عبدالحمید طالبی، امروز ۲۶ شهریورماه در نشست خبری ششمین کنگره جهانی امامرضا(ع) که در بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، اظهار کرد: امامرضا(ع) شخصیتی علمی، فرهنگی و جهانی است و از همین رو رهبر شهید انقلاب نیز بر ضرورت معرفی جهانی ایشان تأکید میکردند و این مهم را از بزرگترین وظایف پیروان اهلبیت(ع) میدانستند؛ چراکه جهانیسازی معارف رضوی، ضرورتی فرهنگی و تمدنی است.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب همواره بر حرکت علمی و فرهنگی بنیادین تأکید میکردند و سه عرصه کلیدی را در معرفی معارف اهلبیت(ع) مورد توجه قرار میدادند که نخستین آن، تولید ادبیات و گفتمانی با قابلیت عرضه در سطح ملی و بینالمللی بود. بر همین اساس، ما در سازمان علمی و فرهنگی وظیفه خود میدانیم تصویری جامع و علمی از امامرضا(ع) ارائه کنیم؛ تصویری که علاوه بر سیره عبادی و اخلاقی، ابعاد کلامی، تاریخی، اجتماعی و تمدنی شخصیت ایشان را نیز آشکار سازد.
رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با بیان اینکه این بازشناسی تنها با اتکا به میراث حدیثی و تاریخی حاصل نمیشود، تصریح کرد: این امر نیازمند مطالعات میانرشتهای، تحلیلهای نو و ترکیب دانشهای جدید انسانی، اجتماعی و فرهنگی است. امامرضا(ع) در بستر تعاملات علمی گسترده با ادیان و مکاتب مختلف، عقلانیت، گفتوگو و استدلال را محور سخن قرار داد و همین ویژگی، ظرفیتی کمنظیر برای ارتباط با مخاطبان جهان معاصر فراهم میکند.
طالبی ادامه داد: معرفی معارف رضوی نباید تنها به مخاطبان سنتی یا کشورهای خاص محدود شود، بلکه باید با ایجاد شبکهای چندلایه، برای ارتباط با جهان اسلام و حتی فراتر از آن گسترش یابد. توسعه مخاطبان جهانی برنامهای جانبی نیست، بلکه یکی از الزامات اصلی این مسیر به شمار میرود. از سوی دیگر، با توجه به تنوع گروههای سنی، تحصیلی و فرهنگی در جامعه ایران، این موضوع در داخل کشور نیز اهمیت ویژهای دارد.
وی بیان کرد: ایجاد برنامههای آموزشی و توسعه جریان معرفتی در لایههای مختلف اجتماعی میتواند رویکردی راهبردی باشد. این رویکرد بر تولید ادبیات و گفتمان رضوی استوار است؛ ادبیاتی که بر پایه تولید آثار جدید، ترجمههای معتبر، پژوهشهای هدفمند، نشستهای علمی و محتوای رسانهای چندگانه شکل میگیرد و باید قابلیت عرضه در سطح جهان دانشگاهی، میان نخبگان ادیان، مراکز پژوهشی و مخاطبان عمومی در کشورهای مختلف را داشته باشد. انتشار آثار علمی و فرهنگی درباره امامرضا(ع) در کشورهای مختلف نیز یکی از زمینههای عملیاتی مهم این مأموریت است.
رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با تأکید بر اینکه گفتمان رضوی در عرصه جهانی میتواند پاسخی به نیازهای فرهنگی و معنوی بسیاری از جوامع باشد، گفت: در سالهای اخیر پرسشهای تازهای درباره دین، معنویت، کرامت انسانی، عدالت، اخلاق، خانواده و بحرانهای معنایی شکل گرفته است. در چنین شرایطی، ارائه تصویری حکیمانه، اخلاقی، عقلانی و انسانمحور از اسلام که در سیره امامرضا(ع) بهروشنی دیده میشود، میتواند نقش مهمی در گفتوگوهای جهانی ایفا کند.
وی ادامه داد: امامرضا(ع) الگویی مناسب برای ارتباط با جهان معاصر است؛ جهانی که با بیثباتی معنوی، بحران هویت و فاصله گرفتن از ارزشهای اخلاقی روبهرو شده است. از اینرو، جهانیسازی معرفت رضوی نه یک آرمان انتظاری، بلکه ضرورتی فرهنگی و تمدنی است که میتواند پاسخی به نیازهای واقعی جوامع مختلف باشد و حضور معارف رضوی در شبکههای فرهنگی، رسانهای و اجتماعی جهان نیز میتواند به گسترش گفتوگویی بینفرهنگی بر پایه احترام، عقلانیت و معنویت مشترک کمک کند.
