازعات وارد نشود و بیطرف بماند. این رویکرد در موضوع تنگه هرمز نیز اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند.
شیعیان عمان؛ از لواتی و عجمی تا بحارنه
این رایزن فرهنگی درباره وضعیت شیعیان عمان گفت: شیعیان در عمان از نظر عددی جمعیت زیادی ندارند و برآورد میشود بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار نفر باشند. این جمعیت را میتوان در چند گروه تقسیم کرد که بخشی از آنها عمانی و بخشی مهاجر هستند. در میان شیعیان عمانی، لواتیها قرار دارند که خودشان معتقدند حدود ۶ یا هفت نسل قبل از هند به عمان مهاجرت کردهاند، اما امروز هویت عمانی دارند، گذرنامه و شناسنامه عمانی دارند و به عنوان شهروند عمانی شناخته میشوند. این گروه از نظر اجتماعی منسجم هستند و ارتباط بسیار خوبی با مشهد دارند و رفتوآمد آنها به مشهد نیز قابل توجه است.
ادامه داد: گروه دوم، شیعیان عجمی هستند که تبار ایرانی دارند. هنوز هم در برخی مجالس عزاداری آنها نوحهها و مراثی به زبان فارسی خوانده میشود، در حالی که بسیاری از نسلهای جدید حتی معنای کامل اشعاری را که میخوانند نمیدانند و بیشتر الفاظ را حفظ کردهاند. البته در میان آنها افرادی نیز هستند که فارسی میدانند و به زبان فارسی صحبت میکنند. گروه سوم نیز بحارنه هستند که از شیعیان مهاجر به عمان محسوب میشوند و برخی از آنها توانستهاند هویت عمانی دریافت کنند و برخی نیز همچنان هویت مهاجرتی خود را حفظ کردهاند. عراقیهای مهاجر نیز در برخی دستهبندیها در همین طیف قرار میگیرند.
ذوالفقاری با اشاره به تصویری که از صدام در بخشی از جهان عرب وجود دارد، اظهار کرد: در عمان و حتی برخی دیگر از کشورهای عربی ممکن است پشت خودروها، در فروشگاهها یا روی وسایل مختلف، تصاویر صدام دیده شود و این موضوع به ویژه در برخی مناسبتها بیشتر به چشم میآید. این پرسش جدی وجود دارد که چرا فردی که مرتکب جنایتهای گسترده در عراق شده و میلیونها انسان در نتیجه سیاستها و جنگهای او آسیب دیدهاند، امروز در بخشی از جهان عرب به عنوان یک چهره محبوب یا قهرمان معرفی میشود و حتی در فضای مجازی و یوتیوب نیز ویدئوهای متعددی در تمجید از او منتشر میشود. بخشی از این مسئله به شکستهایی برمیگردد که در سالهای گذشته در جهان عرب رخ داده و موجب شده است برخی جوامع به دنبال قهرمانسازی از شخصیتی باشند که در برابر اسرائیل ایستاده است. صدام با شلیک موشک به اسرائیل توانست چنین تصویری برای بخشی از جامعه عرب ایجاد کند و این موضوع نشان میدهد ما نیز باید بررسی کنیم که چرا با وجود هزینههایی که برای مسئله فلسطین پرداخت کردهایم، نتوانستهایم به اندازهای که باید از این ظرفیت برای منافع جهان اسلام، منافع خودمان و تبیین حقانیت مواضع جمهوری اسلامی ایران استفاده کنیم.
مشهد و خراسان؛ ظرفیت مهم دیپلماسی فرهنگی ایران و عمان
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان با اشاره به ظرفیتهای موجود میان ایران و عمان گفت: اگر دیپلماسی را در ابعاد سیاسی، رسمی، عمومی، فرهنگی، علمی، اقتصادی، گردشگری و سلامت در نظر بگیریم، یکی از مهمترین ظرفیتهای ما در حوزه دیپلماسی فرهنگی، دیپلماسی مذهبی و ارتباطات میان مذاهب است. مشهد و خراسان نیز به عنوان محل علاقه و رجوع شیعیان و به ویژه علاقهمندان به زیارت امام رضا(ع)، ظرفیت مهمی در این زمینه دارند و حضور عمانیها در حرم مطهر رضوی نیز قابل مشاهده است. در کنار شیعیان، حتی میان علمای اباضی نیز علاقه زیادی برای شناخت خراسان وجود دارد. دلیل این علاقه نیز به ادعای تاریخی آنها درباره حضور و حکومت چند قرنی اباضیها در بخشهایی از خراسان بزرگ بازمیگردد. آنها علاقه دارند حوزه تمدنی و تاریخی خود را که بخشهایی از خراسان، طوس، هرات و حتی مناطقی از ترکمنستان را دربرمیگرفته است، از نزدیک ببینند، اما ما تاکنون به اندازه کافی روی این ظرفیت کار نکردهایم.
