استان ایلام در دوران دفاع مقدس، نه یک نقطه در نقشه جنگ، که یک «دژ مستحکم» بود. این استان پیش از آنکه جنگ رسماً به دیگر نقاط کشور برسد، طعمه حمله رژیم بعث شد و اولین شهید دفاع مقدس را در آغوش خود پرورش داد. در طول هشت سال، ۳۰۰ بار بمباران، ۱۶ حمله شیمیایی و تقدیم بیش از سه هزار شهید، ۱۱ هزار جانباز و ۳۰۰ آزاده، سند روشنی از ایستادگی مردم این دیار است.
روزهایی که از دل آتش برخاست
ایلام در آغاز جنگ بهدلیل نداشتن یگان سرزمینی بومی، در مقایسه با دیگر نقاط مرزی، با مشکلات بیشتری دست و پنجه نرم میکرد. همین مسئله موجب شد بخشهایی از مناطق مرزی استان اشغال شود. سپاه منطقه ایلام در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۳۵۸ تأسیس شد و با شروع جنگ تحمیلی، نیروهای مردمی در قالب گروههای چریکی سازماندهی شدند. راهاندازی قرارگاه عملیاتی «گلان» توسط آیتالله حیدری ایلامی را میتوان بهعنوان اولین محور سدکننده تهاجم عراق قلمداد کرد که از شروع جنگ تا انتهای خرداد سال ۶۰ استمرار داشت.
تولد یگانی که از دل مردم برخاست
در سال ۱۳۶۱، با تشکیل رسمی تیپ ۱۱۴ امیرالمؤمنین(ع)، مقر اصلی این یگان در مدخل «تنگه نیاز» بود. این قرارگاه در هدایت عملیات آزادسازی مناطق عمومی مهران نقش مهمی ایفا کرد و پس از ارتقاء تیپ به لشکر ۱۱ در اواخر سال ۱۳۶۵، تا پایان جنگ فعال ماند.
محمدتقی قاسمی از فرمانده دوران دفاع مقدس در خصوص روزهای تشکیل تیپ ۱۱۴ به ایسنا اظهار کرد: نخستین تشکیلات یگانی در استان ایلام بود و شهید اسماعیلی در تشکیل آن نقشی بهسزایی داشت.
وی خاطرنشان کرد: این یگان از همان آغاز، در عملیاتهای مختلف آفندی از دهانه فاو تا شمال کردستان شرکت کرد و رشادتهای زیادی از خود نشان داد و شهدای گرانقدری تقدیم کرد، لشکر ۱۱ حضرت امیرالمؤمنین (ع) در هفت عملیات بزرگ بروناستانی حضور یافت که نخستین آنها عملیات والفجر ۹ در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۶۴ بود.
اولین پیروزی؛ شاهکار عشایر ایلام در میمک
فرمانده اسبق سپاه امیرالمومنین (ع) استان ایلام ادامه داد: افتخار مردم ایلام در دفاع مقدس، فتح ارتفاعات سوقالجیشی میمک بود، بیستم شهریورماه ۱۳۵۹، میمک سقوط کرد و در همان روز، «روحالله شنبهای» به شهادت رسید و اولین فرمانده شهید کشور لقب گرفت اما چهار ماه بعد، در نوزدهم دیماه ۱۳۵۹، عشایر غیور «ایل خزل» و دیگر ایلات ایلام، با حمایت ارتش و سپاه، این ارتفاعات را بازپس گرفتند.
وی بیان کرد: این عملیات که با نام «ضربت ذوالفقار» شناخته میشود، بهعنوان اولین حمله آفندی نظامی در تاریخ جنگ هشت ساله ثبت شد. فرماندهی این عملیات را سرهنگ دوم ستاد اسماعیل سهرابی بر عهده داشت و با همکاری دلاورمردان عشایر ایل خزل اجرا شد. این عملیات به بازپسگیری ارتفاعات راهبردی میمک و درهمشکستن غرور ارتش بعث عراق انجامید.
