به گزارش ایسنا، «اولسی یازِکشی» (Ulsi Jazexhi)، مورخ آلبانیایی-کانادایی و استاد دانشگاه اسلامی مالزی، در گفتوگو با ایسنا درباره پیامدهای سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی حملات ۱۱ سپتامبر، جنگهای افغانستان و عراق، نقش عربستان سعودی در گسترش افراطگرایی و سیاستهای واشنگتن در خاورمیانه سخن گفت.
این استاد دانشگاه در پاسخ به این سوال که ارزیابی شما از پیامدهای حملات ۱۱ سپتامبر و جنگی که آمریکا پس از آن تحت عنوان «جنگ علیه تروریسم» آغاز کرد، چیست؟ گفت: به باور من، «جنگ علیه تروریسم» موجب تقویت گروههای تروریستی شد و جهان را خطرناکتر کرد. پس از حملات ۱۱ سپتامبر، آمریکا و اسرائیل رویکردی را در پیش گرفتند که از نگاه من، پیامدهای گستردهای برای جهان اسلام و امنیت بینالمللی داشت.
یازِکشی افزود: از دیدگاه من، حملات ۱۱ سپتامبر بهانهای برای آغاز یک کارزار گسترده نظامی و سیاسی علیه کشورهای مسلمان شد؛ کارزاری که پیامدهای آن همچنان ادامه دارد.
ارتباط حملات ۱۱ سپتامبر با سیاستهای آمریکا
این استاد دانشگاه در پاسخ به این سوال که آیا وی ارتباطی میان حملات ۱۱ سپتامبر و سیاستهای آمریکا در دوره پس از جنگ سرد قائل است؟ اظهار کرد: معتقدم باید حملات ۱۱ سپتامبر را در چارچوب تحولات سیاسی پس از پایان جنگ سرد نیز بررسی کرد. در این زمینه، میتوان به سخنان جورج دبلیو. بوش، رئیسجمهور وقت آمریکا، درباره «نظم نوین جهانی» در ۱۱ سپتامبر ۱۹۹۱ اشاره کرد. از نظر من، برخی سیاستهای آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در راستای ایجاد نظمی با نقش مسلط آمریکا در جهان دنبال شد و اسرائیل نیز در این چارچوب از حمایت گسترده واشنگتن برخوردار بود.
هزینه انسانی جنگهای افغانستان و عراق
یازکشی در واکنش به این موضوع که برخی برآوردها درباره شمار قربانیان جنگهای پس از ۱۱ سپتامبر، از جمله در افغانستان و عراق، ارقام بسیار بالایی را نشان میدهد، ارزیابی شما در اینباره چیست؟ گفت: بر اساس برآورد پروژه «هزینههای جنگ» دانشگاه براون، شمار افرادی که در نتیجه مستقیم یا غیرمستقیم جنگهای تحت رهبری آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر جان خود را از دست دادهاند، حدود ۴.۵ تا ۴.۷ میلیون نفر برآورد شده است.
وی افزود: از دیدگاه من، جنگهای افغانستان و عراق چرخهای از مرگ، خشونت و تروریسم ایجاد کردند که در ابعادی بسیار گسترده در منطقه ادامه پیدا کرد. به باور من، پیامدهای این جنگها از نظر گسترش خشونت در منطقه بسیار سنگین بوده است.
نقش مداخلات خارجی در تقویت گروههای مسلح
این استاد دانشگاه در مورد نقش آمریکا و اسرائیل در شکلگیری یا تقویت گروههای مسلح و تروریستی در منطقه ابراز عقیده کرد که سیاستهای آمریکا و اسرائیل در منطقه در برخی مقاطع به ایجاد شرایطی منجر شده است که گروههای مسلح و تروریستی توانستهاند، رشد کنند. از نگاه من، گروههایی مانند داعش، جبهه النصره و القاعده در شرایطی رشد کردند که جنگها و مداخلات خارجی در منطقه زمینه مناسبی برای فعالیت آنها ایجاد کرده بود. حتی گروههایی مثل مجاهدین خلق (منافقین) در چارچوب همین تحولات مورد توجه هستند.
یازکشی ادامه داد: برخی قدرتهای خارجی از گروههای مسلح برای ایجاد بیثباتی یا تضعیف دولتهای منطقه استفاده کردهاند. به همین دلیل، از نظر من، باید نقش قدرتهای خارجی در تحولات منطقه با دقت بیشتری بررسی شود.
نقش عربستان سعودی در گسترش افراطگرایی
وی درباره نقش عربستان سعودی در تحولات مرتبط با ۱۱ سپتامبر نیز اظهار کرد: از میان ۱۹ فردی که در حملات ۱۱ سپتامبر نقش داشتند، ۱۵ نفر شهروند عربستان سعودی بودند. از نظر من، این موضوع اهمیت بررسی نقش جریانهای فکری و شبکههای مالی موجود در عربستان سعودی را نشان میدهد. جریان وهابیت در عربستان در گسترش برخی اشکال افراطگرایی نقش داشته است و برخی گروههای مسلح در جهان اسلام در مقاطعی از حمایت مالی یا فکری شبکههایی در عربستان برخوردار بودهاند. البته برای بررسی دقیق این موضوع باید میان دولت عربستان، نهادهای رسمی، افراد و شبکههای غیردولتی تفکیک قائل شد.