ذوالفقاری با تأکید بر ظرفیت گردشگری خراسان اظهار کرد: بعید است با یک عمانی صحبت کنید و وقتی از گردشگری ایران صحبت میکنید، نام شیراز و کلاردشت را نشنوید. حتی خود عمانیها شوخی میکنند که وقتی در کلاردشت برف میبارد، عمانیها نیز از آسمان میبارند. دلیل این موضوع، فعالیت منسجم یک شرکت گردشگری در مسقط است که برای پنج یا ۶ سال بر معرفی کلاردشت تمرکز کرد، سفر به این منطقه را تسهیل کرد، برای آن تبلیغ انجام داد، به خانهها، مساجد، مدارس و ادارات رفت و حتی هواپیمای چارتر برای انتقال گردشگران به رامسر و کلاردشت در نظر گرفت.
وی افزود: این شرکت توانست کلاردشت را در میان عمانیها جا بیندازد، در حالی که ما با وجود ظرفیت بسیار بزرگ خراسان، مشهد و حتی ایران، چنین کاری انجام ندادهایم. اگر در خراسان یک پرونده منسجم گردشگری درباره این ظرفیت تهیه و با تمرکز و استمرار دنبال شود، میتوان سالانه جمعیت قابل توجهی از کشورهای حوزه خلیج فارس را نه فقط با نگاه زیارت امام رضا(ع)، بلکه با نگاه گردشگری عمومی به خراسان جذب کرد. شیعیان نیز به صورت طبیعی در حال آمدن به مشهد هستند، اما میتوان با برنامهریزی مناسب این ظرفیت را بسیار بیشتر کرد.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان با اشاره به ظرفیت دانشگاهی تصریح کرد: در عمان تعداد قابل توجهی از استادان ایرانی در قالب اعضای هیئت علمی، استاد مدعو و استادان پروژهای در دانشگاهها فعالیت میکنند. بر اساس آمار اعلامشده از سوی وزارت علوم عمان، حدود ۱۶۸ پزشک ایرانی در سیستم درمانی و آموزشی این کشور ثبت شدهاند. تعداد پرستاران ایرانی نیز قابل توجه است. در عمان اعتماد بسیار زیادی به پزشکان ایرانی وجود دارد و با وجود اینکه تعداد پزشکان هندی در این کشور بسیار زیاد است، در میان مردم عمان نیز اعتماد قابل توجهی به پزشکان ایرانی شکل گرفته است. این ظرفیت میتواند در حوزه پزشکی و گردشگری سلامت برای ایران و به ویژه مشهد مورد استفاده قرار گیرد.
ذوالفقاری با اشاره به ظرفیت اقتصادی عمان اظهار کرد: حدود ۳۰ هزار ایرانی در عمان فعالیت دارند و این افراد برای کار و تأمین معاش خود به این کشور رفتهاند. بنابراین حوزه اقتصادی یکی از زمینههای مهم ارتباط میان دو کشور است، اما اگر کسی میخواهد از ایران به عمان برود، سرمایه خود را نباید به راحتی از کشور خارج کند و در عمان قرار دهد؛ بلکه بهتر است مهارت خود را با خود ببرد. در این صورت میتواند از آن مهارت ثروت ایجاد کند و در صورت موفقیت ادامه دهد، اما اگر سرمایه خود را وارد یک بازار ناشناخته کند، ممکن است سرمایهاش را از دست بدهد.
وی ادامه داد: در سالهای اخیر ایرانیان زیادی به دلیل تبلیغات بلاگرها و تصویری که از عمان به عنوان یک «در باغ سبز» ارائه میشود، راهی این کشور شدهاند و در نهایت زندگی و سرمایه خود را از دست دادهاند. اینکه گفته شود پول عمان یکی از قدرتمندترین پولهای دنیاست و هر ریال عمان ارزش بالایی دارد، بدون توجه به هزینههای زندگی در این کشور، یک تبلیغ ناقص و گمراهکننده است. کسی که قصد مهاجرت یا فعالیت اقتصادی در عمان دارد باید ابتدا مدتی با مهارت خود وارد شود، بازار را بشناسد و اگر کارش گرفت ادامه دهد؛ در غیر این صورت نباید پلهای پشت سر خود را خراب کند.
