فرارسیدن پائیز برای ایرانیان، با آغاز فصل تازهای از مدارس معنا پیدا میکند. در واپسین روزهای شهریورماه، مغازههای رنگارنگ نوشتافزار و فروشگاههای کیف و کفش، مملو از خانوادههایی میشوند که همراه فرزندانشان برای خرید آمدهاند. آنها مقابل ویترین یا قفسههای فروشگاه میایستند، نگاهی به کالاها میاندازند، قیمتها را میپرسند و گاه بدون خرید راهی فروشگاه بعدی میشوند؛ رفتاری که این روزها در میان بسیاری از خانوادهها دیده میشود.
این توقفها اما بیش از آنکه نشانه علاقهمندی، کشش و لذت از خرید باشد، بازتابی از نگرانی درباره قیمت بالای اجناس و توان اقتصادی خانوادههاست؛ نگرانیای که در آستانه بازگشایی مدارس، خریدهای ضروری آغاز سال تحصیلی را به دغدغهای جدی برای بسیاری از خانوادهها تبدیل کرده است.
کالاهایی که برای همه قابل دسترس نیستند
پدری که برای خرید با دخترش آمده است به ایسنا میگوید: بهنظر میرسد حدود هفت الی هشت برابر افزایش قیمت داشتهایم و یکسری از خانوادهها توان خرید ندارند. در زمان خرید، خانوادههایی را میبینم که صرفاً کالاها را نگاه میکنند و بدون خرید میروند. این صحنه بسیار دردناک و نگرانکننده است. باور دارم کشوری که بخواهد خودکفا باشد با معضلاتی همچون تحریم و گرانی روبهرو خواهد شد، اما مسئولان باید وضعیت سخت مردم را در نظر بگیرند و چارهای بیندیشند.
وضعیت اقتصادی، الگوی خرید مردم را تغییر داده است. حالا دیگر خرید چند دفتر و مداد اضافه برای ماههای میانی سال تحصیلی، چندان دوراندیشانه به نظر نمیرسد. خانوادهها ترجیح میدهند خریدهای خود را مرحلهبهمرحله انجام دهند و تهیه کالاهای غیرضروری را به زمان دیگری موکول کنند.
حذف اقلام غیرضروری
خانم حیدری، مادر یک دانشآموز به ایسنا اظهار میکند: قیمتها سه تا چهار برابر شده است؛ برای مثال، جلد کتابی که سال گذشته حدود ۷۰ هزار تومان خریداری میکردیم، امسال ۳۰۰ هزار تومان قیمت دارد و این افزایش را در سایر اجناس نیز مشاهده میکنیم. به همین دلیل، دیگر مانند سالهای گذشته خرید نمیکنیم و فقط نیازهای واقعی را تهیه کرده و خریدها را در چند مرحله انجام میدهیم.
وی میافزاید: در شرایط فعلی، طرح و کیفیت چندان مورد توجه نیست و بیشتر به دنبال کالای ارزانتر هستیم. بارها به دلیل قیمت از انتخاب خود صرفنظر کرده و برخی از اقلامی را که از قبل داشتیم، از فهرست خرید امسال حذف کردهایم. به کمترین اقلام رضایت دادهایم و سعی میکنیم تمرکزمان بر تحصیل باشد، اما این راهکار تنها یک مسکن است؛ چراکه در نهایت موجب شرمندگی در برابر فرزندان میشود.
وقتی قیمت تعیینکننده است
نرگس داوری، دانشآموز پایه دهم نیز در گفتوگو با ایسنا اشاره میکند: با گرانتر شدن اجناس، نمیتوانیم به سمت انتخاب کالاهای بهتر برویم و سعی میکنیم به دنبال اجناسی با قیمت مناسبتر باشیم. با این قیمتها، اقلامی را که در اولویت قرار دارند تهیه میکنیم. اینکه خانوادهمان تحت فشار هستند، برای ما بسیار مهم است و برای کمک به آنها توقعات خود را پایینتر میآوریم.
