روزهای پایانی شهریور در قم، معمولاً بوی نو شدن می‌دهد. بوی کوله‌های تازه، دفترهای سفید، و هیجان کلاس اول اما امسال، در خیابان صفاشهر، در بازار بزرگ، در پاساژهای اطراف حرم، جای آن هیجان را نگرانی گرفته. مادری با دو فرزند دبستانی جلوی یک مغازه لوازم‌التحریر می‌ایستد، لیست خریدش را چک می‌کند و آرام زمزمه می‌کند: نمی‌شود.

با نزدیک شدن به اول مهر ۱۴۰۵ و آغاز سال تحصیلی جدید، بازار لوازم‌التحریر قم حال و هوایی متفاوت از سال‌های گذشته دارد. قیمت‌ها نسبت به سال گذشته بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد جهش داشته‌اند و تهیه یک سبد متوسط لوازم برای یک دانش‌آموز حالا بین ۱۳ تا ۱۵ میلیون تومان هزینه می‌برد. در این میان، نمایشگاه «ایران نوشت» در فروشگاه رفاه میدان شهید سعیدی از چند روز پیش برپا شده و تا پنجم مهر هر روز از ساعت ۹ صبح تا ۱۱ شب میزبان خانواده‌هاست، اما حتی این تخفیف‌های مستقیم هم نتوانسته نگرانی والدین را کاهش دهد.

از نمایشگاه تا بازار؛ دو دنیا، یک واقعیت

نمایشگاه ایران نوشت امسال با وعده عرضه مستقیم و حذف واسطه، یکی از اصلی‌ترین راه‌حل‌هایی است که پیش روی خانواده‌های قمی گذاشته شده. دفتر سیمی ۱۰۰ برگی که در بازار آزاد ۳۸۰ هزار تومان قیمت دارد، در این نمایشگاه با قیمت ۲۸۰ هزار تومان عرضه می‌شود. تخفیفی که روی کاغذ وسوسه‌انگیز است، اما وقتی آن را در سبد چند فرزند ضرب می‌کنی، حساب و کتاب عوض می‌شود.

محمد باقری، پدر چهار فرزند ساکن منطقه ۴ قم، دو هفته پیش برای خرید لوازم التحریر به نمایشگاه رفته است، می‌گوید: دفتر سیمی ۱۰۰ برگ در بازار ۳۸۰ هزار بود، در نمایشگاه ۲۸۰ هزار یعنی ۱۰۰ هزار تومان صرفه‌جویی. اما وقتی برای سه تا فرزندم حساب کردم، جمعاً ۴ میلیون تومان می‌شود! فقط هم که دفتر نیست، نمایشگاه رفتم که دلم خوش باشد، ولی جیبم خوش نشد.

زهرا موسوی، مادر سه فرزند در محله نخودی، تجربه مشابهی داشت: رفتیم نمایشگاه. صف طولانی بود. بعضی اقلام تمام شده بود. دخترم کلاس پنجم است، پسرم اول دبیرستان. فقط کوله و جامدادی و دفتر ۸ میلیون آب خورد.  

سارا حسینی، فروشنده پاساژ قائم، وضع را از زاویه دیگری می‌بیند: نمایشگاه ایران نوشت خوب است، اما فقط ۱۰ تا ۱۵ درصد بازار را پوشش می‌دهد. بقیه مردم هنوز به مغازه‌های محلی می‌آیند. ما هم سعی می‌کنیم کوله‌های ایرانی بیشتری بیاوریم چون قیمتشان قابل تحمل‌تر است، کوله‌های خارجی دو برابر گران شده‌اند.

برای درک واقعی وضعیت، باید به خود بازار رفت. مشاهدات میدانی تصویر دقیقی از قیمت‌ها ترسیم می‌کند:

یک خودکار معمولی بین ۶۰ تا ۶۵ هزار تومان فروخته می‌شود. بسته ۱۰ عددی آن حدود ۳۵۰ هزار تومان. دفتر ۱۰۰ برگ سیمی حدود ۳۷۵ هزار تومان، با رشد ۲۷ درصدی تنها در یک ماه اخیر. مداد نوکی باکیفیت به ۴۰۰ تا ۴۵۰ هزار تومان رسیده. مداد رنگی ۱۲ رنگ بین ۳۵۰ تا ۴۲۰ هزار تومان است، همان چیزی که هر معلم دبستانی از دانش‌آموزان می‌خواهد.

