دکتر احمد اکبری، در حاشیه همایش تحول در نظام تعلیم و تربیت در عصر دیجیتال که در منطقه ترشیز برگزار شد، در گفت و گو با ایسنا گفت: برای جلوگیری از عقبماندگی آموزشی، باید از نگاه مصرفی به معلمان و مدارس فاصله گرفت و با تمرکز بر توسعه زیرساختها و رفاه کادر آموزشی، مسیر تحول در نظام تعلیم و تربیت را هموار کرد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه فصل پاییز را باید بهار تعلیم و تربیت نامید، تصریح کرد: کیفیت نظام آموزشی، تعیین کننده اصلی جایگاه نفوذ و توسعه جامعه در آیندهای نزدیک خواهد بود.
وی بیان کرد: چنانچه بپذیریم که محور اصلی توسعه، نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده است، ناگزیر باید به اهمیت کارکرد مدارس و معلمان به عنوان تأمین کننده نیاز اصلی اجتماع پی ببریم؛ به گونهای که اگر جامعه را وسیلهای در حال حرکت تصور کنیم، مدارس و نظام آموزشی، نقش حیاتی تأمین کننده سوخت موتور آن را بر عهده دارند و بدون این سوخت، موتور پیشرفت کشور حتی با وجود سایر مولفههای توسعه، از حرکت باز خواهد ماند.
اکبری در ادامه با انتقاد به عملکرد کنونی نظام آموزشی، معتقد است: ایفای این نقش حیاتی تنها در صورتی میسر خواهد بود که آموزش و پرورش بر اساس شیوههای نوین رشد کند و مدرسه نه تنها همگام با تحولات جامعه، بلکه چند گام جلوتر از آن حرکت نماید تا بتواند راهبری فکری و علمی جامعه را در دست گیرد.
وی در خصوص چرایی ضرورت بازنگری مستمر در مواد و شیوههای آموزشی، به تأثیر متقابل پیشرفتهای علمی و ابزارهای ارتباطی اشاره کرد و افزود: امروزه سرعت تحولات و تغییرات به شکلی بیسابقه افزایش یافته است. در این حرکت شتابان، اگر در جامعهای مدارس و معلمان نتوانند نقش رهبری و هدایتگری خود را حفظ کنند، بیتردید آن اجتماع از گردونه پیشرفت و توسعه بازمانده و به حاشیه رانده خواهد شد.
اصرار بر استفاده از شیوههای تدریس منسوخ، راه به جایی نمیبرد
این پژوهشگر تعلیم و تربیت با انتقاد از تداوم روشهای سنتی در آموزش، تأکید کرد: توسل به وسایل آموزشی گذشته و اصرار بر استفاده از شیوههای تدریس منسوخ، راه به جایی نبرده و ما را به شکلی اجتنابناپذیر از مسیر توسعه همهجانبه خارج میکند.
وی بیان کرد: تحقق این مهم در گرو آن است که معلمان فرصت، زمان و سرمایه کافی برای همگام شدن با تحولات روز را در اختیار داشته باشند و امکانات لازم برای مدرنسازی کلاسهای درس فراهم گردد، چرا که معلمی که دغدغههای معیشتی و کمبود تجهیزات را تجربه میکند، نمیتواند پیشران نوآوری در کلاس درس باشد.
اکبری در ادامه با ارزیابی وضعیت فعلی حقوق و مزایای معلمان و میزان سرانه تخصیص یافته برای تجهیزات مدارس، گفت: وضعیت فعلی نشان میدهد با گذشت سالها، هنوز هم نگاه برخی تصمیمگیران به مدرسه و معلم، نگاهی مصرفی و نه تولیدی است.
وی تأکید کرد: تا در این دیدگاه بنیادین تجدیدنظر صورت نگیرد، نمیتوان به پیشرفت واقعی در نظام آموزشی امیدوار بود، چرا که بودجهریزی برای آموزش، هزینه نیست بلکه بهترین سرمایهگذاری برای آینده است.
این استاد دانشگاه در تبیین وضعیت جوامع پیشرفته، خاطرنشان کرد: این کشورها با درک عمیق از اهمیت نیروی انسانی، تمامی تلاش خود را بر سرمایهگذاری در این بخش متمرکز کردهاند و به دور از فضای شعارزدگی، در میدان عمل به تقویت جایگاه مدارس و معلمان اهتمام ورزیدهاند.
شروط تحقق توسعه آموزشی
وی در پاسخ به این سؤال که برای تحقق توسعه آموزشی چه اتفاقی باید بیفتد، بیان کرد: نخستین اولویت باید بهرهگیری از قویترین و کارآمدترین مدیران از بالاترین سطوح تا پایینترین لایههای نظام آموزش و پرورش باشد تا با مدیریت علمی و تخصصی، مسیر اصلاحات هموار گردد.