رسانه عمان در جنگ؛ بدون یک تیتر علیه جمهوری اسلامی
ذوالفقاری خطاب به خبرنگاران حاضر در نشست گفت: خبرنگاران نقش بسیار بزرگی در تبیین و آگاهی جامعه دارند و تعبیر «نخبه خبرنگار» تعبیر بهجایی برای آنها است. در تمام صد و چند روزی که از جنگ گذشته، به واسطه ارتباطات فرهنگی که طی سالها میان ایران و عمان ایجاد شده است، حتی یک تیتر علیه جمهوری اسلامی ایران در روزنامههای عمانی مشاهده نکردیم. روزنامههایی مانند «عمان»، «الوطن»، «الرؤیه»، «مسقط دیلی» و «آبزرور» در این مدت هیچ تیتر ضدجمهوری اسلامی نداشتند، در حالی که در برخی کشورهای دیگر منطقه، به ویژه بحرین، کویت و امارات، مواضع متفاوتی مشاهده شد. روزنامه «آبزرور» که یکی از مهمترین رسانههای انگلیسیزبان عمان است، در این مدت صفحه اول خود را به ایران و تحلیل اتفاقات و روابط اختصاص داد و در تمام این مدت، تصاویر منتشرشده از ایران عمدتاً تصاویر زنان ایرانی بود؛ زنان با حجاب و بیحجاب و با سبکهای مختلف پوشش.
وی تصریح کرد: این مسئله از منظر نشانهشناسی و مطالعات فرهنگی رسانه قابل بررسی است و اگر بخواهیم به صورت دقیق روی آن کار کنیم، شاید بتوان درباره آن یک پژوهش یا حتی کتاب مفصل نوشت. بنابراین اگر در عمان در طول جنگ تیترهای ضدایرانی منتشر نشده، نمیتوان این موضوع را صرفاً حاصل سیاستهای مقطعی یا اجرایی این کشور دانست؛ بلکه نتیجه چند دهه ارتباط فرهنگی و اجتماعی میان دو ملت است که آثار خود را در چنین شرایطی نشان داده است.
رایزن فرهنگی ایران در عمان با اشاره به گستردگی ارتباطات فرهنگی ایران و عمان گفت: به تجربه شخصی خودم، از هر ۱۰ عمانی، حدود پنج نفر با زبان فارسی آشنایی دارند یا فارسی میدانند. بارها در بازار، مسجد، دانشگاه و محیطهای مختلف عمداً فارسی صحبت کردهام و متوجه شدهام افراد حاضر در جمع به فارسی پاسخ میدهند و بعد مشخص شده است که چند نفر از آن جمع فارسی بلد بودهاند. این نتیجه سالها ارتباط و فعالیت فرهنگی است و نشان میدهد ظرفیت زبان فارسی در عمان جدی است. رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان فقط یک نمایندگی نیست، بلکه فعالیتهای مختلفی در حوزه زبان و فرهنگ انجام داده است. برگزاری شبهای فرهنگی به عنوان یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی عمان، فعالیت مراکز آموزش زبان فارسی، برنامههای مربوط به نوروز و شب یلدا، نمایشگاه کتاب و همچنین نمایشگاهها و برنامههای مشترک علمی و فناوری، ازجمله اقداماتی است که با همکاری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و نمایندگی این سازمان در عمان انجام شده است.
ذوالفقاری ادامه داد: در سالهای گذشته نیز با حمایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، چندین رمان ایرانی به زبان عربی در عمان ترجمه و منتشر شده است. یکی از حوزههای مورد علاقه عمانیها، رمانهای جنگ ایران است؛ به ویژه آثاری که با محور خانواده روایت شدهاند. آثاری مانند «دختر شینا»، «دا»، «گلستان هشتم» و «پنجره چوبی» در صورت ترجمه مناسب و انتشار خوب، ظرفیت بالایی برای معرفی ادبیات دفاع مقدس و تجربه ایرانی به مخاطبان عمانی دارند.
انتهای پیام
