حسن عابدینی ۲۹ شهریور، در حاشیه رونمایی از گواهی نامه ثبت رویداد جشنواره موسیقی مقامی خواف در تقویم رویدادهای گردشگری در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه ثبت رسمی جشنواره موسیقی مقامی خواف در تقویم رویدادهای گردشگری کشور، گامی مؤثر برای حفظ این میراث فرهنگی به شمار میرود، اظهار کرد: موسیقی در مناطق کویری هویت این مردمان است.
وی اظهار کرد: موسیقی مقامی خواف، تربتجام، تایباد و مناطق همجوار، هنری ریشهدار است که صدای گویای مردمان این دیار در بیان شادیها، اندوهها و تجارب تاریخی آنان به شمار میرود.
موسیقی مقامی؛ صدای زنده هویت کویر
عابدینی با تشریح ویژگیهای این هنر، افزود: موسیقی مقامی این مناطق را نباید صرفاً مجموعهای از نغمهها تلقی کرد؛ بلکه این هنر، میراثی زنده از زیستبوم کویری و مرزی است. مقامهای سماعی که در این منطقه اجرا میشود، ساختارهای صوتی صرف نیستند، بلکه حالتی روحانی دارند که هدف آن ایجاد ارتباطی عمیق میان نوازنده، شنونده و مفاهیم متعالی است.
وی با اشاره به اهمیت بداههنوازی در این مکتب، بیان کرد: نوازندگان این منطقه با تکیهبر ذوق شخصی و فواصل موسیقایی که به صورت سینه به سینه منتقل شده، احساساتی همچون عشق عرفانی، هجران و دلتنگی را بیان میکنند.
این پژوهشگر موسیقی تأکید کرد: برگزاری جشنوارههای مختلف با حضور پیشکسوتان و جوانان، فرصتی است تا این هنر از سطح محلی به یک محصول فرهنگی فاخر در سطح ملی و بینالمللی ارتقا یابد. این روند به ایجاد جریانی پویا در حوزه فرهنگ کمک میکند و بستری برای انتقال مفاهیم فرهنگی به نسلهای آینده فراهم میسازد.
دوتار و دف؛ روایتگران تاریخ و فرهنگ
وی با اشاره به نقش سازهای اصلی در این منطقه، دوتار را نماد اصلی موسیقی مقامی خراسان دانست و گفت: صدای این ساز ترکیبی از صلابت کویر و لطافت احساسات انسانی است. نوازندگان این ساز معتقدند دوتار روایتگر نبردهای تاریخی، پهلوانیها، زندگی کوچنشینان و عشقهای کهن است. در واقع دوتار به عنوان ابزاری برای روایت تاریخ شفاهی عمل میکند که بسیاری از ناگفتههای اجتماعی را در دل خود دارد.
عابدینی همچنین به نقش ساز دف در موسیقی مقامی اشاره کرد و افزود: ضرب آهنگهای دف همانند ضربان قلب، به پیکره این موسیقی حیات میبخشد. همنشینی دوتار به عنوان نماد تفکر و تعمق و دف به عنوان نماد هیجان و حیات، توازنی ظریف ایجاد میکند که ریشه در مراسم آیینی، عروسیها و گردهماییهای مذهبی منطقه دارد.
وی خاطرنشان کرد: این سازها در جشنوارههای فرهنگی به عنوان نمادهایی از انسجام و یکپارچگی جامعه معرفی میشوند و میتوانند پیوند میان اقشار مختلف جامعه را تقویت کنند.
خواف؛ کانون مرکزی موسیقی مقامی شرق کشور
وی در تشریح جایگاه ویژه خواف در جغرافیای موسیقی مقامی ایران، تصریح کرد: خطه خواف یکی از غنیترین حوزههای موسیقی مقامی و دستگاهی ایران به شمار میرود که به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و فرهنگی، عناصر موسیقایی اقوام مختلف را در خود تلفیق کرده است.
این پژوهشگر موسیقی بیان کرد: این شهرستان به واسطه بسترهای طبیعی، آداب و رسوم محلی و وجود مکاتب غنی انتقال سینه به سینه، از مهمترین مراکز تعلیم و ترویج این هنر در استان خراسان رضوی است.
وی ادامه داد: تنوع مقامها در خواف به حدی است که این منطقه در مطالعات موسیقی شناسی به عنوان یکی از کانونهای مهم موسیقی مقامی ایران شناخته میشود. مقامهای خوافی ریشه در همسراییهای محلی، مجالس جشن و عروسی، مراسم آیینی، تعزیهخوانی و دستههای عزاداری دارند.
عابدینی بیان کرد: همین تکثر کاربردی باعث شده است این مکتب موسیقی در طول قرنها، اصالت خود را در برابر تحولات اجتماعی و فرهنگی حفظ کند.
مکتب استاد عثمان محمدپرست؛ تداوم اصالت و اخلاق
این پژوهشگر موسیقی با اشاره به نقش بیبدیل استاد عثمان محمدپرست، وی را نه تنها یک نوازنده، بلکه یک مکتب دانست که نغمههای اصیل کویر را به جهانیان معرفی کرد. استاد محمدپرست همواره بر دور ماندن موسیقی مقامی از آلودگیهای تجاری و حفظ اصالت آن پافشاری میکرد.