اکبری خاطرنشان کرد: دومین مؤلفه، جایگاه بودجهای این نهاد است که باید در رأس ردیفهای بودجه کشور قرار گیرد، چرا که آموزش و پرورش، زیربنای همه بخشهای دیگر از جمله صنعت، اقتصاد و فرهنگ است و بیتوجهی به بودجه آن، به معنای بیتوجهی به آینده کشور است.
وی سومین شرط مهم تحقق توسعه آموزشی را ارتقای جایگاه رفاهی معلمان دانست که باید در صدر فهرست کارمندان دولت قرار گیرد. معلمی که دغدغههای معیشتی دارد، انرژی و انگیزهای برای تولید علم و پرورش خلاقیت در دانشآموزان نخواهد داشت و به همین دلیل، رفاه معلمان باید به عنوان یکی از شاخصهای توسعه ملی مد نظر قرار گیرد.
وی اولویت دادن به توسعه امکانات مدارس را از دیگر ضروریتها دانست و افزود: توسعه امکانات مدارس باید در صدر برنامههای حاکمیت باشد؛ بدین معنا که محیطهای آموزشی باید به مدرنترین تجهیزات و تکنولوژیها مجهز شوند تا دانشآموزان در فضایی متناسب با دنیای امروز تربیت شوند.
آموزش در دنیای معاصر، منحصر به چهاردیواری کلاس درس نیست
اکبری بیان کرد: آموزش در دنیای معاصر، دیگر منحصر به چهاردیواری کلاس درس نیست و مرزهای یادگیری در حال فروپاشی است. اگر مدرسه نتواند دانشآموز را برای زیستن در دنیای پر از ابهام و تحول فردا آماده کند، عملاً کارکرد اجتماعی خود را از دست داده است.
وی معتقد است: معلمان در این نظام نوین، نقشی فراتر از انتقالدهندگان اطلاعات دارند و آنها باید به تسهیلگران و راهبران فکری تبدیل شوند که دانشآموزان را برای نقد، تحلیل و حل مسائل پیچیده یاری میکنند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: محقق شدن این هدف نیازمند تغییر ساختاری در نحوه تربیت معلم است و دانشگاههای فرهنگیان و مراکز تربیت معلم باید بیش از هر زمان دیگری بر مهارتهای تفکر انتقادی، سواد رسانهای و مدیریت آموزشی نوین متمرکز شوند.
عدم دسترسی عادلانه به تکنولوژی و اینترنت پرسرعت در مدارس، شکاف طبقاتی در میان نسل آینده
وی ادامه داد: در دنیای امروز، عدم دسترسی عادلانه به تکنولوژی و اینترنت پرسرعت در مدارس، میتواند به معنای ایجاد یک شکاف طبقاتی جدید در میان نسل آینده باشد. اگر دانشآموزان در مناطق محروم یا روستایی، از همان امکانات دیجیتالی که دانشآموزان در مناطق برخوردار از آن بهره میبرند محروم بمانند، نظام آموزشی نه تنها عدالت را برقرار نمیکند، بلکه ناخواسته به بازتولید نابرابریهای اجتماعی کمک میکند. از این رو، تجهیز زیرساختهای دیجیتال به تمامی مدارس از سراسر کشور، یکی از وظایف بنیادین دولت و نهادهای حاکمیتی است که نباید از آن چشمپوشی کرد.
این پژوهشگر تعلیم و تربیت همچنین بر ضرورت بازنگری در ساختار ارزشی و اخلاقی نظام آموزشی تأکید و خاطرنشان کرد: با توجه به نفوذ بیوقفه اطلاعات و فرهنگهای بیگانه از طریق شبکههای اجتماعی، مدارس باید بتوانند به پناهگاهی برای پرورش تفکر مستقل و هویت ملی باشند.
وی معتقد است: آموزش باید در کنار دانش فنی، آموزههای اخلاقی و اجتماعی را نیز به گونهای منتقل کند که دانشآموز بتواند در برابر طوفانهای اطلاعاتی، قدرت تشخیص و تفکر نقادانه داشته باشد. مدرسه باید محیطی امن برای تجربه کردن، اشتباه کردن و یادگیری باشد، نه صرفاً مکانی برای حفظ کردن و تکرار دستورالعملهای از پیش تعیین شده.
اکبری با اشاره به اینکه هرسالی که از چرخه آموزشی میگذرد، یک نسل از سرمایههای انسانی کشور در فرآیندهای سنتی و ناکارآمد ممکن است آسیب ببیند، تأکید کرد: تصمیمگیران باید از نگاه کوتاهمدت و مقطعمحور فاصله گرفته و به دنبال تدوین یک برنامه جامع، بلندمدت و ملی باشند.
وی خاطرنشان کرد: اصلاحات آموزشی نیازمند یک اجماع ملی و مشارکت فعال تمامی ذینفعان، از جمله خانوادهها، معلمان، دانشگاهیان و بخش خصوصی است تا بتوان از این بحران احتمالی، فرصتی برای جهش علمی و اجتماعی ساخت.
انتهای پیام