تولیدکنندگان و فروشندگان نیز از شرایط اقتصادی بینصیب نماندهاند؛ با این حال، در برابر افزایش قیمتها راه چندانی جز عرضه کالا با قیمتهای بالا ندارند، چراکه خود نیز این محصولات را با هزینه بالا تهیه کردهاند.
امیرحسین صفا، فروشنده لوازمالتحریر، تأکید میکند: قیمتها نسبت به سال گذشته ۵۰ درصد افزایش داشته و بهتبع آن قدرت خرید مردم نیز کاهش یافته است؛ بهعنوان مثال، خانوادههایی که سال گذشته یک بسته ۱۲ عددی مداد خریداری میکردند، امسال به دو یا سه عدد مداد اکتفا میکنند.بیشترین فروش مربوط به نوشتافزارهایی مانند دفتر و مداد بوده و کالاهایی مانند جامدادی فروش بسیار کمتری داشتهاند.
همچنین خانم حشمت، فروشنده کیف به ایسنا میگوید: قیمت کالاها افزایش زیادی داشته و این افزایش متناسب با کیفیت نبوده است؛ همان کیفیت و کار قبلی اکنون با قیمت بیشتری عرضه میشود.
وی ادامه میدهد: استقبال خانوادهها نیز متفاوت است؛ برخی کیفیت و ارگونومی کیف را در اولویت قرار میدهند و قیمت برایشان اهمیت کمتری دارد، اما برخی خانوادهها تنها به قیمت توجه میکنند و گاهی به دلیل محدودیت بودجه از انتخاب خود صرفنظر میکنند.
این فروشنده با تجربه خاطرنشان میکند: علاوهبر مشکلات ناشی از جنگ در زمینه تأمین مواد اولیه، در بخش دوخت و حقوق کارگران نیز با مشکل مواجه شدهایم. رنگهای روشن کمتر تولید میشوند و قیمت اجناس گاهی در طول یک هفته ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان افزایش پیدا میکند.
زورآزمایی قیمتها، کوتاه شدن صف خریداران
محمدرضا جمالزاده، تولیدکننده کیف با ۵۰ سال سابقه فعالیت در این زمینه به ایسنا اظهار میکند: نوسانات قیمت بسیار زیاد بوده و در برخی موارد، قیمتها نسبت به سال گذشته دو تا سه برابر افزایش داشته است. اگر قدرت خرید مردم بالا بود، اکنون بهجای مصاحبه، باید پاسخگوی صف طولانی مشتریها میشدم!
این تولیدکننده میگوید: تمایل به خرید جنس و پارچه خارجی بیشتر است، زیرا زیباتر و مقرونبهصرفهتر است؛ با این حال، تلاش ما این است که کیفیت کالای ایرانی را به کیفیت نمونه خارجی نزدیک کنیم. گاهی به دلیل نبود جنس مورد نظر در بازار، تناسب رنگی ایجاد نمیشود و اگر کالای ایرانی باکیفیت بخواهید، قیمت آن مشابه جنس خارجی است و گاهی تفاوتی میان آنها احساس نمیکنید. با تسهیل شرایط وام برای تولیدکنندگان، تولید کالای داخلی آسانتر میشود و مسئولان باید برای ایجاد شرایط مناسب در بازار اقدام کنند.
شاید مهرماه همچنان برای دانشآموزان با شوق آغاز دوباره مدرسهها همراه باشد، اما برای خانوادهها، در کنار این شوق، دغدغه قیمتها و تلاش برای حفظ کیفیت خرید با توان اقتصادی موجود نیز پررنگ شده است. در این میان، توجه به قدرت خرید خانوادهها میتواند زمینهای فراهم کند تا آغاز سال تحصیلی، همچنان با آرامش و امید بیشتری برای خانوادهها همراه باشد.