وی افزود: ثبت جشنواره موسیقی خواف در تقویم گردشگری کشور، در واقع پاسداشتی برای تلاشهای زنده یاد استاد عثمان محمدپرست که در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ درگذشت است. این اقدام کمک میکند تا نسل جدید نوازندگان، راه او را با درک عمیق از فلسفه این هنر ادامه دهند.
عابدینی بیان کرد: برای شناخت ابعاد ناشناخته این هنر کهن، نیاز است تحلیلهای علمی و حضور پژوهشگران در این جشنوارهها پررنگتر شود. استاد محمدپرست تنها یک هنرمند نبود، بلکه یک مروج اخلاق و انسانیت از طریق موسیقی بود و تداوم مسیر او نیازمند رویکردی مسئولانه است.
موسیقی مقامی؛ پیشران گردشگری و توسعه پایدار
وی در ادامه بیان کرد: ثبت این جشنواره در تقویم گردشگری کشور، نگاهی راهبردی به توسعه پایدار شهرستان خواف است. موسیقی مقامی به عنوان یک هنر زنده و ابزاری قدرتمند برای جذب گردشگر شناخته میشود که باعث میشود بازدید کنندگان تجربهای بینظیر از زیستبوم، پوشش، گویش و تفکر مردمان این منطقه کسب کنند.
عابدینی افزود: این رویداد میتواند زمینهساز ایجاد و تقویت اقامتگاههای بومگردی شود تا گردشگران نوای دوتار را در بافت تاریخی شهر بشنوند. این پیوند میان گردشگری و میراث ناملموس، راهکاری عملی برای ایجاد درآمد از طریق هویت فرهنگی، بدون آسیب رساندن به اصالت آن است.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا موسیقی میتواند در جذب گردشگر تأثیری داشته باشد یا نه خاطرنشان کرد: وقتی موسیقی به یک جاذبه گردشگری تبدیل میشود، مردم محلی نیز برای حفظ این میراث انگیزه بیشتری پیدا میکنند و این خود باعث میشود چرخه اقتصاد فرهنگ در منطقه فعالتر شود.
چالشها و ضرورتهای آموزشی در مسیر پیشرو
وی با تأکید بر اینکه ثبت این جشنواره، آغاز راه است، تصریح کرد: حفظ میراث فرهنگی نیازمند حمایتهای اداری، آموزشی و پژوهشی است. یکی از چالشهای اصلی در این حوزه، انتقال درست دانش و مهارت به نسل جدید است. بدون آموزش استاندارد، خطر از بین رفتن ریزهکاریهای مقامهای اصیل وجود دارد.
عابدینی افزود: لازم است برای جوانان و نوجوانان علاقهمند، دورههای آموزشی با حضور اساتید برجسته برگزار شود تا این میراث از همان سنین پایین در ذهن و روح آنها نهادینه گردد. همچنین، حمایت از پیشکسوتان موسیقی مقامی باید در اولویت برنامههای مسئولان فرهنگی قرار گیرد، چراکه آنها گنجینههای زنده این هنر هستند.
این پژوهشگر موسیقی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از نیازهای جدی، مستندسازی مقامها است. بسیاری از نغمهها و تکنیکهای نوازندگی تنها در حافظه استادان قدیمی وجود دارد و اگر این موارد به صورت صوتی و تصویری ثبت و ضبط نشوند، ممکن است در گذر زمان دستخوش فراموشی شوند. این جشنواره باید به پایگاهی برای جمعآوری و آرشیو دقیق این نغمهها تبدیل شود.
وی با اشاره به همکاری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و انجمن موسیقی شهرستان در ثبت این رویداد، تأکید کرد: تداوم این همافزایی میان دستگاههای اجرایی، شرط اصلی موفقیت است. حفظ میراث فرهنگی تنها با شعار ممکن نیست و نیازمند بودجههای مشخص، برنامهریزیهای بلندمدت و حمایتهای قانونی است.
عابدینی گفت: خواف و برخی شهرهای دیگر با داشتن ظرفیتهای تاریخی، طبیعی و هنری، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به پایتخت موسیقی مقامی شرق کشور را دارد. تمرکز بر مستندسازی مقامها، آموزش به نسل جدید و دعوت از پژوهشگران و مهمانان بینالمللی در جشنوارههای آتی، میتواند این شهرستان را به عنوان یک قطب فرهنگی در سطح ملی مطرح کند و زمینه را برای معرفی موسیقی مقامی ایران به دنیا فراهم سازد.
وی بیان کرد: هدف باید این باشد که این هنر فاخر، نه تنها در سطح محلی و منطقهای، بلکه به عنوان بخشی از هویت ملی در حافظه جهانی ثبت و شناخته شود. برگزاری جشنوارهها باید به ویترینی برای نمایش صلابت و زیبایی موسیقی مقامی تبدیل شود و نشان دهد که فرهنگ ایرانی چقدر غنی و پربار است.
جشنواره موسیقی مقامی شهرستان خواف با شماره ۲۰۵۱۰۱۱۸۶ در ۲۵ شهریور امسال در تقویم رویدادهای گردشگری کشور ثبت شد.
انتهای پیام