طالبی در پایان گفت: این چشمانداز، فرایندی تدریجی، پیوسته و چندلایه است که به تولید ادبیات معتبر، ایجاد شبکههای همکاری بینالمللی، بهرهگیری از ظرفیت رسانهها، توجه به نیازهای جهانی و شناخت دقیق مخاطبان نیاز دارد. این مسیر تنها با ترجمه چند کتاب یا برگزاری چند نشست تحقق نمییابد، بلکه مستلزم برنامهریزی بلندمدت و ساختارهای پایدار است که با تلاشهای استاد دکتر عاملی، دبیرخانه کنگره و همراهی بنیاد پژوهشها آغاز شده و میتواند معارف رضوی را در جریانهای فکری جهان قرار دهد.
معارف رضوی باید ناظر بر مسائل روز جهان باشد
در ادامه، حجتالاسلام سعیدرضا عاملی، دبیر کنگره جهانی امامرضا(ع)، با اشاره به دیدار برگزارکنندگان کنگره با رهبر شهید انقلاب در اردیبهشت ۱۴۰۳، اظهار کرد: در آن دیدار سه حوزه به عنوان محور فعالیتهای کنگره جهانی حضرترضا(ع) مورد تأکید قرار گرفت که نخستین محور آن توجه به دعا، معرفت و عرفان بود؛ چراکه امروز جهان به اخلاق و معنویت نیاز دارد و فقدان اخلاق و معنویت یکی از چالشهای بزرگ جهان است.
وی افزود: فقدان اخلاق و معنویت میتواند زمینهساز شکلگیری روحیه استکباری، گسترش بیعدالتی و ایجاد روابط نامناسب میان انسانها شود و بنابراین موضوعات کنگره باید ناظر بر مسائل روز جامعه باشد.
دبیر کنگره جهانی امامرضا(ع) محیطزیست، بحرانهای ناشی از سلطه و جنگ، نابرابری اجتماعی و کشتارهای جمعی را از دیگر موضوعات مهم امروز جهان دانست و تصریح کرد: این مسائل باید از منظر معارف اهلبیت(ع) مورد توجه قرار گیرد. سومین محور مورد تأکید نیز مسئله حکومت و حکمرانی است؛ چراکه ائمه(ع) برای هدایت جامعه و حکومت آمدند، اما فرصت و مجال حکومت برای آنان فراهم نشد.
عاملی در ادامه با اشاره به شرایط منطقه غرب آسیا بیان کرد: بر مبنای این نگاه، امروز مسئله اصلی سیطره ظالمانهای است که اسرائیل و آمریکا در منطقه غرب آسیا پیدا کردهاند و آمریکاییها به دنبال تسلط بر جهان هستند و تلاش میکنند جهان را از طریق نهادها و سازمانهای بینالمللی مدیریت کنند.
وی ادامه داد: بر اساس این تحلیل، ساختارهای ظالمانهای در جهان شکل گرفته است که در آنها منابع و منافع ملتها تحت تأثیر قدرتهای مسلط قرار میگیرد. تحریمهای اولیه و ثانویه نیز در همین چارچوب به کار گرفته میشوند؛ در تحریمهای اولیه یک کشور هدف قرار میگیرد و فشارهای اقتصادی و مالی بر مردم آن کشور وارد میشود و در تحریمهای ثانویه، کشورهایی که با آن کشور ارتباط برقرار میکنند نیز با محدودیت مواجه میشوند.
دبیر کنگره جهانی امامرضا(ع) با اشاره به آموزههای امامرضا(ع) درباره مقابله با ظلم گفت: در آموزههای رضوی نسبت به ظلم و تجاوز به حقوق انسانها هشدار داده شده و بر ضرورت ایستادگی در برابر ظلم تأکید شده است. امروز فقط با نهادهایی که از منظر عدالت مورد انتقاد هستند مواجه نیستیم، بلکه رفتارهای ظالمانه نیز در بخشهایی از جهان مشاهده میشود.
عاملی با اشاره به توزیع نابرابر ثروت در جهان ادامه داد: امروز یک درصد مردم جهان ۴۸ درصد داراییها و سرمایه جهان را در اختیار دارند و این مسئله نشاندهنده وجود یک رفتار ناعادلانه در جهان است. ما با یک ظلم ساختاری مواجه هستیم و به تلاش برای ایجاد عدالت ساختاری نیاز داریم.
وی تأکید کرد: اگر عدالت وجود نداشته باشد، احکام الهی نیز امکان تحقق کامل پیدا نمیکنند. جهان نیازمند تفکر عدالتگرا و نهادهای عدالتگراست و باید نهادهایی وجود داشته باشند که عدالت را در روابط بینالمللی نهادینه کنند و رفتار عادلانه در مناسبات جهانی حاکم شود.