کوله‌پشتی داستان جداگانه‌ای دارد. از نمونه‌های ساده‌تر که حدود ۵۰۰ هزار تومان دست دوم پیدا می‌شوند تا مدل‌های جدید که بین ۱ تا ۴ میلیون تومان قیمت دارند. جامدادی ساده بین ۱۵۰ تا ۵۷۰ هزار تومان. پاک‌کن و تراش هر کدام ۹۰ تا ۲۳۰ هزار تومان و ماژیک و هایلایتر حدود ۳۰۰ هزار تومان.

حالا این ارقام را کنار هم بگذارید؛ دفتر، خودکار، مداد، مداد رنگی، جامدادی، کوله، پاک‌کن، تراش، ماژیک. برای یک دانش‌آموز دبستانی بین ۱۳ تا ۱۵ میلیون تومان هزینه بر می‌دارد.

یک مادر ۳۵ ساله در بازار صفاشهر که دو فرزند دبستانی دارد، می‌گوید: سال گذشته با ۷ میلیون تومان همه چیز را کامل خریدم. امسال فقط دفتر و خودکار و کوله ۹ میلیون شده. نمایشگاه رفاه را رفتم، تخفیف‌ها خوب بود ولی باز هم از بودجه‌مان بیشتر است.

چرا لوازم التحریر گران شد؟

فروشندگان می‌دانند چرا اینجا هستند. علی احمدی، فروشنده لوازم‌التحریر در خیابان ۱۹ دی، مستقیم جواب می‌دهد: فروش ما نسبت به سال قبل ۳۰ درصد کمتر شده. مردم بیشتر به سمت اجناس ایرانی ارزان‌تر رفته‌اند. دفتر ایرانی ۱۰۰ برگ را ۳۲۰ هزار تومان می‌فروشیم، اما قبلاً ۲۰۰ هزار تومان بود. کاغذ وارداتی تقریباً تمام شده و تولید داخل هم گران تمام می‌شود.

رئیس اتحادیه لوازم‌التحریر کشور علت را شفاف اعلام کرده است: جهش نرخ ارز و افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی. بیشترین ضربه متوجه دفتر و کاغذ شده که تقریباً قیمت آن دو برابر شده‌اند، زیرا هم واردات کاغذ به ارز وابسته است، هم تولید داخلی کاغذ از سلولز و مواد پتروشیمی استفاده می‌کند که خودشان گران شده‌اند.

معلمان در خط مقدم

فاطمه رضایی، معلم دبستان در منطقه ۲ قم، از پشت میز معلمی این معادله را می‌بیند: هر سال اول مهر برای ما معلم‌ها هم سخت است. دانش‌آموزان با لوازم ناقص می‌آیند چون خانواده‌ها توان خرید کامل ندارند. امسال حتی مداد رنگی ساده هم ۴۰۰ هزار تومان شده است.

او ادامه می‌دهد: خیلی از والدین می‌گویند ترجیح می‌دهند از نمایشگاه ایران نوشت بخرند چون حداقل ۲۰ درصد تخفیف دارد. اما همه که نمی‌توانند بروند. خانواده‌هایی هستند که اصلاً توان مالی آن را هم ندارند.

این تصویر را رضا کریمی، دانشجوی دانشگاه قم و فعال دانشجویی که برای تدریس خصوصی لوازم می‌خرد، از نگاه جوان‌تری کامل می‌کند: قیمت‌ها وحشتناک است. یک بسته مداد رنگی ۱۲ رنگ ۴۰۰ هزار تومان! مردم می‌گویند «سال تحصیلی با طعم فقر». واقعاً همین‌طور است. خیلی‌ها از سال قبل لوازم را نگه داشته‌اند و فقط چیزهای ضروری می‌خرند.

این جمله، «فقط چیزهای ضروری»، کلیدی‌ترین جمله بازار امسال است. مدادی که تیزش کرده‌اند، دفتری که نصفه مانده، جامدادی‌ای که دو سال است استفاده می‌شود. صرفه‌جویی دیگر یک انتخاب نیست، یک ضرورت است.

نظارت، تنظیم‌بازار، و واقعیت

در قم، علاوه بر نمایشگاه ایران نوشت، طرح نظارت ویژه از ۱۰ شهریور تا ۱۰ مهر در حال اجراست. اتحادیه‌ها و تعزیرات حکومتی بر قیمت‌ها نظارت می‌کنند. این نظارت‌ها در چند مورد جریمه‌هایی هم داشته‌اند.