ادعاها درباره ارتباط عربستان، سیا و القاعده
این کارشناس آلبانیایی ـ کانادایی در واکنش به این موضوع که برخی اظهارات درباره ارتباط میان عربستان سعودی، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و تاثیر این ارتباط بر شکلگیری القاعده مطرح است؟ تصریح کرد: درباره ارتباط میان سازمانهای اطلاعاتی آمریکا و عربستان سعودی با گروههای مسلح، گزارشها و ادعاهای مختلفی مطرح شده است. از دیدگاه من، این موضوع نیازمند بررسی اسناد و شواهد تاریخی است. در گذشته نیز اظهاراتی از سوی برخی مقامهای آمریکایی درباره نقش عربستان و سیا در حمایت از گروههای مسلح منتشر شده است. من بر این باورم که همکاریهای اطلاعاتی و امنیتی میان آمریکا و عربستان در دوران جنگ سرد و پس از آن باید در بررسی تاریخ شکلگیری برخی گروههای مسلح مورد توجه قرار گیرد.
نتیجه «جنگ علیه تروریسم»؛ افزایش ناامنی
این استاد دانشگاه در پاسخ به این سوال که آیا حملات ۱۱ سپتامبر و جنگهای پس از آن در نهایت موجب ناامنتر شدن جهان شده است؟با تایید این مطلب افزود: بله، از نظر من نتیجه این سیاستها افزایش ناامنی و خشونت بوده است. به جای اینکه «جنگ علیه تروریسم» موجب از بین رفتن تروریسم شود، در برخی موارد شرایطی را ایجاد کرد که گروههای افراطی توانستند از آن برای جذب نیرو و گسترش فعالیت خود استفاده کنند.
وی افزود: تحولات سالهای اخیر در خاورمیانه نشان میدهد که استفاده از قدرت نظامی برای حل مسائل سیاسی و امنیتی، لزوماً به ثبات منجر نمیشود.
بهرهبرداری اسرائیل از تحولات منطقه
یازکشی در پاسخ به این سوال که شما در بخشی از دیدگاههایتان درباره این واقعه، از نقش اسرائیل در تحولات پس از ۱۱ سپتامبر نیز سخن گفتید؛ منظورتان چیست؟ گفت: معتقدم اسرائیل از تحولات پس از ۱۱ سپتامبر و سیاستهای آمریکا در منطقه بهره برده است. بنابراین ادامه درگیریها در منطقه و حمایت آمریکا از اسرائیل، از عوامل مهم تداوم بحرانهای منطقهای است.
وی افزود: در سالهای اخیر نیز رادیکالشدن فضای سیاسی و اجتماعی در منطقه و افزایش خشونت، پیامدهای بسیار سنگینی برای مردم فلسطین و دیگر ملتهای منطقه داشته است.
این استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش که اگر حملات ۱۱ سپتامبر رخ نمیداد، آمریکا و اسرائیل باز هم بهانهای برای مداخله نظامی در منطقه پیدا میکردند؟ تصریح کرد: این موضوع یک فرض تاریخی است و نمیتوان با قطعیت درباره آن اظهارنظر کرد. با این حال معتقدم سیاستهای مداخلهگرایانه آمریکا در خاورمیانه پیش از ۱۱ سپتامبر نیز وجود داشت و ممکن است در صورت نبود این حادثه، بحران یا رویداد دیگری برای توجیه سیاستهای نظامی مورد استفاده قرار میگرفت.
راهکار کشورهای مسلمان برای مقابله با بحرانها
یازکشی در پاسخ به این سوال که با توجه به این تحولات، راهکار کشورهای مسلمان برای مقابله با این وضعیت چیست؟ گفت: از نظر من، کشورهای مسلمان باید برای توسعه مستقل خود تلاش کنند و در حوزههای سیاسی، اقتصادی و امنیتی وابستگی خود به آمریکا را کاهش دهند. همچنین معتقدم مسئله فلسطین باید همچنان در مرکز توجه جهان اسلام قرار داشته باشد و کشورهای مسلمان باید از حقوق مردم فلسطین حمایت کنند.
او در ادامه تاکید کرد که «باید میان مبارزه برای آزادی و استفاده از روشهای تروریستی تفاوت قائل شد. از دیدگاه من، جهان اسلام میتواند با همکاری و وحدت بیشتر، نقش مستقلتری در نظام بینالملل ایفا کند و برای ایجاد جهانی عادلانهتر تلاش کند.»
انتهای پیام
