حمیدرضا اقبالی در گفتوگو با ایسنا توضیح داد: شهرستان بردسکن در مجموع ۷۹۴ هزار هکتار مساحت دارد که از این میزان، ۷۳۴ هزار هکتار به عنوان اراضی ملی طبقهبندی شده است. آنچه نگران کننده به نظر میرسد، این است که ۴۹۵ هزار هکتار از این اراضی ملی، در وضعیت بیابانی قرار دارند و عملاً از چرخه تولید و بهرهبرداری خارج شدهاند.
وی با تشریح وضعیت پدیده فرسایش بادی در این شهرستان، اظهار کرد: بر اساس مطالعات گسترده که توسط متخصصان این اداره انجام شده است، ۱۲۰ هزار هکتار از اراضی شهرستان در معرض خطر جدی فرسایش بادی قرار گرفتهاند به همین دلیل، ۹۵ هزار هکتار از این مساحت تاغزار ایجاد شده است.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بردسکن با بیان اینکه تاغزارها نقشی بسزایی در جلوگیری از گسترش ریزگردها و بیابان دارند، افزود: حرکت این ذرات ریز در فاصلههای طولانی، نه تنها موجب فرسایش خاک حاصلخیز و تخریب پوشش گیاهی میشود، بلکه با رسوبگذاری روی اراضی کشاورزی و زیرساختها، خسارات سنگینی را به بار میآورد؛ بنابراین، شناسایی و مهار این کانونها، اولویت برنامههای اجرایی اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بردسکن محسوب میشود.
وی با اشاره به اقدامات گسترده و مستمری که در راستای بیابانزدایی و کنترل فرسایش بادی در این شهرستان انجام شده است، گفت: در سالهای اخیر، پروژههایی از جمله نهالکاری و بوتهکاری در کانونهای فرسایش بادی منطقه درونه و غرب شهرستان به مساحت ۵۴۰ هکتار اجرا شده است.
اقبالی با بیان اینکه در اجرای این پروژهها، استفاده از گونههای گیاهی سازگار بومی بوده است، خاطرنشان کرد: استفاده از گونههای بومی نه تنها مقاومت گیاهان در برابر شرایط سخت اقلیمی شامل کمآبی، پرتاب شدید آفتاب، بادهای تند و خاکهای شور را تضمین میکند، بلکه هزینه نگهداری و آبیاری را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
نقش مهم پوشش گیاهی در تغذیه سفرههای آب زیرزمینی
وی اظهار کرد: این رویکرد علمی و مبتنی بر دانش بومی، منجر به افزایش نرخ بقای نهالها و ایجاد پوشش گیاهی پایداری در مناطق بیابانی شده است.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بردسکن ادامه داد: اجرای پروژههای نهالکاری و توسعه پوشش گیاهی، آثار گسترده و چندجانبهای را در بخشهای مختلف زیرساختی، آبی و اقلیمی منطقه به دنبال داشته است. یکی از مهمترین این آثار، کنترل و مهار سیل و روانآبهای سطحی است.
وی تصریح کرد: در مناطق بیابانی و فاقد پوشش گیاهی، بارانهای موسمی به سرعت بر سطح زمین جاری شده و باعث شسته شدن لایه بالایی خاک (خاک حاصلخیز) میشوند؛ اما با وجود درختان و بوتهها، ریشهها خاک را تثبیت کرده و شاخ و برگ آنها سرعت برخورد قطرات باران با خاک را کاهش میدهند.
اقبالی گفت: این امر باعث میشود نفوذ آب در خاک افزایش یابد و سرعت جریان سطحی کم شود که در نهایت منجر به کاهش سیلابها و جلوگیری از فرسایش آبی میگردد.
وی همچنین به نقش مهم این پوشش گیاهی در تغذیه سفرههای آب زیرزمینی اشاره کرد و توضیح داد: در مناطق بیابانی، نرخ تبخیر بسیار بالاست و بارندگیها اغلب به سرعت از دست میروند؛ اما با وجود پوشش گیاهی، تبخیر کاهش یافته و آب باران به تدریج در عمق خاک نفوذ میکند و به سفرههای زیرزمینی کمک میکند.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بردسکن تصریح کرد: این امر برای روستاهای بردسکن که به چاههای عمیق برای تأمین آب شرب و کشاورزی وابسته هستند، از اهمیت سرنوشتسازی برخوردار است.
