دکتر مهناز کسمتی، عضو هیات علمی گروع علوم اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش زنان در دوران دفاع مقدس اظهار کرد: نقش زنان در دوران دفاع مقدس بیبدیل بود و تنها به حضور در جبههها محدود نمیشد، بلکه آنان با ایفای نقشهای متنوع در بحبوحه جنگ، حافظان اصلی ارزشهای اجتماعی و فرهنگی و حلقه اتصال این ارزشها به نسلهای بعد بودند.
وی افزود: با اعزام مردان به جبههها، زنان مسئولیت دوچندانی در مدیریت خانواده و تأمین معاش بر عهده گرفتند. این ایستادگی، پشت جبهه را برای رزمندگان محکم و استوار میکرد و مانع از فروپاشی خانوادهها در شرایط سخت جنگ میشد.
کسمتی ادامه داد: زنان با تربیت فرزندان در فضایی آکنده از فرهنگ ایثار و شهادت، این ارزشها را به نسل بعد منتقل کردند. همچنین با فعالیت در ستادهای پشتیبانی، تهیه و ارسال اقلام مورد نیاز رزمندگان، امدادرسانی و پرستاری از مجروحان، نقش حیاتی در تداوم مقاومت داشتند. بستههای غذایی و نامههای آنان نیز در تقویت روحیه رزمندگان و افزایش عزم آنان برای دفاع مؤثر بود.
عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره نقش مادران و همسران رزمندگان نیز گفت: با توجه به استرسهای جسمی و روانی ناشی از جنگ و چشمبهراهی دائمی مادران و همسران رزمندگان، نقش آنان در تقویت روحیه و حمایت اجتماعی از خانواده را میتوان از سه منظر روانی ـ اجتماعی، فرهنگی و کارکردی تحلیل کرد.
وی بیان کرد: بسیاری از مادران و همسران با صبر، پایداری، توکل، پذیرش مسئولیت همهجانبه خانواده و ارتباط با تشکلهای پشت جبهه، به نمادی از مقاومت تبدیل شدند و همین روحیه اثر روانی ـ اجتماعی مثبتی بر سایر اعضای خانواده و مردم داشت.
کسمتی افزود: حضور فعال مادران در ساماندهی امکانات پشت جبهه و در جریان قرار گرفتن حوادث و وقایع دفاع مقدس موجب میشد با روایت شفاهی خاطرات، حافظه تاریخی از طریق عاطفه مادری منتقل شود و آثار فرهنگی عمیقی در خانواده و جامعه ایجاد کند؛ چیزی که هیچ رسانهای نمیتوانست به این خوبی انجام دهد.
وی ادامه داد: از نظر کارکردی نیز مادران و همسران رزمندگان در شرایط بحران و در غیاب مرد، نقشهای اقتصادی و تربیتی خانواده را بر عهده گرفتند و همین امر به تداوم نظام خانواده و اجتماع کمک کرد. همچنین با تشکیل حلقههای محلی در مساجد، محلات و جلسات خانگی، نظامی از حمایت متقابل ایجاد کردند که در بسیاری از موارد جایگزین نهادهای رسمی ناتوان و ناکافی میشد.
عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره بر ضرورت نگاه واقعبینانه به نقش زنان در دوران دفاع مقدس گفت: نباید این نقشها را صرفاً قهرمانانه و بدون هزینه دید. بسیاری از زنانی که عزیزان خود را از دست دادند یا طی سالها خبری از آنان دریافت نکردند، دچار فرسودگی روانی، افسردگی و اضطراب مزمن شدند که در گفتمان رسمی آن دوران چندان بازتاب نداشت.
وی ادامه داد: تحلیل انتقادی باید هم تابآوری زنان را ببیند و هم بار سنگینی را که بر دوش آنان قرار داشت مورد توجه قرار دهد.
نحوه انتقال تجربه زنان دوران دفاع مقدس به دختران نسل جوان
کسمتی بیان کرد: برای انتقال این تجربه باید متناسب با روحیه نسل جوان عمل کرد و از رویکردهای سنتی، صرفاً تبلیغی و تقدیسی فاصله گرفت. نسل جوان کنجکاو است و به روشهای گفتوگومحور و مسئلهمحور و همچنین هنرهای نمایشی و شبکههای اجتماعی علاقه دارد.
وی افزود: گفتوگوی بیننسلی، بازنمایی هنری و رسانهای متناسب با زبان نسل جدید، ایجاد پرسشهای واقعی و ارائه پاسخهای علمی و اجتماعی به آنها و همچنین تولید انیمیشن و پادکستهای جذاب میتواند در انتقال هنرمندانه این تجربیات مؤثر باشد.
عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز بیان کرد: در این زمینه نباید تنها به قهرمانپروری و تقدیسگرایی پرداخت، بلکه باید ابعاد پیچیده تجربه زنان از جمله ایثار، اضطراب و فرسودگی را در کنار صبر و مقاومت آنان به تصویر کشید. این صداقت میتواند اعتماد نسل جوان را جلب کرده و پذیرش این مفاهیم را افزایش دهد.
کسمتی درباره مشارکت زنان در فعالیتهای پشتیبانی و کمکهای مردمی در دوران دفاع مقدس گفت: به دلیل نبود تجربه قبلی و جوان بودن انقلاب، سازماندهی رسمی برای مشارکت و پشتیبانی زنان وجود نداشت و حضور آنان بیشتر به شکل شبکهای خودجوش، مبتنی بر محلات و با محوریت نهادهای مردمی مانند مساجد و حسینیهها شکل میگرفت.
وی ادامه داد: زنان در پشتیبانی تدارکاتی و معیشتی با پخت نان، تهیه مواد غذایی و تنقلات، دوخت لباس و جمعآوری کمکهای مردمی مانند پتو و لباس گرم از طریق مساجد، بخش مهمی از نیازهای جبههها را تأمین میکردند.
عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز افزود: در حوزه خدمات درمانی و امدادی نیز زنان در پرستاری، درمان مجروحان و انتقال آنان به پشت جبهه مشارکت داشتند و حتی در فعالیتهایی مانند شستوشوی لباسها، ملحفهها و پتوهای خونین مجروحان مشارکت میکردند که این اقدامات با وجود فشارهای جسمی و روحی زیاد، استمرار خدمات درمانی را ممکن میکرد.
وی با اشاره به نقش زنان در تقویت روحیه رزمندگان گفت: حضور زنان در محلهای اعزام رزمندگان و تشویق آنان به جهاد و دفاع از کشور، نقش مهمی در تداوم حضور رزمندگان در جبهه داشت. برگزاری مراسم دعا و تهیه آش نذری در محلات برای پیروزی رزمندگان نیز از دیگر جلوههای این حمایت معنوی بود.
کسمتی با اشاره به نقش زنان در سازماندهی اجتماعی محلات بیان کرد: بخش زیادی از این فعالیتها به صورت خودجوش در مساجد، حسینیهها و مدارس انجام میشد و زنان با مدیریت این شبکههای غیررسمی، هماهنگی لازم برای جمعآوری و ارسال کمکها را فراهم میکردند.
انتهای پیام