پیشنهاد تخصیص کالابرگ حمایتی از سوی دولت ویژه خرید لوازمالتحریر دانشآموزان
محمدرضا حیدری عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان به ایسنا میگوید: اگر بخواهیم نگاهی به وضعیت موجود دهکهای درآمدی داشته باشیم، بهطور طبیعی بخش قابلتوجهی از طبقات حقوقبگیر جامعه، از جمله معلمان، کارمندان، کارگران و سایر گروهها، در شرایط کنونی توان خرید متعارف را از دست دادهاند. به همین دلیل، نیازمند مجموعهای از سیاستهای حمایتی، بهویژه برای دارندگان درآمدهای ثابت، هستیم.
وی میافزاید: شرایط جنگی، محاصره و تحریم موجب شده است که نابرابری درآمدی و ثروت افزایش پیدا کند و بخش بیشتری از دهکهای جامعه، بهخصوص دهکهای حقوقبگیر و همچنین گروههای دیگری مانند کشاورزان خردهپا و کسبه جزء که گرفتاریهای خاص خود را دارند، تحت تأثیر قرار بگیرند. خانوادههایی که احیاناً با بیماری مواجه هستند یا تحت پوشش نهادهایی مانند کمیته امداد قرار دارند نیز از این شرایط متأثر شدهاند و وضعیت برای آنها دشوارتر است.
عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان تصریح میکند: با توجه به زیرساختهای مناسبی که دولت در زمینه شناسایی دهکها و بانکهای اطلاعاتی موجود در اختیار دارد، میتواند برای خانوادههایی که دانشآموز دارند و در دهکهای پایین درآمدی قرار میگیرند، حمایت ویژهای در قالب کالابرگ لوازمالتحریر در نظر بگیرد. بررسی نواقص سیاستهای ارزی، مالی، پولی، تجاری و درآمدی، عملکرد و نحوه اجرای سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، در شکلگیری مشکلات معیشتی و وضعیت دهکهای درآمدی اهمیت دارد؛ اما تمرکز بیشتر بر راهکارهای حل این مسائل میتواند نتیجهبخشتر باشد.
حیدری میگوید: نوسان هزینههایی که خانوارها با آن مواجه هستند، طبیعتاً الگوی خرید آنها را نیز تغییر داده است. برای مثال، خانوادهها ممکن است به سمت کاهش میزان خرید یا انتخاب کالاهای ارزانتر حرکت کرده باشند. تدوین سیاستهایی مشابه با سیاست واردات لوازم خانگی یا خودرو در راستای حمایت از نوشتافزار داخلی میتواند بهطور ویژه در حوزه لوازمالتحریر نیز مورد توجه قرار گیرد و مشوقهای حمایتی برای کالاهای داخلی در نظر گرفته شود. این اقدام میتواند همزمان چند هدف را دنبال کند. یکی از این اهداف، بحث هویت است؛ چراکه بسیاری از کالاهای خارجی، از جمله کیف و دفتر، بهطور معمول حاوی نمادها و عناصر فرهنگی غربی هستند.
وی ادامه میدهد: دولت میتواند با ایجاد سازوکاری مشخص با اتحادیه تولیدکنندگان نوشتافزار داخلی و بهخصوص روی سکوهای خرید دیجیتال بستری تعریف کند، تا هر خانوار دارای دانشآموز در دهک و مدتزمان مشخص از اعتبار خرید بهرهمند شود. این اقدام شاید بتواند بخشی از مسئله را در کوتاهمدت حل کند. طبیعتاً در میانمدت و بلندمدت، صورتمسئله ما دوباره به موضوعاتی مانند تورم و ضریب جینی درآمد و مسائلی از این دست بازمیگردد که مشکلات و مسائل ویژهای را برای طبقات و اقشار ضعیفتر جامعه ایجاد کرده است.
این استاد دانشگاه درباره سهم تولیدکنندگان داخلی نوشتافزار توضیح میدهد: این تولیدکنندگان نیز از چند سال پیش، فعالیت خود را آغاز کردهاند و توانستهاند سهم خوبی از بازار را به دست آورند. فکر میکنم در تولید بعضی از اقلام به سهم بالای ۷۰ درصد رسیدهاند. هرچه بتوانیم کمک کنیم که تنوع، کمیت و کیفیت تولید، همچنین جاذبههای متنوع فرهنگی، ملی و مذهبی محصولات داخلی بهبود پیدا کند، میتوانیم سهم بازار آنها را، بهخصوص در رقابت با کالاهای خارجی، افزایش دهیم. البته سیاستهای حمایتی دولت نیز مؤثر است؛ چراکه دولت میتواند تعرفه وضع کند یا از ورود کالای وارداتی مربوطه جلوگیری کند. بهطور معمول، منع واردات را توصیه نمیکنیم، اما میتوان از ابزار تعرفه استفاده کرد تا حمایت بیشتری از تولید داخلی ایجاد شود.
