در حالی که تقاضای جهانی برای این سنگ به دلیل رنگبندی خاص و کیفیت بینظیرش بالاتر از عرضه است اما تولید سالانه بسیار کمتر برآورد میشود. تنوع گونههای فیروزه، از جمله فیروزه عجمی که فاقد رگههای تیره و بسیار ارزشمند است و فیروزه شجری که دارای رگههای مشکی و طرفداران خاص در صنایع دستی است، ظرفیتی طلایی برای تولید محصولات متنوع و پرتقاضا فراهم میآورد.
هرچند این منطقه دارای ذخایر عظیمی از سنگ فیروزه با کیفیت و رنگبندی خاص جهانی است، اما وابستگی به خامفروشی و خروج سرمایه به خارج از استان، تهدیدی جدی برای پایبندی به میراث چند هزار ساله این سنگ قیمتی به شمار میرود. از سویی که تقاضای بازارهای بینالمللی برای فیروزه به مراتب بیشتر از عرضه موجود است، بخش بزرگی از ارزش افزوده ناشی از تراش، طراحی و برندسازی در دست سرمایهگذاران بیرونی قرار دارد برای همین ایجاد یک شهرک تخصصی فیروزهتراشی راهبرد اجتنابناپذیری برای متوقف کردن هدر رفت سرمایه ملی، ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان بومی و تبدیل این شهرستان از یک مرکز صرفاً استخراجی به یک قطب ملی و بینالمللی صنایع سنگهای قیمتی به نظر میرسد.
ضرورت مقابله با تقلبات بازار و ایجاد اعتماد
معدن فیروزه، به عنوان یکی از بزرگترین، مرغوبترین و مشهورترین منابع طبیعی فیروزه در جهان، دارای اهمیت استراتژیک، اقتصادی و تاریخی فوقالعادهای است. با این حال، خامفروشی و فقدان زیرساختهای استاندارد برای فرآوری و کنترل کیفیت، موجب میشود تا بخش اعظمی از ارزش افزوده این ثروت طبیعی به خارج از استان و کشور منتقل شود؛ بنابراین، ایجاد سازوکارهای تخصصی برای تکمیل زنجیره ارزش و حمایت از صنایع جانبی، امری حیاتی برای حفظ سهم بازار و ایجاد اشتغال پایدار در شهرستان فیروزه است.
یک معدنشناس و کارشناس اقتصاد معادن، گفت: اهمیت معدن فیروزه در شهرستان فیروزه تنها به دلیل اصالت و منحصربهفرد بودن آن در سطح جهان محدود نمیشود، بلکه مدیریت صحیح این منبع، شاخصهای از قدرت اقتصادی و ثروت ملی به شمار میرود.
سمیه طبسی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ضرورت مقابله با تقلبات بازار و ایجاد اعتماد در میان خریداران، بر لزوم صدور شناسنامه برای سنگهای استخراج شده و تأسیس آزمایشگاههای کنترل کیفیت در شهرک تخصصی فیروزهتراشی تأکید کرد.
وی با اشاره بر لزوم راهاندازی شهرک تخصصی فیروزهتراشی در این شهرستان بر لزوم صدور شناسنامه برای سنگها و ایجاد آزمایشگاههای کنترل کیفیت در شهرک تأکید کرد.
این کارشناس اقتصاد معادن، خاطرنشان کرد: این شهرک صرفاً یک مرکز صنعتی نیست، بلکه پروژهای گردشگری-صنعتی است که با جذب گردشگران صنعتی و طبیعتگرد و نمایش فرآیند استخراج تا ساخت زیورآلات، درآمدهای جانبی را در حوزههای هتلداری و رستورانداری ایجاد خواهد کرد.
وی اظهار کرد: این شهرک باید اکوسیستمی متمرکز باشد که در آن تراشکاران، طراحان و جواهرسازان در کنار هم قرار گیرند تا واسطهگری کاهش یافته و کیفیت محصول تضمین شود. نقش مهم در این فرآیند به تعاونیهای بومی و حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در تأمین تسهیلات و آموزشهای فنی تعلق دارد.
