حجتالاسلام والمسلمین محمدباقر ولدان، سهشنبه ۲۴ شهریور در جمع خبرنگاران در تشریح ظرفیت فرهنگی کافهها، با طرح سه پرسش درباره چرایی انتخاب این فضاها، محتوای مناسب برای گفتوگو و چگونگی برقراری ارتباط با مخاطبان، اظهار کرد: برای ورود فرهنگی به کافهها باید ابتدا ماهیت این فضا و دلیل حضور مخاطب در آن را شناخت و سپس متناسب با همین ویژگیها برنامهریزی کرد.
وی با اشاره به مفهوم «فضای سوم» که ری اولدنبورگ، جامعهشناس آمریکایی، در کتاب «محل عمومی بزرگ» مطرح کرده است، افزود: خانه فضای اول، محل کار فضای دوم و کافه و مکانهای مشابه فضای سوم محسوب میشوند؛ فضایی که افراد خارج از خانه و محیط کار، امکان حضور، تعامل و گذران اوقات خود را در آن دارند.
ولدان ادامه داد: کافه را میتوان زیستبوم «حال خوش» دانست؛ جایی که فرد برای مدتی از ریتم تند زندگی فاصله میگیرد و در عین حضور در یک فضای عمومی، حریم شخصی خود را نیز حفظ میکند.
حضور فرهنگی نباید به مداخله در سبک زندگی مخاطب تبدیل شود
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس با بیان اینکه بخشی از مخاطبان امروز شیراز برای آرامش و بازیابی روانی به کافه مراجعه میکنند، تصریح کرد: حضور فرهنگی در چنین فضایی نباید به معنای اشغال آن یا مداخله در زندگی مخاطب باشد، بلکه باید مکمل فرهنگی باشد و به نیازهای واقعی مخاطبان توجه کند.
وی با اشاره به سابقه تاریخی حضور کافه و قهوهخانه در فرهنگ ایرانی گفت: قهوهخانهها در دوره صفویه و بهویژه عصر شاه عباس اول در اصفهان، بخشی از حیات اجتماعی مردم بودند و در دورههای بعد نیز نمونههایی مانند کافه نادری تهران در دهههای ۲۰ تا ۴۰ شمسی، نقش اجتماعی و فرهنگی خود را ایفا کردند.
ولدان اضافه کرد: بنابراین حضور فرهنگی در کافه پدیدهای بیسابقه نیست و میتوان با شناخت ویژگیهای فضای امروز، تجربههای فرهنگی متناسب با مخاطب را در این محیطها دنبال کرد.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس همچنین حضور افراد معتقد و فعالان فرهنگی در کافهها را فرصتی برای نشان دادن این موضوع دانست که دین و سبک زندگی مدرن الزاماً در تضاد ذاتی با یکدیگر قرار ندارند.
حافظ و سعدی؛ نقطه اتصال کافههای امروز با هویت شیراز
ولدان، درباره محتوای مناسب برای گفتوگو در کافهها اظهار کرد: گفتوگوی فرهنگی باید بر مشارکت استوار باشد، نه سخنرانی؛ بنابراین میتوان از عناصر هویت شیراز مانند حافظ و سعدی برای آغاز چنین گفتوگوهایی استفاده کرد.
وی افزود: پرسشهایی مانند اینکه «چرا حافظ هنوز حال ما را خوب میکند؟» میتواند زمینهای برای شکلگیری گفتوگویی طبیعی درباره هویت فرهنگی شهر باشد، بدون اینکه مخاطب احساس کند وارد یک جلسه رسمی یا آموزشی شده است.
ولدان ادامه داد: موضوعات مرتبط با کیفیت زندگی نیز میتواند محور دیگری برای گفتوگو باشد؛ موضوعاتی مانند امید، تابآوری، سبک زندگی سالم، تنهایی، اضطراب و آینده مبهم، مسائلی هستند که با تجربه روزمره بسیاری از افراد ارتباط دارند.
وی همچنین خاطرات جمعی و تاریخ شفاهی شیراز را از دیگر ظرفیتهای گفتوگو دانست و گفت: مهماننوازی قدیمی مردم شیراز، زیباییشناسی شهر و خاطرات مشترک شهروندان میتواند به موضوعاتی برای گفتوگوی فرهنگی تبدیل شود.
هدف، تغییر ذائقه مخاطب نیست
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس با تأکید بر اینکه هدف از حضور فرهنگی در کافهها نباید تغییر مستقیم ذائقه مخاطب باشد، گفت: باید ذائقه مخاطب را شناخت، سواد فرهنگی را ارتقا داد، دامنه انتخابهای فرهنگی را گسترش داد و تجربههای مثبت اجتماعی ایجاد کرد.
وی در ادامه افزود: برای این کار، چهار اصل باید مورد توجه قرار گیرد؛ نخست، شنونده فعال بودن، دوم، پرهیز از زبان رسمی و اداری، سوم، ارائه محتوای کمحجم اما عمیق و چهارم، داشتن حضوری غیررسمی و خودمانی.
ولدان ادامه داد: در گفتوگو با مخاطبان کافه نباید از ادبیاتی مانند «هجمه فرهنگی»، «توطئه» و «استکبار» استفاده کرد، بلکه باید درباره مسائل واقعی زندگی و موضوعاتی مانند فرهنگ مصرفگرا با زبانی قابل فهم و متناسب با فضای گفتوگو صحبت کرد.
