به گزارش ایسنا، کامران پورمقدم در نشست هماندیشی مبانی و شاخصهای حفظ، احیا و مدیریت پایدار جنگلهای هیرکانی که امروز در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد، با اشاره به ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت اظهار کرد: سازمان منابع طبیعی کشور بر اساس این ماده مکلف به اجرای طرحهای مدیریت پایدار جنگل است. همیشه حفاظت از جنگلهای کشور مورد تأکید رهبر شهید بود همچنین در قوانین کشور نیز بر اجرای طرحهای مدیریت پایدار منابع طبیعی تأکید شده است.
معاون امور جنگل سازمان منابعطبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به وضعیت جنگلهای کشور بر اساس آخرین تصاویر ماهوارهای و آمارهای کشور گفت: مساحت مجموع جنگلهای کشور نزدیک به ۱۷ میلیون هکتار است و بخش عمدهای از آن در شمال کشور قرار دارد.
وی ادامه داد: تا سال ۱۳۹۵، یعنی قبل از اجرای طرح تنفس و اعمال قانون ممنوعیت بهرهبرداری از جنگلهای کشور، حدود ۹۵۰ هزار هکتار طرح فعال جنگلداری داشتیم؛ طرحهایی که اصطلاحاً تحت عنوان طرحهای بهرهبرداری در کشور مطرح بودند.
پورمقدم تصریح کرد: اگر بخواهیم محدوده اجرایی این طرحها را هدفگذاری کنیم، این محدودهها در قالب ۴۳۱ سری بودند. در سال ۱۳۹۵، وزیر وقت جهاد کشاورزی با یک ابلاغیه طرحهای جنگلداری را متوقف کرد. در سال ۱۳۹۶ نیز در قانون برنامه ششم توسعه ممنوعیت بهرهبرداری از جنگلهای کشور به صورت قانون مشخص شد.
معاون امور جنگل سازمان منابعطبیعی و آبخیزداری کشور درباره تکالیف قانونی سازمان منابع طبیعی بر اساس ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم توسعه گفت: بر اساس این ماده سازمان منابع طبیعی مکلف شده است که موضوع حفظ، احیا و توسعه جنگلها را دنبال کند. در ادامه همین ماده، بهرهبرداری از جنگل و برداشت درختان جنگلی ممنوع اعلام شده است اما در ذیل این ماده، دو تبصره نیز عنوان شده که شاید بیشترین ابهام، سؤال و اختلاف نظر در خصوص آنها و نحوه اجرای آنها وجود داشته باشد.
پورمقدم درباره تبصره یک ماده ۳۶ گفت: در تبصره یک، به برداشت درختان ریشهکن، شکسته، افتاده تجمعی و درختان خشکیده و درختان خطرساز حاشیه پارکها و مناطق جنگلی اشاره شده است که این موارد باید با تأیید رئیس سازمان انجام شود.
وی افزود: در تبصره ۲ نیز به موضوع زراعت چوب به عنوان یکی از ظرفیتهای مدیریت جنگلها اشاره شده است که با سرمایهگذاری بخش خصوصی دنبال میشود. همچنین عملیات پرورشی در جنگلها و درختکاریهایی که در این مناطق انجام میشود، در این تبصره مورد اشاره قرار گرفته است.
پورمقدم با بیان اینکه مطالعات مدیریت پایدار جنگلها از سال ۱۳۹۶ آغاز شده است، گفت: ما از سال ۱۳۹۶، بعد از تصویب قانون برنامه ششم، مطالعات خودمان را آغاز کردیم. در همان قانون نیز آمده بود که مدیریت پایدار جنگلها باید بر اساس شاخصهای مدیریت پایدار انجام شود.
وی اضافه کرد: از همان سال مطالعات و جلسات مختلف شروع شد و ما بر اساس الگوهای بینالمللی و نشستهای داخلی، شاخصهای مدیریت پایدار جنگلها را در سازمان منابع طبیعی تدوین و تصویب کردیم. در این زمینه جلساتی نیز با دستگاههای مختلف برگزار شد.
معاون امور جنگل سازمان منابعطبیعی و آبخیزداری کشور ادامه داد: بر اساس این مطالعات، کار را در دو مرحله شروع کردیم. مرحله اولیه، مطالعات آمایشی بود که تحت عنوان مطالعات نیمهتفصیلی شکل گرفت و این مطالعات در قالب روش تصمیمگیری چندمعیاره انجام شد. بر اساس این مطالعات، نوعی آمایش سرزمین در حوزههای جنگلی شکل گرفت. در مجموع ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار هکتار از این عرصهها تحت مطالعه قرار گرفت و کاربریهای مختلفی که در این مناطق وجود داشت، استخراج و شناسایی شد.در نهایت، ۱۰۴ حوزه برای برنامهریزی تعیین شد.