طبسی معتقد است: هدف اصلی از ایجاد شهرک فیروزهتراشی، ایجاد یک اکوسیستم متمرکز است که در آن تمام مراحل زنجیره ارزش از استخراج تا عرضه نهایی، در یک مکان مشخص و با نظارت کیفیتمحور انجام شود.
وی اظهار کرد: رقابت شدید بازار جهانی جواهرات، نیازمند حرکت سریع، شفافیت در مدیریت و تربیت نیروی متخصص از طریق دانشگاهها و مراکز فنیوحرفهای است. بدون این اقدامات، شهرستان فیروزه در معرض خطر از دست دادن سهم بازار خود در برابر فیروزههای مصنوعی یا فرآوری شده سایر کشورها قرار خواهد گرفت.
وی تأکید کرد: ایجاد شهرک تخصصی فیروزهتراشی ضرورتی اجتنابناپذیر برای قطع چرخه خامفروشی، ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان و تکمیل زنجیره ارزش در داخل استان به شمار میرود.
این معدن شناس گفت: در حال حاضر خامفروشی یکی از بزرگترین آسیبهای اقتصادی به این صنعت محسوب میشود. وقتی فیروزه شهرستان فیروزه به صورت تخته سنگ خام فروخته میشود، ارزش افزوده حاصل از تراش، طراحی زیورآلات و برندینگ، به سرمایهگذاران و کارگاههای خارج از استان و حتی خارج از کشور منتقل میشود.
وی افزود: تنوع گونههای فیروزه این شهرستان میتواند زمینهساز تولید محصولات متنوع و پرتقاضا باشد. در واقع فیروزه شهرستان فیروزه در دو دسته اصلی شناخته میشود؛ نخست، فیروزه عجمی است که گرانترین و ارزشمندترین نوع این سنگ محسوب میشود. ویژگی بارز فیروزه عجمی، خلوص رنگ آبی آن و نداشتن رگههای تیره یا مشکی روی سطح سنگ است. این نوع فیروزه به دلیل زیبایی و شفافیت بالایش، محبوبیت فراوانی در بین کشورهای عربی و بازارهای لوکس جهانی دارد و عمدتاً در ساخت زیورآلات بسیار گران قیمت استفاده میشود و دسته دوم، فیروزه شجری است که بر سطح آن رگههای مشکی یا قهوهای رنگی دیده میشود. این رگهها که به شجره معروفاند، اگرچه قیمت فیروزه شجری را پایینتر از نوع عجمی میآورند، اما به دلیل ایجاد ترکیب بصری زیبا و متفاوت با رنگ آبی فیروزه، طرفداران خاص خود را دارند و در تولیدات هنری و صنایع دستی جایگاه ویژهای دارند.
طبسی همچنین بر لزوم افزایش شفافیت و اعتمادسازی در بازار فروش فیروزه تأکید کرد و با اشاره به وجود تقلبات در بازار، خواستار استفاده از شناسنامه برای سنگهای استخراجشده شد.
این معدن شناس گفت: هر سنگی که از معدن نیشابور استخراج میشود، باید دارای شناسنامه معتبر باشد تا خریدار بتواند از اصل بودن آن اطمینان حاصل کند. در حال حاضر، تشخیص فیروزه اصل از تقلبی برای مصرفکنندگان عادی دشوار است. روشهای سادهای مانند کشیدن آرام سوزن روی سطح سنگ وجود دارد؛ اگر خراشی ایجاد شود، نشان دهنده تقلبی بودن سنگ است، اما این روشها برای تشخیصهای دقیق و تخصصی کافی نیستند. وجود آزمایشگاههای کنترل کیفیت در شهرک فیروزهتراشی، میتواند این خلأ را پر کند و با ارائه گواهی اصالت، اعتماد بازار را به برند شهرستان فیروزه بازگرداند.