دبیر ششمین کنگره جهانی حضرترضا(ع) با اشاره به ابعاد سلطههای حاکم بر جهان بیان کرد: برخی نهادهای اقتصادی بینالمللی از منظر منتقدان عدالتمحور نیازمند بررسی هستند، زیرا سازوکار آنها میتواند بر منافع نظام سرمایهداری و مناسبات اقتصادی جهانی اثرگذار باشد و این خود نوعی سلطه اقتصادی است.
عاملی سلطه فرهنگی را از دیگر ابعاد سلطه دانست و اظهار کرد: ملتها باید بتوانند فرهنگ و سنتهای اجتماعی خود را حفظ کنند و سبک زندگی خود را داشته باشند. مسئله اصلی این است که مردم جهان بتوانند در فضای فرهنگی خود زندگی کنند و از حق برخورداری از هویت و فرهنگ خود محروم نشوند.
شهادت نتیجه زندگی شهادتمدارانه است
در ادامه، محمدجواد محمدیگلپایگانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، اظهار کرد: یکی از مباحث مهم در حیات و سیره امامرضا(ع)، ترویج فرهنگ شهادت است که برگرفته از زندگی شهادتطلبانه است؛ به عبارتی، شهادت نصیب افرادی میشود که از قبل همچون امامرضا(ع) شهید زیسته باشند.
وی افزود: فرهنگ شهادت در سیره امامرضا(ع) باید با خود شهادت تفاوت داشته باشد. شهادت به عنوان یک واقعه، در زمان و مکان مشخص تحقق مییابد، اما فرهنگ شهادت پشتوانهای عمیقتر دارد که در آن سبک زندگی و منش فرد نقش اساسی ایفا میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه آنچه در زندگی امامرضا(ع) باید جستوجو شود فرهنگ شهادت است، تصریح کرد: فرهنگ شهادت در نهایت به سبک زندگی مؤمنانهای منتهی میشود و ابعاد فکری و معنوی انسان را شکل میدهد؛ بنابراین شهادت امری اتفاقی و تصادفی نیست، بلکه ثمره یک زندگی هدفمند و مجاهدانه است.
محمدیگلپایگانی ادامه داد: فرهنگ شهادت در نهایت به معنای فرهنگ مجاهدت است؛ مجاهدتی که در همه عرصههای زندگی مؤمنانه حضور دارد و فرهنگی توحیدی است. در این معنا، شهادت تنها یک واقعه یا کشتهشدن نیست، بلکه حرکتی الهی و آگاهانه در مسیر توحید است؛ یعنی انسان باید چنان زندگی کند که رفتار و تصمیمهای او در مسیر خداوند معنا پیدا کند.
وی بیان کرد: شهادت در فرهنگ اسلامی به انگیزههای مادی و دنیوی وابسته نیست، بلکه ریشه در ایمان، اخلاص و نیت الهی دارد. یکی از عناصر اصلی در فرهنگ شهادت، اخلاص است و شهید کسی است که خالصانه و مخلصانه زندگی کرده و در نهایت به این مرتبه رسیده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با تأکید بر اینکه آنچه در سیره شهدا دیده میشود، پیش از آنکه به لحظه شهادت مربوط باشد، به کیفیت زندگی آنان بازمیگردد، گفت: این زندگی با خداشناسی، مبارزه و پایبندی به حق شکل گرفته است. همچنین یکی از مهمترین بخشهای فرهنگ شهادت، معرفت و شناخت است. حرکت شهید حرکتی آگاهانه و آگاهیبخش است، نه حرکتی احساسی و مقطعی؛ زیرا شهید در بستر یک معرفت عمیق حرکت میکند و همین شناخت به حرکت او معنا و جهت میدهد.
محمدیگلپایگانی با اشاره به سیره امامرضا(ع) افزود: در سیره ایشان نیز این حرکت، معرفتزا و هدایتگر است و آثار آن در تاریخ و فرهنگ دینی ما آشکار شده است. تحول فکری و معنویای که با حضور امامرضا(ع) در ایران پدید آمد، جایگاه این سرزمین را در پیوند با ولایت اهلبیت(ع) برجستهتر ساخت و زمینهای فراهم کرد تا مردم این سرزمین با معارف اهلبیت(ع) آشنا شوند.