حیدری اظهار میکند: پس از این اتفاق، سهم بازار تولیدکنندگان داخلی نیز میتواند افزایش پیدا کند. البته این سهم بازار ممکن است در اقلام مختلف متفاوت باشد؛ برای مثال، سهم بازار در حوزه کیف، دفتر، خودکار، مداد، ماژیک یا سایر اقلام یکسان نیست. بنابراین اگر بخواهیم کار علمی و دقیق انجام دهیم، باید سهم بازار هر یک از این اقلام و سیاستهای موجود درباره آنها را بهصورت جداگانه تحلیل کنیم و سپس توصیههای سیاستی ناظر بر حمایت ویژه از نوشتافزار داخلی را ارائه دهیم. این موضوع در واقع یک حوزه چندوجهی است. کارهایی نیز در این زمینه انجام شده است، اما تا رسیدن به مقصد همچنان فاصله وجود دارد.
افزایش آسیبهای اجتماعی در پی تشدید فشارهای اقتصادی
وی خاطرنشان میکند: یکی از مشکلات این است که اگر فشار اقتصادی تشدید شود، ممکن است به ترک تحصیل منجر شود. در حال حاضر آمار قابلتوجهی داریم و فکر میکنم در سنین دوره راهنمایی و دبیرستان نیز با ترک تحصیل مواجه هستیم. افت کیفیت آموزشی، ترک تحصیل، نبود پوشش کودکان لازمالتعلیم در نظام آموزشی رسمی و عوارض اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ناشی از آن، از جمله پیامدهای این وضعیت است. کاهش کیفیت آموزشی و فقدان نشاط اجتماعی، که تا حد زیادی به حضور کودکان و نوجوانان وابسته است، از دیگر آسیبهایی است که هر کدام از آنها ساعتها بحث میطلبد تا بتوان آثار آنها را بررسی و مدیریت کرد.
حیدری در اینباره پیشنهاد میدهد: شاید بتوان در زمینه آموزش، راهکارهایی مانند آموزشهای کوتاهمدت و میانمدت یا کمکهایی را که نهادهای دیگر میتوانند به آموزش و پرورش ارائه دهند، در نظر گرفت. نهادهایی مانند بنیاد علوی، بنیاد برکت، بنیاد حیات، مسئولیت اجتماعی شرکتهای بزرگ مانند فولاد مبارکه، پالایشگاه، نیروگاه، پتروشیمی، ذوبآهن و... از یک سو، گروههای جهادی، سازمانهای مردمنهاد و ساختار مؤسسات فرهنگی، هنری و آموزشی، از سوی دیگر، میتوانند بخشی از این آسیبها را کاهش دهند. اداره کل آموزش فنی و حرفهای نیز میتواند در این زمینه نقش داشته باشد.
به گزارش ایسنا، پشت هر دانشآموزی که مجذوب تنوع بالا، رنگها و طرحهای مختلف محصولات میشود، خانوادهای قرار دارد که با مقایسه قیمتها، خرید تدریجی و اولویتبندی خرید با نگرانی هزینهها را مدیریت میکند و سعی دارد میان نیاز واقعی فرزندش، علاقه و انتخاب او و توان اقتصادی خود تعادل برقرار کند؛ خانوادهای که همچنان چشمانتظار تحقق وعدههای مسئولان است. به عقیده کارشناسان، این وضعیت ممکن است فراتر از اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد و منجر به ترک تحصیل و ایجاد آسیبهای فرهنگی و اجتماعی شود.
انتهای پیام
