به گزارش ایسنا، بر اساس آنچه که از پیش اعلام شده، قرار است نشست مشترک وزرای خارجه کشورهای ساحلی خلیج فارس روز دوشنبه در عمان با حضور تهران و بغداد برگزار شود؛ نشستی که علاوه بر مسائل منطقهای، موضوع امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و سازوکارهای همکاری کشورهای منطقه در این زمینه نیز در آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
در همین ارتباط، وزارت خارجه بحرین روز گذشته اعلام کرد که این کشور تا پیش از بازگرداندن روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی ایران، در هیچ نشست گروهی با حضور تهران شرکت نخواهد کرد؛ تصمیمی که به نظر میرسد تحت فشار برخی قدرتهای خارج از منطقه خلیج فارس، از جمله آمریکا و رژیم صهیونیستی اتخاذ شده است.
رژیم صهیونیستی، معارض طبیعی هرگونه همگرایی و همکاری منطقهای میان کشورهای منطقه است و تلاشهای آن در یک دهه اخیر، بهویژه پس از پیمان موسوم به ابراهیم، معطوف به همین امر بوده است تا از طریق عادیسازی سیاسی و اقتصادی با دو کشور منطقه، از جمله بحرین، مانع از شکلگیری هر روندی شود که بر اجماع نظر کشورهای منطقه استوار باشد. اسرائیل در این سیاست همواره همراهی و حمایت آمریکا را با خود داشته و اساساً آمریکا نیز به هیچ عنوان علاقهمند به شکلگیری سازوکارهای بومی در منطقه برای اعتمادسازی میان کشورهای منطقه نیست.
تصمیم مستقل یا اعمال نفوذ طرفهای دیگر؟
با این وصف، اعلام عدم حضور بحرین در نشست روز دوشنبه در عمان، بیش از آنکه محصول تصمیم مستقل این کشور باشد، به نظر میرسد نشانه اثرپذیری آن از اعمال نفوذ رژیم صهیونیستی و آمریکاست. این امر البته به منزله محروم شدن بحرین از مشارکت در یک تحول مهم منطقهای است، اما همزمان میتواند نشانه دیگری از جدایی خودخواسته حاکمان این جزیره از روندهای در حال شکلگیری در منطقه باشد.
در همین چارچوب برخی خبرها حاکی از رایزنی فعال بحرین با کویت و امارات برای منصرف کردن آنها از شرکت در نشست عمان است و گفته میشود تحرکات اسرائیل و آمریکا، خصوصاً با امارات نیز در این ارتباط افزایش یافته است و اینکه نهایتاً کویت و امارات تسلیم فشارها و وسوسههای بحرین، آمریکا و اسرائیل برای عدم شرکت در این نشست خواهد شد یا نه، موضوعی است که باید در ارتباط با آن صبر کرد.
تلاش برای همراهکردن امارات و کویت
بر اساس گزارشهای منتشرشده، برخی محافل آمریکایی به سرکردگی «مارکو روبیو»، وزیر خارجه آمریکا نیز در تلاش هستند تا از شکلگیری یک سازوکار منطقهای برای گفتوگو و همکاری میان کشورهای ساحلی خلیج فارس جلوگیری کنند. در همین چارچوب، تصمیم بحرین برای عدم حضور در نشست عمان نیز به فشارهای آمریکا مرتبط دانسته شده است.
گزارشها همچنین از تلاش واشنگتن برای تأثیرگذاری بر تصمیم امارات و کویت برای حضور در این نشست حکایت دارد؛ موضوعی که در صورت تحقق میتواند روند شکلگیری گفتوگوهای منطقهای درباره امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز را با چالش مواجه کند.
در این میان، برخی تحلیلها نقش روبیو در تحولات اخیر منطقه را مورد توجه قرار دادهاند. بر اساس این دیدگاه، پس از امضای تفاهمنامه اسلامآباد میان ایران و آمریکا، روبیو با سفر به کشورهای منطقه تلاش کرد در روند شکلگیری ترتیبات جدید امنیتی در منطقه اخلال ایجاد کند و مانع از آن شود که کشورهای منطقه، بدون حضور و مداخله قدرتهای خارجی، درباره مسائل امنیتی و راهکارهای تأمین صلح و ثبات به تفاهم برسند.
اهمیت گفتوگو میان کشورهای منـطقه
با این حال، تحولات منطقه طی ۶ ماه گذشته بیش از پیش اهمیت گفتوگو و همکاری میان کشورهای منطقه را آشکار کرده است. مجموعه تحولات امنیتی و سیاسی نشان داده است که اتکا به بازیگران خارج از منطقه نهتنها به تأمین پایدار امنیت منجر نشده، بلکه در مواردی بر پیچیدگی و دامنه اختلافات نیز افزوده است.
بر همین اساس، کشورهای منطقه بیش از گذشته نیازمند آن هستند که بدون دخالت قدرتهای خارجی، از مسیر گفتوگو و اعتمادسازی، به یک سازوکار مشترک و کارآمد منطقهای برای تأمین صلح، ثبات و امنیت دست پیدا کنند؛ سازوکاری که در آن کشورهای ساحلی خلیج فارس خود مسئولیت اصلی امنیت منطقه را بر عهده داشته باشند.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که دخالتهای آمریکا در منطقه دستاوردی برای تأمین امنیت پایدار نداشته و سیاستهای واشنگتن بیش از آنکه متوجه تأمین منافع و امنیت کشورهای منطقه باشد، در راستای تأمین منافع رژیم صهیونیستی دنبال شده است.
بررسی نتایج مذاکرات ایران و عمان
در همین حال، «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده است که در نشست عمان، علاوه بر مباحث منطقهای، نتایج مذاکرات ایران و عمان درباره تعیین مسیرهای امن کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
بقائی این ابتکار را گامی مهم برای ایجاد اعتماد و همکاری منطقهای و تقویت امنیت مشترک بدون مداخلات خارجی دانسته و تأکید کرده است که ایران متعهد به تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز است، اما مادامی که اقدامات تجاوزکارانه و محاصره دریایی آمریکا ادامه داشته باشد، نمیتوان این امنیت را بهطور کامل تضمین کرد.
«مسعود پزشکیان» رئیسجمهور نیز در گفتوگو با شبکه خبری «ایندیا تودی» درباره اهمیت نشست روز دوشنبه در عمان، با اشاره به گفتوگوهای ایران و عمان درباره تنگه هرمز اظهار کرد که دو کشور در این زمینه درباره یک چارچوب و مسیر مشخص به تفاهم رسیدهاند.
وی افزود: روز دوشنبه قرار است وزرای خارجه همان کشورهای عربی که «میخواستیم با هم دعوا کنیم»، در عمان جلسه داشته باشند تا درباره این مسیر در تنگه هرمز با یکدیگر به تفاهم برسند و این وضعیت را به سازمان بینالمللی مربوط به امور دریاها اعلام کنند.
پزشکیان تصریح کرد: «در آن چارچوب، قوانین بینالمللی مسیر باز خواهد بود، به شرطی که آمریکا دست از تهاجم و تجاوزهای ناجوانمردانه بردارد.»
آزمون بزرگ برای کشورهای منطقه
به گفته کارشناسان، برگزاری نشست عمان در چنین شرایطی میتواند آزمونی برای کشورهای منطقه باشد تا نشان دهند آیا قادر خواهند بود فارغ از فشارها و مداخلات خارجی، درباره امنیت مشترک، آزادی کشتیرانی و ترتیبات منطقهای به تفاهم برسند یا خیر.
انتهای پیام