وی با بیان اینکه احیای سفرههای زیرزمینی، تضمین کننده امنیت آبی نسلهای آینده و جلوگیری از فرونشستها در این منطقه است، افزود: از دیگر دستاوردهای ارزشمند این اقدامات، احیای مراتع فقیر و تخریب شده است.
آلودگی محصولات کشاورزی ناشی از ریزگردها
اقبالی اظهار کرد: مناطق بیابانی که زمانی پوشش گیاهی داشتند، به دلیل عوامل طبیعی و انسانی دچار تخریب شدهاند. بازگرداندن پوشش گیاهی بومی به این مناطق، نه تنها خاک را از نظر فیزیکی و شیمیایی بازسازی میکند، بلکه به بازگشت جانداران و افزایش تنوع زیستی در منطقه کمک شایانی میکند. این چرخه معیوب تخریب را شکسته و اکوسیستم را به سمت پایداری هدایت میکند.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بردسکن با برشمردن دیگر ثمرات این نهالکاریها، گفت: جلوگیری از فرسایش بادی، تثبیت خاک و کاهش شدید گرد و غبار و ریزگردها از مهمترین اهداف محقق شده در این پروژههاست.
وی اظهار کرد: ریزگردها علاوه بر ایجاد آلودگی هوا و مشکلات تنفسی و ریوی برای ساکنین روستاها، خسارات اقتصادی سنگینی به بخش کشاورزی وارد میکنند. ضمن اینکه لایهنشین شدن ریزگردها بر روی برگها، باعث مسدود شدن منافذ تنفسی گیاهان، کاهش فرآیند فتوسنتز، آلودگی محصولات کشاورزی و در نهایت کاهش شدید کیفیت و کمیت محصول میشود.
اقبالی تصریح کرد: با ایجاد باد شکنهای زنده و حصارهای گیاهی، توسعه پوشش گیاهی، سرعت بادهای سطحی کاهش یافته و جابهجایی ماسههای روان به سمت روستاها مهار میشود این امر مستقیماً با حفظ امنیت سازههای مسکونی، معابر و خطوط انتقال انرژی در این منطقه گره خورده است.
ضرورت احیای پایداری اکوسیستم و جلوگیری از گسترش بیشتر بیابان
وی گفت: همچنین، ایجاد پوشش گیاهی باعث کاهش تبخیر آب و تعدیل آبوهوا میشود. سایهاندازی گیاهان، دمای سطح زمین را کاهش و رطوبت نسبی در نزدیکی پوشش گیاهی را افزایش میدهد که شرایط زیستمحیطی را برای زندگی انسان و حیاتوحش بهبود میبخشد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بردسکن با اشاره به ایجاد مناظر زیبا و بهبود ظاهر بصری مناطق بیابانی با کاشت تاغ، افزود: این ابعاد غیرمستقیم اما مهم از اقدامات بیابانزدایی، میتواند به جذب گردشگری و ارتقاء کیفیت زندگی ساکنین کمک کند.
وی با تأکید بر اینکه با تکیهبر دانش بومی، استفاده از گونههای سازگار و همکاری با مردم روستایی، در مسیر صحیح پیش میرویم، تصریح کرد: هدف اصلی ما، احیاء پایداری اکوسیستم بردسکن و جلوگیری از گسترش بیشتر بیابان به سمت اراضی مسکونی و زراعی است.
اقبالی خاطرنشان کرد: این فرآیند نیازمند پیگیری مستمر، تخصیص منابع کافی و هوشیاری همهجانبه است تا بتوانیم نتیجههای پایدار و ماندگار را برای نسلهای آینده رقم بزنیم و از تداوم این بحران زیستمحیطی جلوگیری کنیم.
انتهای پیام