تجربههای فرهنگی کافهها باید به دانش قابل استفاده تبدیل شود
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس با اشاره به نمونههایی از برنامههای فرهنگی اجراشده در کافهها گفت: تجربههایی مانند قرائت قرآن و اجرای تواشیح در کافه، از جمله تجربههایی است که میتواند مورد بررسی قرار گیرد.
ولدان با اشاره به تجربه یک طلبه اصفهانی در این زمینه اظهار کرد: مهم این است که چنین تجربههایی صرفاً به یک اتفاق مقطعی محدود نشوند و بتوان از آنها دانش مدیریتی قابل استفاده استخراج کرد.
وی افزود: برای تبدیل یک تجربه به دانش قابل تکرار، باید مشخص شود این برنامه در کدام کافه و در چه شهری اجرا شده، چه مدلی برای فعالیت فرهنگی داشته، چه برنامههایی برگزار شده، واکنش مخاطبان و گردشگران چگونه بوده و چه بازخوردی از سوی آنها دریافت شده است.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس تصریح کرد: پس از بررسی این موارد میتوان برای فعالیتهای مشابه نقشه راه طراحی کرد و از تجربههای موفق در دیگر فضاها نیز استفاده کرد.
گفتوگو باید از تجربه زیسته مخاطب آغاز شود
ولدان درباره شیوه آغاز گفتوگو با مخاطبان نیز اظهار کرد: بهتر است پرسشها از تجربه زیسته افراد و موقعیت طبیعی آنها آغاز شود و بعد، به تدریج به موضوعات هویتی و فرهنگی برسد.
وی افزود: برای نمونه میتوان درباره اینکه چه چیزی در کافه باعث آرامش فرد میشود، چگونه میتواند در این فضا تمرکز بیشتری داشته باشد یا چه خاطرهای از حافظیه دارد، سؤال کرد و سپس از همین مسیر به موضوعاتی مانند هویت شیراز و «حال خوش شیراز» رسید.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس ادامه داد: پس از شکلگیری ارتباط اولیه میتوان درباره موضوعاتی مانند تنهایی، اضطراب و نگرانی نسبت به آینده نیز گفتوگو کرد؛ موضوعاتی که مستقیماً با زندگی امروز مخاطب ارتباط دارند.
وی تأکید کرد: پرسشهای آغازین باید طبیعی و متناسب با موقعیت باشند تا مخاطب احساس نکند قرار است در یک گفتوگوی از پیش طراحیشده یا یک برنامه تبلیغی قرار بگیرد.
هدف گفتوگو، برنده شدن در بحث نیست
ولدان با تأکید بر اهمیت شنیدن در گفتوگوهای فرهنگی گفت: دستورالعمل طلایی این است که باید دو برابر آنچه صحبت میکنیم، بشنویم و در صورت نیاز از عبارتهایی مانند «یعنی منظورتان این است که...؟» برای اطمینان از درک درست سخنان مخاطب استفاده کنیم.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس تصریح کرد: هدف گفتوگو، پیروزی در بحث نیست، بلکه باید کاری کرد که مخاطب احساس کند حرفش شنیده و درک شده است.
وی افزود: گفتوگو باید پیش از آنکه فرسایشی شود به پایان برسد و ماندن طولانیمدت بر سر یک میز میتواند نتیجه معکوس داشته باشد؛ همچنین نباید از مخاطب انتظار داشت که بلافاصله رفتار خود را تغییر دهد یا در همان مرحله نخست، دعوت شتابزدهای از او صورت گیرد.
کافه گفتوگو؛ روایتی از حال خوش شیراز
ولدان با اشاره به پروژه «کافه گفتوگو؛ روایتی از حال خوش شیراز» گفت: در این طرح میتوان از میان طلاب، افرادی را که از سواد رسانهای برخوردارند و با ادبیات مدرن آشنایی دارند، به عنوان سفیران فرهنگی تربیت کرد و مهارتهای تسهیلگری گفتوگو را به آنها آموزش داد.
وی ادامه داد: در این رویکرد، سفیر فرهنگی قرار نیست به عنوان یک مبلغ سنتی یا متکلم وحده وارد کافه شود، بلکه باید به عنوان یک کنشگر فکری و تسهیلگر همدل حضور پیدا کند.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس درباره معیار ارزیابی موفقیت چنین طرحی نیز اظهار کرد: موفقیت این برنامه نباید با شمارش رفتارهای دینی مخاطبان سنجیده شود، بلکه باید تعداد گفتوگوهای عمیق شکلگرفته مورد توجه قرار گیرد. ما قرار نیست آمار نمازخوانها را در کافه بگیریم؛ ما قرار است تعداد گفتوگوهای عمیق را افزایش دهیم.
ولدان در جمعبندی این رویکرد گفت: کافههای شیراز با بازطراحی محتوایی میتوانند به بستری برای احیای بخشی از سنتهای کهن این شهر تبدیل شوند و با استفاده از میراث فرهنگی حافظ و سعدی، میان فضای اجتماعی امروز و هویت تاریخی شیراز ارتباط برقرار کنند.
وی تأکید کرد: برای تحقق این هدف، فعال فرهنگی باید از جایگاه متکلم وحده و مبلغ سنتی فاصله بگیرد و با شناخت مخاطب، شنیدن فعال و گفتوگوی همدلانه، به عنوان کنشگر فکری و تسهیلگر در فضای کافه حضور داشته باشد.
انتهای پیام