وی با اشاره به رقابت جهانی در صنعت جواهرات، ابراز نگرانی کرد: در صورت عدم حرکت سریع و هدفمند، شهرستان فیروزه در خطر از دست دادن سهم بازار خود قرار گیرد. بازار جواهرات جهانی بسیار پویا و رقابتی است و برندهای بزرگ جواهرسازی همیشه در جستجوی منابع مستقیم و کیفیت تضمینشده هستند.
طبسی افزود: اگر ما نتوانیم از طریق ایجاد زیرساختهای مناسب، این تضمین کیفیت و اصالت را به صورت رسمی و استاندارد ارائه دهیم، در بلندمدت با رقابت سنگهای مصنوعی یا فیروزههای فرآوری شده سایر کشورها مواجه خواهیم شد.
وی تأکید کرد: ایجاد شهرک تخصصی، به ما امکان میدهد تا یک زنجیره تحویل امن و شفاف ایجاد کنیم که در آن هر سنگ از لحظه استخراج تا رسیدن به دست مشتری، تحت نظارت دقیق قرار گیرد. این شفافیت، اعتماد سرمایهگذاران بینالمللی را جلب میکند و دروازهای برای ورود به بازارهای لوکس اروپا و آسیا میشود.
وی در ادامه به سختی و طاقتفرسای بودن کار در معدنهای سنتی این شهرستان اشاره کرد که اغلب با روشهای دستی و کم دقیق انجام میشود. این شرایط، هم برای سلامت کارگران ریسکآور است و هم باعث کاهش بهرهوری میشود اما ایجاد شهرک تخصصی میتواند با بهکارگیری فناوریهای روز در استخراج و فرآوری، این چالشها را حل کند.
ضرورت تبدیل معدن فیروزه به مقصد جهانی
یک فعال حوزه گردشگری، با بیان اینکه نگاه صرفاً صنعتی به صنعت فیروزهکاری در خراسان رضوی باید به رویکردی ترکیبی از صنعت و گردشگری تغییر یابد، گفت: این تغییر میتواند نقشی مهمی در توسعه اقتصادی منطقه و ارتقای برند شهرستان فیروزه به عنوان پایتخت فیروزه جهان ایفا کند.
رضا یوسفی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به جایگاه ممتاز این شهرستان در صنعت سنگهای نیمهقیمتی، اظهار کرد: فیروزهتراشی صرفاً یک طرح صنعتی نیست، بلکه در واقع یک پروژه گردشگری-صنعتی است که اگر به درستی مدیریت شود، میتواند بازدهی اقتصادی چند برابری برای استان خراسان رضوی به همراه داشته باشد.
وی افزود: معدن فیروزه در شهرستان فیروزه، به دلیل قدمت بالای تاریخی خود، بافت فسیل یافته و فضای معنوی و تاریخی که حول آن شکل گرفته است، پتانسیل بسیار بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد جذاب و منحصر به فرد برای گردشگران صنعتی، طبیعتگرایان و همچنین علاقهمندان به فرهنگهای باستانی دارد.
این فعال حوزه گردشگری با تأکید بر ضرورت ایجاد زیرساختهای مناسب، تصریح کرد: برای محقق شدن این پتانسیل، نخستین گام فراهم کردن زیرساختهای ایمنی، بازدیدگاهی و توریستی در خود معدن و شهرکهای صنعتی اطراف آن است. گردشگر امروز از تماشای محض هنر فراتر رفته و دلتنگ شناسایی ریشههای اصلی محصولی است که خریداری میکند؛ بنابراین، اگر امکانات ایمنی و فضاهای بازدیدگاهی استاندارد در معدن فیروزه فراهم شود، گردشگران میتوانند فرآیند استخراج سنگ از دل کوه، مراحل تراش، تراشکاری و در نهایت ساخت زیورآلات را از نزدیک و با دید مستقیم مشاهده کنند.
یوسفی با بیان اینکه تجربهگرایی در گردشگری مدرن از مهمترین معیارهای انتخاب مقصد است، گفت: مشاهده مستقیم فرآیند ساخت یک زیورآلات فیروزهای، تجربهای است که فقط در این شهرستان یافت میشود. این امر باعث افزایش قابل توجه مدت اقامت گردشگران در این شهر میشود. وقتی گردشگر از یک خریدار ساده به یک بازدید کننده تبدیل شود، زنجیره ارزش اقتصادی در منطقه به چرخش درمیآید و درآمدهای جانبی متعددی ایجاد میگردد.
