مهدی ذوالفقاری ۲۸ شهریور، در حاشیه آغاز مرمت کاروانسرای جهانی فخرآباد بجستان در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه یکی از شاخصترین و نگینهای معماری تاریخی خراسان رضوی که جایگاه ویژهای در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد کاروانسراها به خصوص کاروانسرای جهانی فخرآباد هستند، اظهار کرد: هدف از مرمت این کاروانسرا نجات، حفاظت و ارتقای کیفیت بنایی این اثر تاریخی مهم است.
وی با تأکید بر نقش چندبعدی کاروانسراها در تاریخ ایران خاطرنشان کرد: کاروانسراها در طول تاریخ، علاوه بر اینکه اقامتگاههای سادهای برای استراحت مسافران و تجار بودهاند، مراکز فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی پویایی محسوب میشدند و نقش محوری در اتصال نقاط مختلف ایران و جهان، تبادل کالا، انتشار فرهنگ و حتی امنیتی ایفا میکردند.
مدیر نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بجستان، با اشاره به غنای تاریخی این شهرستان افزود: شهرستان بجستان به دلیل قرارگیری در مسیرهای مواصلاتی کلیدی، جادههای ابریشم و شریانهای اصلی جادهای ایران، از غنای تاریخی بالایی برخوردار است.
وی خاطرنشان کرد: وجود هشت کاروانسرا در سطح شهرستان، نشانگر آن است که این منطقه در ادوار مختلف تاریخی، بخشی از شبکه گسترده ارتباطی کشور بوده که زائران، تجار و کاروانهای عبوری را در مسیرهای زیارتی و بازرگانی میزبانی میکرده است. این تمرکز بالای آثار تاریخی، بجستان را به یکی از کانونهای مهم و اصیل میراث فرهنگی خراسان رضوی و حتی کل کشور تبدیل کرده است.
ذوالفقاری با اشاره به فرآیند ثبت جهانی این آثار یادآور شد: در سال ۱۴۰۲ پرونده زنجیرهای کاروانسراهای ایرانی با موفقیت در یونسکو به ثبت رسید. این پرونده شامل ۵۴ کاروانسرا از ۲۴ استان کشور بود که کاروانسرای تاریخی فخرآباد بجستان نیز به عنوان یکی از هفت کاروانسرای منتخب و نماینده استان خراسان رضوی در این فهرست جهانی قرار گرفت.
وی با بیان اینکه این ثبت جهانی یک افتخار بزرگ برای ایران است، تصریح کرد: این افتخار، مسئولیت ما را در قبال حفظ، نگهداری، مرمت اصولی و معرفی این میراث ارزشمند دوچندان کرده و ما متعهدیم که این آثار را با استانداردهای بینالمللی حفظ کنیم تا الگویی برای حفاظت از میراث جهانی باشند.
مدیر نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بجستان از برنامههای مکمل و راهبردی برای ارتقای محیط پیرامونی این اثر جهانی خبر داد و افزود: رویکرد ما در میراث فرهنگی شهرستان، این است که تنها به مرمت بدنه و دیوارهای بنا اکتفا نشود؛ بلکه همزمان طرح محوطهسازی و ساماندهی پیشخوان کاروانسرای فخرآباد نیز تهیه و ابلاغ شده است.
وی خاطرنشان کرد: اجرای این طرح، گامی راهبردی و ضروری در جهت ساماندهی فضای پیرامونی اثر است که علاوه بر بهبود منظر کلی بنا، ایجاد هماهنگی بصری با محیط اطراف و ارتقای زیباییشناسی، دسترسی و شرایط بازدید گردشگران را نیز تسهیل خواهد کرد. این اقدامات به شناخت بهتر گردشگران از اهمیت و جایگاه بنا کمک شایانی خواهد کرد.
ذوالفقاری با اشاره به تأثیر مستقیم و غیرمستقیم این اقدامات بر حوزه گردشگری منطقه خاطرنشان کرد: حفاظت از کاروانسرای فخرآباد تنها یک امر کالبدی، ساختمانی یا مهندسی نیست، بلکه تلاشی مستمر و آگاهانه برای زنده نگه داشتن تاریخ، هویت، خاطرات و فرهنگ منطقه است.