اما فروشندگان می‌گویند نظارت به تنهایی کافی نیست. احمدی در خیابان ۱۹ دی می‌گوید: ما که دلمان می‌خواهد ارزان بفروشیم. مشتری بیشتری داریم. اما هزینه تمام‌شده بالاست. فاکتور خریدمان نشان می‌دهد چقدر گران خریده‌ایم. تعزیرات بیاید فاکتورها را ببیند.

این یک معضل ساختاری است. نظارت قیمتی در انتهای زنجیره اعمال می‌شود، اما مشکل در ابتدای آن نهفته است؛ در نرخ ارز، در قیمت مواد اولیه، در هزینه تولید و حمل‌ونقل. وقتی سقف قیمت مصرف‌کننده را ثابت نگه داری اما کف قیمت تولید بالا می‌رود، کسی که در میانه این فشار له می‌شود، فروشنده خرده‌پاست.

ویژگی‌های محلی؛  بازار قم

قم با تهران تفاوت‌هایی دارد که بازار لوازم‌التحریر را شکل می‌دهند. جمعیت مهاجر و طلبه‌های ساکن، ترکیب متفاوتی از خریدار ایجاد می‌کند. بخشی از این جمعیت درآمد ثابت و محدودی دارند. بازارهای محلی مثل خیابان صفاشهر، بازار بزرگ، و پاساژهای اطراف حرم، همگی همین روند گرانی را نشان می‌دهند.

سارا حسینی از پاساژ قائم می‌گوید: والدین بیشتر کوله ساده می‌خرند. مدل‌های فانتزی که بچه‌ها دوست دارند، کمتر می‌رود. یا مادر می‌گوید "امسال همین باشد"، یا بچه خودش می‌فهمد که باید توقعش را پایین بیاورد.

راه‌حل‌های میدانی والدین

در فضای مجازی و در گفت‌وگوهای روزمره، والدین قمی چند توصیه را با هم به اشتراک می‌گذارند:

نخست، نمایشگاه‌های عرضه مستقیم در اولویت باشند. تا ۱۰ مهر فعالند و تخفیف‌ها واقعی است، حتی اگر صف دارند. دوم، اجناس ایرانی جایگزین واردات شوند. کیفیت برخی محصولات ایرانی در سال‌های اخیر بهتر شده و قیمت قابل مقایسه‌تر است. سوم، خرید را به تعویق نیندازید؛ تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که قیمت‌ها در اواسط مهر ممکن است بالاتر هم برود. چهارم، از دیوار و شبکه‌های اجتماعی برای یافتن کوله دست‌دوم استفاده کنید؛ اجناسی که برای خریدار قبلی‌شان صرف نداشته، ممکن است برای شما مناسب باشد.

تقاضا در بازار به اوج نرسیده

فروشندگان می‌گویند تقاضا هنوز به اوج نرسیده. پیک خرید معمولاً از نیمه شهریور تا اواسط مهر است. علی احمدی می‌گوید: امیدواریم نمایشگاه‌ها کمک کند. هر روز تعداد بیشتری از والدین می‌آیند، نگاه می‌کنند، می‌پرسند، ولی کمتر می‌خرند.

این «کمتر خریدن» که احمدی از آن می‌گوید، اگر ادامه پیدا کند، پیامدهایی دارد. شروع سال تحصیلی با دفتر ریاضی که نصفه است. مداد رنگی‌ای که چند رنگش کم است. این‌ها آمار نیستند؛ روایت زندگی روزمره‌اند.

با وجود گرانی، آرامش نسبی بازار قم حفظ شده. اما این آرامش، آرامش فروخورده‌ای است. اگر نظارت‌ها و نمایشگاه‌ها ادامه یابند، شاید فشار اندکی کمتر شود. اما واقعیت این است که سبد ۱۳ تا ۱۵ میلیونی، برای بسیاری از خانواده‌های قمی سنگین‌تر از چیزی است که بودجه‌شان تحمل کند.

اول مهر می‌آید. دانش‌آموزان کیف‌هایشان را برمی‌دارند، چه نو باشد، چه از پارسال مانده. و والدین‌شان، با جیب سبک‌تر از سال گذشته، آن‌ها را بدرقه می‌کنند، با آرزویی که سال بعد بهتر باشد.

انتهای پیام