وی افزود: افزایش ماندگاری گردشگران مستقیماً به تقویت بخشهای دیگر اقتصادی منطقه منجر میشود. صنعت هتلداری، رستورانداری و اقامتگاههای بومگردی در فیروزه از این امر مستقیماً بهرهمند میشوند. همچنین، گردشگران صنعتی و فرهنگی که از این مسیر به شهر مراجعه میکنند، تمایل بیشتری به خرید محصولات جانبی مانند صنایع دستی دیگر و محصولات محلی دارند که این موضوع میتواند درآمدزایی مستقیمی برای روستاییان و کسبوکارهای کوچک منطقه به همراه داشته باشد.
ترکیب هوشمندانه صنعت و گردشگری، میتواند اشتغالزایی چندلایهای را برای منطقه به همراه داشته باشد. این اشتغال نه تنها شامل کارگران معدن و تراشکاران میشود، بلکه شغلهای جدیدی مانند راهنمایان بازدیدهای صنعتی، مدیران فرهنگی، عکاسان مستندساز، کارکنان بخش اقامت و فروش محصولات مرتبط نیز ایجاد میکند. چنین رویکردی باعث میشود جوانان منطقه به جای مهاجرت به شهرهای بزرگ، در همان سرزمین خود شغلهای باکیفیت و درآمدزا ایجاد کنند.
یوسفی همچنین بر اهمیت بازاریابی و برندسازی بینالمللی تأکید کرد و گفت: برای جذب گردشگر خارجی و داخلی به این مقصد صنعتی، باید روایتسازی قویتری انجام شود. اشارههای ادبی به فیروزه و هنر هزارساله فیروزهتراشی، میتوانند مواد غنی برای تولید محتوای گردشگری و تبلیغاتی باشند. ایجاد موزه در کنار معدن و ایجاد نمایشگاههای دائمی از آثار هنرمندان معاصر و سنتی، از دیگر پیشنهادها برای تکمیل این مقصد گردشگری-صنعتی است.
اگر نگاهها از صرفاً فروش سنگ خام یا محصول نهایی به تجربهسازی تغییر کند، این شهرستان میتواند از یک شهر صنعتی به یک قطب جهانی گردشگری فرهنگی-صنعتی تبدیل شود. این مسیر نیازمند همکاری یکپارچه شهرداری، مدیریت میراث فرهنگی، صنعتگران و جامعه محلی است تا بتوانیم این گنجینه تاریخی و اقتصادی را برای نسلهای بعدی با ارزش افزوده بالاتر تحویل دهیم.
این فعال حوزه گردشگری بیان کرد: با وجود اهمیت معدن فیروزه در شهرستان فیروزه اما بدون بستهبندی استاندارد حتی با بهترین کیفیت سنگ هم نمیتوان انتظار داشت که محصول نهایی جایگاه شایسته خود را در بازارهای بینالمللی باز پس گیرد.
لزوم تثبیت جایگاه ملی سنگ فیروزه و ظرفیتهای توسعهای این صنعت
فرماندار شهرستان فیروزه، بر جایگاه استراتژیک و تاریخی سنگ فیروزه بهعنوان یکی از نمادهای هویتی ایران تأکید و تصریح کرد: این سنگ ارزشمند که ریشههای شناخت و استفاده از آن به دوران باستان بازمیگردد، اگرچه افتخار بزرگ ملّت ایران محسوب میشود، اما در نظام اقتصادی و فرهنگی کشور، هنوز در جایگاه واقعی و شایسته خود قرار نگرفته است.
محمد اسماعیل نصرآبادی، با اشاره به ضرورت بومیسازی طرحهای هنری و صنعتی، اظهار کرد: به جای اینکه تقلید از الگوهای بیگانه کنیم رویکرد اصلی باید بر طراحی و تولید محصولات منطبق بر مذهب و فرهنگ اصیل ایرانی-اسلامی متمرکز باشد.
