فاطمه محمدزاده، در گفتوگو با ایسنا درباره کتاب «با کاروان شاهنامه؛ از طوس تا دوشنبه»، اظهار کرد: ایده نگارش این کتاب یکباره شکل نگرفته، بلکه حاصل سالها فعالیت در حوزه ادبیات تاجیکستان، آشنایی با شاعران، نویسندگان و هنرمندان این کشور و مطالعه درباره چهرههای فرهنگی و ادبی آن است و در این میان، شاهنامه فردوسی بهعنوان گنجینهای مشترک از فرهنگ و ادب ایران و تاجیکستان، محور شکلگیری این مجموعه قرار گرفت.
وی با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه ادبیات تاجیکستان افزود: سالهاست در زمینه ادبیات تاجیکستان فعالیت میکنم و با شاعران، نویسندگان و هنرمندان، بهویژه موسیقیدانان این کشور آشنایی دارم. درباره شاعران و فرهیختگان بزرگی که در این کتاب برای آنها شعر سرودهام نیز مطالعه داشتهام و هیچکدام از شعرهای این کتاب بدون مطالعه درباره این بزرگان سروده نشده است.
این پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی ادامه داد: در سالهایی که دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی بودم، به همت استادم، دکتر محمدجعفر یاحقی که مدیر قطب علمی فردوسی و شاهنامه در دانشکده ادبیات و علوم انسانی هستند، مهمانان زیادی از کشور تاجیکستان دعوت میشدند و دیدار با این مهمانان، پیوندهای زبانی و فرهنگی دو کشور را برای ما بهخوبی آشکار میکرد. همچنین سه سال پیش که در همایش بینالمللی جغرافیای فرهنگی شاهنامه در تاجیکستان مقاله و سخنرانی داشتم، از نزدیک با آداب و رسوم، نمادهای فرهنگی و برخی بزرگان و فرهیختگان تاجیکستان آشنا شدم که تجربه بسیار خوبی بود.
ادبیات؛ بخش مهمی از مهندسی فرهنگی میان کشورهای همزبان
محمدزاده با تأکید بر ضرورت تقویت مناسبات فرهنگی میان کشورهای همفرهنگ و همزبان گفت: برای مستحکم کردن پیوندهای فرهنگی میان کشورهایی که در یک حوزه تمدنی و فرهنگی هستند، باید یک مهندسی فرهنگی داشت. این مهندسی فرهنگی بر اساس مناسبات فرهنگی شکل میگیرد که بخش بزرگی از آن مربوط به ادبیات است.
وی تصریح کرد: هنگامی که آثار ادبی در این کشورهای همفرهنگ و همزبان بیشتر تولید شود و رفتوآمد آثار ادبی میان این کشورها افزایش پیدا کند، به همان اندازه این فرهنگها پویاتر میشوند. در میان آثار ادبی نیز شعر جایگاه ویژهای دارد، زیرا خیالانگیز و سرگرمکننده است و تکرار آن نیز آسانتر انجام میشود؛ بنابراین آنچه از خیال سرچشمه گرفته، زودتر و سبکتر به مقصد میرسد.
این نویسنده افزود: شعر خودش عامل تقویت زبان فارسی است. هرچه ترکیبات شعری تازهتر و زیباتر بیشتر ساخته شود، زبان نیز بیشتر تقویت میشود. در مورد کتاب «با کاروان شاهنامه؛ از طوس تا دوشنبه» نیز همین موارد در ذهن من بود. بخش نخست این کتاب شعر است، زیرا میخواستم پیام پیوند، همدلی و همزبانی دو کشور با سرعت بیشتری به دلهای مردم تاجیکستان برسد.
شاهنامه؛ گنجینه مشترک فرهنگ ایران و تاجیکستان
محمدزاده با اشاره به جایگاه شاهنامه در میان مردم تاجیکستان اظهار کرد: سال گذشته، رئیسجمهور کشور تاجیکستان، امامعلی رحمان، دو جلد شاهنامه را به هر یک از خانوادههای تاجیکستان اهدا کرد. این موضوع نشان میدهد که مردم این کشور احترام بسیاری برای شاهنامه قائل هستند. من نیز سه سال پیش در همایش جغرافیای فرهنگی شاهنامه در تاجیکستان، نهایت احترام این مردم به فردوسی را از نزدیک دیدم. همین احترام به شاهنامه که خود گنجینه و دایرةالمعارف فرهنگ نیاکانی ایران و تاجیکستان است، به من این ایده و انگیزه را داد که از ظرفیتهای شاهنامه در شعرهای «کاروان شاهنامه» استفاده کنم.
وی افزود: در حقیقت، کاروانی از شخصیتهای شاهنامه و اشاره به داستانهای شاهنامه در این شعرها شکل گرفته است. افزون بر این، همه شاعران تاجیکستان که در این کتاب برای آنها شعری سرودهام، خودشان شاعرانی بودهاند که از شخصیتها و عناصر شاهنامهای در شعرهایشان استفاده کردهاند.