آخرین سنگر؛ ایستادگی در تنگه کوشک
آخرین عملیات دفاع مقدس نیز در ایلام رقم خورد. اول مرداد ۱۳۶۷، چند روز پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸، نیروهای رژیم بعث با همکاری منافقین با هدف قطع ارتباط استانهای ایلام و کرمانشاه به تنگه کوشک ایوان حمله کردند. عراق با هدف تصرف استانهای غربی و کمک به مجریان ناکام عملیات موسوم به فروغ جاویدان، در تاریخ ۳۱ تیرماه ۱۳۶۷ از طریق نیروهای هوایی، منطقه عمومی سومار را بمباران کرد و سپس حمله زمینی خود را آغاز نمود.
اما با همکاری خوب مردم ایوان با سپاه و ارتش، دشمن در تنگه کوشک شکست خورد و منافقین در عملیات فروغ جاویدانشان ناکام ماندند. دوم و سوم مردادماه سال ۶۷، غیورمردان شجاع مردم ایوان، ارتفاعات تنگه کوشک را از محاصره رژیم بعث عراق آزاد ساختند و افتخار دیگری را در تاریخ دوران دفاع مقدس ثبت کردند. در جریان این عملیات، ساعت ۵ صبح جناب سرهنگ خرمرودی فرمانده هنگ ژاندارمری با تعدادی افسر و درجهدار و سرباز به منطقه درگیری رسیدند و پس از آن کمکها و نیروهای مردمی رسیدند و موفق شدند دشمن را از تنگه عقب برانند.
زنان؛ قهرمانان گمنام پشت جبهه
در کنار مردان، زنان ایلامی نیز نقشی بیبدیل در دفاع مقدس ایفا کردند. ۳۱۳ بانوی ایلامی در دوران دفاع مقدس به شهادت رسیدند و ۶۱۰ زن جانباز شدند. شهیده «شوکت محمدزاده»، اولین شهید زن دوران دفاع مقدس استان ایلام است که در بمباران هوایی شهر مهران در مهرماه ۱۳۵۹ بر اثر اصابت ترکش به درجه رفیع شهادت نایل آمد.
زنان این دیار در طول جنگ تحمیلی، با وجود بمبارانهای وحشیانه رژیم بعث، پشت جبههها را خالی نگذاشتند و حامی مردان خود بودند. مردم استان با وجود بمباران مداوم هوایی، آواره کوهها شدند و زنان با حمایت از پشت جبههها پای کشور خود ایستادند. از شهیده ربابه کمالی، اولین شهیده راه انقلاب در استان، تا شهیده پریوش میرابی که تا آخرین لحظه شهادت از چادر غافل نماند، هر کدام دفتری از خاطرات حماسه مردم استان هستند.
میراثی که ماند
امروز، کتاب «اطلس لشکر ۱۱ امیرالمؤمنین(ع)» که در ۶ فصل و ۳۰۰ صفحه مصور تدوین شده، به عنوان سندی رسمی از رشادتهای این یگان ثبت ملی شده است. این کتاب حاصل سه سال پژوهش، تحقیق و جمعآوری آثار، اسناد و تصاویر مربوط به دوران دفاع مقدس استان ایلام است و به ۱۶ عملیات از تاریخ ۲ مهر ۵۹ تا ۱۰ مرداد ۶۷ که لشکر ۱۱ امیرالمؤمنین(ع) در آنها نقش داشته، پرداخته است.
یادمانهای «شرهانی»، «فکه شمالی»، «قلاویزان»، «کلهقندی»، «میمک»، «سهراهی جندالله»، «قرارگاه بانروشان»، زمین فوتبال «چوار» و «کوشک» از برجستهترین مکانهای یادآور حماسههای دفاع مقدس در استان ایلام بهشمار میروند. یادمان شهدای شرهانی در جنوب استان ایلام، قدمگاه شهدای بسیاری بوده است که در دو عملیات محرم و والفجر یک، رزمندگان دلیر اسلام در این سرزمین جاودانه شدند.
ایلام، سرزمین تنگهها و تپهها و ایلات غیور، در هجوم بعثیها خم نشد؛ بلکه قامت بلندش را با شهیدانش استوارتر کرد و در تاریخ، به نام ایستادگی ثبت شد. مردمی که با جان و ایمان، مرزهای میهن اسلامی را پاس داشتند و ثابت کردند که در برابر تجاوز، «مثل کوه» میایستند.
انتهای پیام