وی با انتقاد از رها شدن اصالت در برابر محصولات و فرهنگهای وارداتی، خاطرنشان کرد: سنگ فیروزه که نام ایران را در بازارهای جهانی پرآوازه ساخته، متأسفانه از ظرفیتهای واقعی آن برای تعریف هویت ملی، به خوبی استفاده نشده است.
نصرآبادی با ترسیم تصویری جامع از پتانسیلهای این شهرستان، افزود: فیروزه از منظر ترکیب منافع اقتصادی، صنعتی و کشاورزی، به علاوه داشتن منابع انسانی متخصص، ظرفیتی فراتر از سطح یک شهرستان و حتی از بسیاری استانهای کشور دارد.
فرماندار فیروزه گفت: بضاعت فرهنگی و تخصصی مرتبط با صنعت گوهر و سنگ فیروزه در این شهرستان، در مقیاس کشوری قابل ارزیابی است و میتواند الگویی برای مناطق دیگر باشد.
وی تمرکز بر بازاریابی هوشمند و صادراتی این سنگ قیمتی را ضروری دانست و اظهار کرد: تا زمانی که ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی منحصر به فرد فیروزه به درستی به متقاضیان داخلی و بینالمللی معرفی نشود، امکان کسب درآمد پایدار و رقابتی از طریق صادرات وجود نخواهد داشت.
نصرآبادی تأکید کرد: گذار از مرحله فروش ساده سنگ خام یا نیمه فرآوری شده به سمت برندسازی و ارائه محصولات با ارزش افزوده بالا، الزامی برای ارتقای جایگاه این صنعت است.
وی بر تشکیل دبیرخانه دائمی برای پیگیری امور سنگ فیروزه تأکید و خاطرنشان کرد: این دبیرخانه باید نقشه راه دقیقی برای آموزش تخصصی فیروزهتراشی، تدوین استانداردهای فیروزهشناسی و تدوین استراتژیهای نوین بازاریابی ارائه دهد.
فرماندار فیروزه همچنین با بیان اینکه امیدواریم اعتبار دیپلماتیک این سنگ در سیاستهای خارجی کشور تقویت شود، خاطرنشان کرد: مسئولان بلندپایه کشور در دیدارهای رسمی با همتایان خود در کشورهای همسایه، میتوانند از فیروزه اصیل به عنوان هدیه ارزشمند و نمادین استفاده میکنند.
دانشگاهها و مراکز آموزشی فنی و حرفهای باید گامهای عملیاتی در جهت تربیت نیروی متخصص در رشتههای مربوط به تراش سنگهای قیمتی، شناسایی جواهرات و مدیریت صنایع معدنی و حتی در حوزه گردشگری بردارند. بدون نیروی انسانی متخصص و بومی، حتی با وجود بهترین ماشینآلات، نمیتوان کیفیت مطلوب را تضمین کرد.
شهرک فیروزهتراشی میتواند علاوه بر کارخانهها و کارگاهها، مراکز آموزشی و پژوهشی قوی نیز در دل خود داشته باشد تا تبادل دانش و مهارت بین استادان و جوانان تسهیل شود. این سرمایهگذاری روی سرمایه انسانی، بازدهی بلندمدتتری نسبت به صرف سرمایهگذاری در تجهیزات دارد و باعث میشود که هویت و تخصص شهرستان فیروزه حفظ و به نسلهای آینده منتقل شود.
اگرچه راه پیشرو پر از چالش است، اما با توجه به ظرفیتهای خدادادی و تاریخی این منطقه، شهرستان فیروزه همچنان پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به الگوی موفق توسعه اقتصادی-اجتماعی مبتنی بر منابع معدنی و فرهنگی دارد. بیتردید، هرچه زودتر گامهای عملی در جهت تشکیل این شهرک برداشته شود، میتوان از هدر رفت سرمایه ملی جلوگیری کرد و آیندهای روشنتر برای اقتصاد منطقه ترسیم کرد.
انتهای پیام