پورمقدم اضافه کرد: در طرحهای جنگلداری گذشته، بر اساس سریهای جنگل برنامهریزی میکردیم و اجرای طرح نیز در همان مقیاس انجام میگرفت؛ اما الان به سمت مدیریت جامعتر حوزههای آبخیز رفتهایم. در حال حاضر، محدوده حوزههای آبخیز ما حدود ۲۰ تا ۲۵ هزار هکتار است و ۱۰۴ حوزه آبخیز جنگلی در جنگلهای هیرکانی شناسایی شده است. مطالعات این حوزهها به طور کامل انجام گرفته است و کاربریهای مختلف و ظرفیتهایی که در این حوزهها وجود دارد، مشخص شده و این حوزهها به صورت عمومی آماده برنامهریزی هستند.
وی با اشاره به موضوع جنگلداری نوین اظهار کرد: آن چیزی که شاید بتوان گفت بیشتر روی آن بحث میشود، موضوع جنگلداری نوین است که در ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت عنوان شده و در واقع نوعی طرح اجرایی ما برای طرحهای مدیریت پایدار جنگل است.
تفاوت جنگلداری کلاسیک و نوین
پورمقدم توضیح داد: در جنگلداری کلاسیک، مطالعات در سطح تقسیمات سری انجام میشد و توجه بیشتر روی تودههای جنگلی بود. بعد از آن، تمرکز روی استمرار تولید چوب از جنگل قرار داشت و پایش طرحها و میزان موفقیت آنها نیز بر اساس میزان تولید چوب در این طرحها انجام میشد.
وی افزود: موضوع تعهدات برداشت از جنگل و تأکید بر بهرهبرداری چوب برای تأمین چوب کشور از درختان جنگلی طبیعی، از محورهای اصلی این طرحها بود.
معاون امور جنگل سازمان منابعطبیعی و آبخیزداری کشور اضافه کرد: سیستم نظارتی نیز در این طرحها عموماً به صورت ناظر فردی بود و یک ناظر بر اجرای طرح نظارت میکرد.
پورمقدم درباره ویژگیهای طرح جنگلداری نوین گفت: در طرحهایی که تحت عنوان جنگلداری نوین شکل گرفته است، ما مدیریت جامعنگر داریم و تمام کاربریهای حوزه مورد توجه قرار میگیرد.
وی ادامه داد: در این رویکرد، استفاده از تمام پتانسیلهای جنگلی، محصولات مختلف، موضوع طبیعتگردی و تمام ظرفیتهایی که میتوان از آنها برای مدیریت جنگل استفاده کرد، مورد توجه قرار گرفته است.
معاون امور جنگل سازمان منابعطبیعی و آبخیزداری کشور اضافه کرد: پایش طرح بر اساس شاخصهای پایداری و سلامت حوزه انجام میشود بنابراین، دیگر تأکید صرف بر تولید چوب وجود ندارد.
پورمقدم تأکید کرد: اگر چوبی در کشور مورد نیاز باشد، باید بر اساس زراعت چوب تأمین شود، نه از جنگل طبیعی.
وی فناوریهای نوین را یکی از مؤلفههای جنگلداری نوین دانست و گفت: استفاده از فناوریهای نوین نیز یکی از شاخصهای اصلی در جنگلداری نوین است. مشارکت مردمی در مطالعه و ساختار مدیریت حوزه که برای نظارت در نظر گرفته شده نیز از دیگر موارد مورد توجه در این طرحهاست.
معاون امور جنگل سازمان منابعطبیعی و آبخیزداری کشور افزود: در حال حاضر، هر کدام از این حوزهها یک مدیر حوزه، یک ناظر فنی و یک ناظر حفاظتی دارند و در ذیل این ساختار، یک ساختار نظارتی شکل گرفته است بنابراین، یک فرد نیست که به تنهایی نظارت کند بلکه یک مجموعه نظارتی برای نظارت بر اجرای طرحها در نظر گرفته شده است.
پورمقدم در ادامه تاکید کرد: دستیابی به مدیریت پایدار جنگلها در حوزه و در تمام کاربریها نیازمند تأمین اعتبار، تأمین نیرو و فراهم شدن مقدمات مختلفی است.
وی افزود: ما برای رسیدن به اهداف کامل در مدیریت پایدار جنگل، نیاز به فراهم کردن این مقدمات داریم اما برای اینکه گام اول را برداریم، فاز اول جنگلداری نوین را در یک بازه سه تا پنج ساله اجرا میکنیم.