این پژوهشگر اضافه کرد: شاعران و ادیبان بزرگی همچون صدرالدین عینی، میرزا تورسونزاده، لایق شیرعلی و دیگران، قهرمانان ملی تاجیکستان بودهاند که با بهره بردن از شاهنامه فردوسی، شعرهای تأثیرگذاری سرودهاند. بنابراین «کاروان شاهنامه» نوعی قدردانی از این بزرگان ادب و شعر نیز هست که پیوندهای فرهنگی را به خوبی نشان دادهاند.
فردوسی و شاهنامه؛ اثری برای همه روزگاران
محمدزاده درباره ظرفیت شاهنامه برای ارتباط میان فارسیزبانان گفت: فردوسی احیاگر زبان فارسی است و اگر شاهنامه سروده نمیشد، زبان فارسی سرنوشت بسیار تاریکی پیدا میکرد. این کتاب صرفاً داستان نیست. فردوسی با استفاده از داستانها، خیر و شر را در مقابل یکدیگر قرار میدهد تا غلبه خیر بر شر دیده شود.
وی افزود: تمام آنچه یک انسان از فرهنگ، ادب، هنر و شیوه زندگی نیاز دارد، در شاهنامه دیده میشود. شگفت این است که مسائل موجود در شاهنامه همگی بهروز هستند؛ یعنی فردوسی شاهنامه را فقط برای زمان خودش نسروده، بلکه همه چیزهایی که انسان امروز برای زندگی به آن نیاز دارد نیز در شاهنامه دیده میشود.
این پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی تصریح کرد: شاهنامه یک کتاب کاملاً کاربردی برای همه روزگاران است. هیچ کتابی در ادبیات فارسی به اندازه شاهنامه نمیتواند تأثیرگذار باشد؛ کتابی که در قالب داستانها و در لابهلای اسطورهها، بهترین پیامهای انساندوستانه را منتقل میکند و میتواند تأثیر بسزایی در روابط بینافرهنگی کشورهای فارسیزبان داشته باشد.
محمدزاده درباره انتشار این اثر به دو خط فارسی و سیریلیک اظهار کرد: آرزوی بزرگ ما این است که ایران و تاجیکستان همچنان که همزبان هستند، خط یکسانی نیز داشته باشند؛ زیرا آثار مکتوب و ارزشمند بسیاری در تاجیکستان وجود دارد که همگی به خط سیریلیک هستند و خواندن آنها برای ما دشوار است.
وی ادامه داد: برای تقویت آثار ادبی دو کشور، داشتن خط یکسان ضروری است، اما در حال حاضر که این امکان وجود ندارد، این کتاب به دو خط فارسی و سیریلیک در اختیار مردم تاجیکستان قرار گرفته است. شاید اینگونه کتابها بتواند خط فارسی را در این کشور رواج دهد. خوشبختانه رئیسجمهور تاجیکستان تدابیری نیز برای احیای خط نیاکانی، یعنی فارسی، اندیشیده که امید است به انجام نیکی برسد.
فرهنگ؛ زیربنای دیپلماسی میان کشورهای فارسیزبان
این نویسنده درباره نقش ادبیات در دیپلماسی فرهنگی ایران و تاجیکستان گفت: سفیران هر کشور نقش بسیار پررنگی در تعاملات فرهنگی کشورها دارند. درباره کشورهای فارسیزبان نیز هرچقدر همت بیشتری برای کارهای فرهنگی صرف شود، دیپلماسی این کشورها قویتر ظاهر میشود؛ زیرا همه چیز از مسیر فرهنگ میگذرد.
محمدزاده خاطرنشان کرد: مردمی که فرهنگهای ریشهدار دارند و آن را بهروز و تقویت میکنند، در امور دیگر نیز موفقتر هستند. هرگاه دلها و اندیشهها از فرهنگ لبریز شود و به قول فردوسی «به فرهنگ باشد روان تندرست»، وجود انسانها به واسطه فرهنگ سلامت باشد، آنوقت میتوان دیپلماسی قدرتمندی با انسانهای خردمند شکل داد.
وی درباره مهمترین پیامی که این کتاب برای مخاطبان تاجیکستانی دنبال کرده است، گفت: مهمترین پیام من در این کتاب به مردم تاجیکستان این بود که ما ایرانیها، برادران و خواهران دیرین آنها هستیم که سالها با هم بر سر سفره شاهنامه نشسته و از خوان خرد آن بهرهمند شدهایم.
این نویسنده افزود: درخت فرهنگ و ادب دو کشور ایران و تاجیکستان، ریشههایی محکم دارد و چه فرقی میکند که این ریشهها از زایندهرود سیراب شود یا زرافشان؛ هر دو به یک اندازه گوارا هستند. ما کاروان شاهنامه را از توس تا دوشنبه بردیم تا پیام شادمانی شاهنامه را به سیوپنجمین سال استقلال تاجیکستان برسانیم. امید دارم آنچه از دل و جان من برخاسته، بر دل آن خوبان نیز بنشیند.
انتهای پیام