وی اظهار کرد: مطالعه زندگی شهدا و خاطرات آنان نشان میدهد که شهید پیش از آنکه جان خود را فدا کند، یک عمر در میدان جهاد عملی زیسته است. از اینرو، زندگی شهدا و سیره امام شهید، الگویی برای شناخت صراط مستقیم است؛ صراطی که در پرتو ایمان، معرفت و عمل صالح شکل میگیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تأکید کرد: امامرضا(ع) را باید مجاهدی خستگیناپذیر دانست؛ کسی که در مسیر حق، جهاد را برگزید و نشان داد شهادت در اسلام از مجاهدت جدا نیست و جهاد و شهادت دو مفهوم پیوستهاند. اگر در سیره امامرضا(ع) تنها شهادت مطرح بود، میشد در مدینه یا در شرایطی آسانتر به آن رسید، اما آن حضرت راه دشوارتر را برگزید و مبارزه با دستگاه ظلم بنیعباس را انتخاب کرد. همین مسئله نشان میدهد فرهنگ شهادت، پیش از آنکه به پایان زندگی مربوط باشد، به نحوه زیستن مربوط است.
محمدیگلپایگانی تصریح کرد: فرهنگ شهادت مجموعهای از عناصر کلیدی است که در زندگی همه شهدا و بهویژه در سیره امامان معصوم جلوهگر است؛ فرهنگی که در آن وظیفهمداری، استقامت و حرکت آگاهانه در مسیر حق جایگاهی بنیادین دارد.
علم در نگاه اسلامی با اخلاق و کرامت انسانی پیوند دارد
در ادامه، محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، در خصوص ویژگیهای نگاه اسلامی به علم اظهار کرد: در نگاه اسلامی، علم صرفاً یک ابزار فنی برای دانستن نیست، بلکه وسیلهای برای پیوند عمیقتر انسان با خلقت و کشف لایههای پنهان هستی است. علم باید انسان را به نورانیت، معنا و شناختی برساند که او را از ظاهر اشیا فراتر ببرد و به حقیقت آفرینش نزدیک کند؛ چراکه وقتی در اسلام گفته میشود «العلم سلطان»، مقصود تنها افزایش اطلاعات نیست، بلکه علمی است که انسان را هدایت کند.
وی افزود: در تمدن اسلامی، علم با تلاش، سختی و مجاهدت همراه است. «سیر» نیز تنها به معنای طی کردن مسافت فیزیکی نیست، بلکه مفهومی عمیقتر دارد و به معنای حرکت آگاهانه برای دستیابی به ناشناختههای خلقت است. اسلام انسان را به چنین حرکتی دعوت میکند؛ حرکتی که هم عقل را به کار میگیرد و هم جان را به سوی حقیقت میبرد.
رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران تصریح کرد: امامرضا(ع) نقطه درخشانی را در این زمینه نشان دادند؛ جایی که علم نه فقط به معنای دانش صرف، بلکه به معنای نور، معرفت و پیوند با حقیقت الهی مطرح میشود. پزشکی، فلسفه، حکمت و علوم طبیعی در آن دوره در منظومهای قرار میگیرند که به انسان، جامعه و تمدن معنا میدهد و این نگاه در مناظرات ایشان نیز بهخوبی دیده میشود.
مخبر دزفولی ادامه داد: علم در اینجا ابزار تحقیر و غلبه بر انسان نیست، بلکه همراه با کرامت انسانی است. حتی هنگامی که طرف مناظره شکست میخورد، امامرضا(ع) او را تحقیر نمیکند، بلکه به او احترام میگذارد، از او دلجویی میکند و کرامتش را حفظ مینماید. این رفتار نشان میدهد که علم در نگاه اسلامی با اخلاق، انسانیت و احترام به شأن آدمی پیوند خورده است.
وی اظهار کرد: در تمدن اسلامی، رابطه علم و دین از یکدیگر جدا نیست؛ چراکه قرآن با «اقرأ» آغاز میشود و این نشانهای روشن است که علم، معرفت الهی و هدایت دینی در یک مسیر قرار دارند. علمی که در این نگاه شکل میگیرد، علمی برای قدرتطلبی و سلطه نیست، بلکه علمی است که به اقتدار امت اسلامی، رشد جامعه و پیشرفت واقعی انسان کمک میکند. در همین چارچوب، حمایت از صنایع دفاعی، علوم پزشکی، فناوریهای نو و مراکز علمی در نگاه تمدنی به علم معنا پیدا میکند؛ نگاهی که علم را از مصرفکردن به تولید و از تولید به اثرگذاری میرساند.
مخبر دزفولی با تأکید بر اینکه این مسیر هنوز به پایان نرسیده است، تصریح کرد: مرحله بعد، اثرگذاری تمدنی است؛ یعنی علمی که بتواند زندگی جامعه خودمان، جهان اسلام و حتی بشریت را بهبود دهد. در این سطح، علم دیگر فقط قدرت نیست، بلکه الهامبخش است؛ علمی لطیف، جذاب و انسانساز که میتواند جامعه و بشریت را به سمت آیندهای روشنتر هدایت کند.
انتهای پیام