معاون امور جنگل سازمان منابعطبیعی و آبخیزداری کشور ادامه داد: آن دسته از طرحهای جنگلداری نوین که مبتنی بر تبصره یک ماده ۳۶ هستند، در مدت سه سال اجرا خواهند شد و این طرحها برای ورود به مدیریت جامع در نظر گرفته شدهاند.
پورمقدم در پایان گفت: آن دسته از طرحهایی که مبتنی بر تبصره دو ماده ۳۶ هستند، یعنی زراعت چوب، طرحهای پرورشی و درختکاریهای سنواتی، پنجساله خواهند بود.
لزوم استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی
باریس مجنونیان - پژوهشگر حوزه جنگلداری و منابع طبیعی- گفت: اگر جلسات کارشناسی در یک موضوع به نتیجه نمیرسد، میتوان از ظرفیت هوش مصنوعی بهعنوان یک ابزار بیطرف برای بررسی موضوع و ارائه راهکار استفاده کرد.
این پژوهشگر حوزه جنگلداری و منابع طبیعی با اشاره به نتایج یک مطالعه اظهار کرد: در مطالعهای که در دانشگاه استنفورد انجام شده، سه حالت «هوش مصنوعی»، «پزشک به همراه هوش مصنوعی» و «پزشک بهتنهایی» برای تشخیص بیماری مورد بررسی قرار گرفته و نتایج نشان داده است که ، عملکرد هوش مصنوعی بهتنهایی بهتر از دو حالت دیگر بوده است.
مجنونیان افزود: امروز دیگر نمیتوانیم وجود فناوریهایی را که در برخی موارد میتوانند به نتایج دقیقتر و منسجمتری برسند، نادیده بگیریم بنابراین پیشنهاد میکنم در موضوعاتی که اختلاف نظرها و جلسات متعدد به نتیجه نمیرسد، گروههایی از طرفهای مختلف تشکیل شوند و نظر هوش مصنوعی نیز بهعنوان یک ابزار در کنار نظرات کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد.
وی در ادامه با اشاره به شرایط جنگلهای کشور گفت: ما در کشوری زندگی میکنیم که میزان پوشش جنگلی آن در مقایسه با کشورهایی که ۲۰ یا ۳۰ درصد پوشش جنگلی دارند، بسیار کمتر است بنابراین نمیتوانیم با جنگلهای کشور همانگونه رفتار کنیم که کشورهای دارای پوشش جنگلی گسترده رفتار میکنند و لازم است با احتیاط بیشتری با این منابع برخورد شود.
مجنونیان با تأکید بر اهمیت مشارکت مردم در حفاظت از جنگلها گفت: در سالهای گذشته اجازه دادهایم تعداد زیادی از مردم وارد جنگل شوند و از آن استفاده کنند، در حالی که باید میان حضور مردم و حفاظت از جنگل تعادل برقرار شود. در این میان، اعتماد مردم اهمیت بسیار زیادی دارد.
این پژوهشگر حوزه جنگلداری و منابع طبیعی ادامه داد: تجربه نشان داده است که اگر اعتماد میان مردم و دستگاههای مسئول شکل بگیرد، خود مردم میتوانند به یکی از مهمترین عوامل حفاظت از جنگل تبدیل شوند. زمانی که مردم بدانند این جنگل برای نسلهای آینده است، خودشان در برابر تخریب حساس میشوند و موارد تخلف را گزارش میکنند.
وی با بیان اینکه حتی بهترین طرحها بدون اعتماد مردم نمیتوانند موفق باشند، اظهار کرد: اگر صداقت و اعتماد وجود داشته باشد، میتوان مردم را وارد فرآیندهای حفاظت، مدیریت و احیای جنگل کرد و از ظرفیت آنان استفاده کرد.
این پژوهشگر حوزه جنگلداری و منابع طبیعی همچنین تعیین تکلیف محدوده جنگلها و اختلافات حقوقی را ضروری دانست و گفت: بعد از این همه سال باید مشخص باشد محدوده جنگل دقیقاً کجاست؟ نباید همچنان اختلافات مربوط به ادعاهای قدیمی و سابقه استفاده افراد از اراضی، مانع مدیریت صحیح جنگل شود و لازم است این مسائل از نظر حقوقی تعیین تکلیف شوند.
وی با اشاره به وضعیت جنگلهای شمال کشور گفت: جنگلهای شمال ظرفیت طبیعی بالایی برای احیا دارند و حتی در بسیاری از مناطق، پوشش گیاهی میتواند دوباره شکل بگیرد بنابراین باید بررسی کنیم که چه اقداماتی موجب شده است با وجود این ظرفیت، روند تخریب در این مناطق ادامه پیدا کند.
مجنونیان در پایان نسبت به تخریب جنگلهای هیرکانی انتقاد کرد.
انتهای پیام