وی افزود: وقتی بنایی با استانداردهای بینالمللی یونسکو مرمت و ساماندهی میشود، قابلیتهای بیشتری برای معرفی به گردشگران داخلی و خارجی پیدا میکند. این آثار نه تنها متعلق به ما و نسلهای امروزی، بلکه متعلق به تمام جهان و میراث مشترک بشریت است. این اقدامات و مرمت آنها باعث ایجاد حس مالکیت جمعی و ارزشمندی از میراث فرهنگی میشود.
مدیر نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بجستان با بیان چشمانداز آینده این اثر و نقش آن در اقتصاد گردشگری، تصریح کرد: با تکمیل این مرحله از عملیات مرمتی و اجرای طرح ساماندهی پیشخوان، کاروانسرای فخرآباد به عنوان یکی از شاخصترین، محبوبترین و جذابترین جاذبههای گردشگری جنوب خراسان رضوی، نقش موثرتر و پررنگتری در اقتصاد گردشگری شهرستان و استان ایفا خواهد کرد.
وی گفت: امیدوارم با تداوم حمایتهای اعتباری از سوی مسئولان ملی، استانی و شهرستانی، روند حفاظت، مرمت و معرفی سایر کاروانسراهای ارزشمند و تاریخی بجستان نیز با همین جدیت، قاطعیت و سرعت تداوم یابد تا این آثار تاریخی و هنری با کمال سلامت و پربار به نسلهای آینده منتقل شوند.
ذوالفقاری خاطرنشان کرد: این اقدام گامی مهم در جهت تداوم حیات این ساختارهای ارزشمند و فراهم کردن بستر مناسب برای میزبانی از گردشگران، پژوهشگران تاریخ و علاقهمندان به میراث فرهنگی محسوب میشود.
وی با بیان اینکه کاروانسرای جهانی فخرآباد بجستان از جمله آثار حساس و آسیبپذیر است، افزود: پروژه مرمت اضطراری و تکمیلی کاروانسرای فخرآباد از محل اعتبارات ملی تأمین اعتبار شده است. با توجه به جایگاه بینالمللی این بنا و ضرورت حفظ اصالت آن، برنامهریزیهای دقیقی توسط کارشناسان برجسته میراث فرهنگی برای اجرای عملیات مرمتی صورت گرفته است تا هرگونه خطای احتمالی در فرآیند بازسازی به حداقل برسد.
مدیر نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بجستان، پیشبینی کرد: عملیات اجرایی این مرحله از مرمت در بازه زمانی دو ماهه به پایان برسد و بنا از وضعیت فعلی خود خارج شود.
وی با تشریح جزئیات فنی و مهندسی اقداماتی که در دستور کار قرار دارد، بیان کرد: با توجه به آسیبهای جدی ناشی از گذشت زمان، تغییرات اقلیمی و عوامل جوی، اولویت اصلی تیمهای تخصصی و پیمانکاران مرمت در این مرحله، استحکامبخشی به پی و زیرساختهای بنا برای پیشگیری از نشستهای احتمالی و شکافهای بیشتر است.
وی افزود: پس از اتمام عملیات پایانی و ایمنسازی زیرساختها، نوبت به بدنه ساختمان میرسد. در این مرحله، عملیات تعویض آجرهای فرسوده، ترکخوردگی و آسیبدیده با نمونههای مشابه سنتی آغاز میشود. استفاده از آجرهای سنتی و مصالح بومی امری حیاتی است تا همخوانی رنگ، بافت و ظاهر بنا با گذشته حفظ شود.
ذوالفقاری با اشاره به اقدامات دیگر انجام شده در این بنای تاریخی افزود: بندکشی دقیق نما برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و باران و همچنین اجرای عملیات رخبام جهت تثبیت لبههای بام و جلوگیری از فرسایش بیشتر سربالاییها از دیگر اقدامات اساسی است که دقیقاً مطابق با ضوابط فنی، علمی و حفاظتی سازمان میراث فرهنگی انجام خواهد شد.
انتهای پیام
