حجتالاسلاموالمسلمین نجفلکزایی در آیین افتتاحیه سلسله نشستهای حکمرانی زمینهساز (نخستین همایش بینالمللی «مکتب امام مجاهد شهید») که امروز یکشنبه ۵ مهر در مسجد مقدس جمکران برگزار شد، در رابطه با تجربه حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران و نسبت آن با حکمرانی زمینهساز از منظر قائد شهید، با طرح این پرسش که آیا حکمرانی ما در ۴۷ سال گذشته با حکمرانی زمینهساز تناسب داشته است، اظهار کرد: برای درک بهتر دیدگاه قائد شهید باید به خود انقلاب اسلامی برگردیم و ببینیم جریانات سیاسی و فکری مختلف چه تفسیری از وقوع انقلاب اسلامی دارند، زیرا تا ندانیم انقلاب اسلامی برای چه اتفاق افتاده، نمیتوانیم بگوییم که میخواهد به کجا برود.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی با بیان اینکه گروههای مختلف، آیندههای متفاوتی را مدنظر دارند و سیاستهای مختلفی را پیش میبرند، گفت: گروهی از همان ابتدای انقلاب گفتند که انقلاب اسلامی یک انقلاب ضداستبدادی بوده و هدف آن اقامه آزادی است. اینها از همان اول مخالف ولایت فقیه شدند و میگفتند بحث ما ولایت فقیه نیست، بحث ما جمهوری دموکراتیک است.
لکزایی افزود: امام خمینی(ره) محکم موضع گرفتند و فرمودند «جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد»، اما این جریان فکری که نخستوزیری کشور را در اختیار داشت، نهتنها به فکر حکمرانی زمینهساز نبود، بلکه برعکس میگفت که باید توقف کنیم. این گروه تا امروز هست و همه کسانی که تبیینی مبتنی بر لیبرالیسم از انقلاب اسلامی ارائه میکنند در این خط فکری قرار دارند.
وی ادامه داد: گروه دوم گفتند که انقلاب اسلامی یک انقلاب شیعی است و ما باید دنبال ارزشهای شیعی باشیم. این نحله دوم میگفتند فلسطین ربطی به انقلاب اسلامی ندارد، نباید در مسئله فلسطین وارد شویم و مسئله اهلسنت به ما ربط ندارد. آنها حتی گاه از شاه بهعنوان «شاه شیعه» یاد میکردند.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی درباره گروه سوم گفت: این گروه تمرکز خود را روی این بحث گذاشتند که انقلاب اسلامی یک انقلاب ضدسلطه و ضدوابستگی به آمریکا بود. اینها میگویند چون آمریکا را از کشور خود بیرون کردیم، انقلاب تمام شده و دیگر چرا با آمریکا درگیر هستیم؟ چرا نمیخواهیم یک کشور نرمال مثل ترکیه، مالزی یا ژاپن باشیم؟
وی افزود: این جریان استقلال را در مقیاس داخلی و ملی تعریف میکند و شعار میدهد «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران». آنها میگویند اگر فقط به ایران اکتفا کنیم، نظام سلطه با ما کاری ندارد و میتوانیم با آمریکا حرفهایمان را بزنیم. این سه گفتمان هیچ نسبت ایجابی با حکمرانی زمینهساز ندارند، بلکه نسبت سلبی دارند.
انقلاب اسلامی؛ انقلابی تمدنی
وی با بیان تفسیر امام خمینی(ره) و قائد شهید از انقلاب اسلامی گفت: از نگاه امام و رهبر شهید، انقلاب اسلامی نه یک انقلاب صرفاً ضداستبدادی، نه فقط ضداستعماری، و نه تنها شیعی به معنای محدود بود، بلکه یک انقلاب تمدنی است. این انقلاب از همان روزهای اول نشان داد که یک انقلاب کبیر است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی افزود: امام خمینی(ره) در سالهای اول انقلاب بیان کردند که انقلاب اسلامی یک انقلاب سیاسی، مذهبی، فرهنگی و اقتصادی است؛ یک انقلاب کبیر که سمت و سوی تاریخ را عوض میکند. انقلابهای کبیر، انقلابهای تمدنیاند که در همه جهات تأثیرگذارند، همانطور که سردار شهید پنج مرحله برای حکمرانی زمینهساز تعریف کرد.
سند حوزه پیشرو و رسالت تمدنی
لکزایی با اشاره به آخرین سند رهبر شهید درباره حوزه علمیه گفت: در سند حوزه پیشرو و سرآمد، قائد امت فرمودند که حوزه ۱۰۰ سال قبل به رسالت خود عمل کرد و نگذاشت ایران بلعیده شود. حوزه علمیه کنونی اگر بخواهد به رسالتش عمل کند، باید غیر از آموزش، پژوهش و تزکیه، سه رسالت دیگر داشته باشد.
وی افزود: اول، پاسخگویی به شبهات علیه دین در مقیاس جهانی. دوم، تبیین نظامات اسلامی به کمک دانشگاهها، از جمله نظام سیاسی، اقتصادی، مدیریتی و نظام حکمرانی. سوم، حوزه علمیه باید تبیین و تقریر تمدنی از اسلام و کمک به اقامه تمدن اسلامی.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی تصریح کرد: با این رویکرد، هدف حکمرانی اسلامی اقامه تمدن دینی است. آیندهای که ما میخواهیم بسازیم، همان تمدن دینی است که قرآن فرمود: «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ». رویکرد این حکمرانی جهانی است و قلمرو آن از سطح فرد تا مقیاس بینالمللی توسعه مییابد.
لکزایی گفت: بعضی وقتها هنوز در فضای تبلیغ هستیم و میگوییم میخواهیم دین را تبلیغ کنیم، اما چه وقت میخواهیم اقامه کنیم؟ حالا که حکومت اسلامی تشکیل شده، باید دین را اقامه کرد. اگر میخواهیم اقامه کنیم، ابتدا باید تبیین، ترویج، تبلیغ و گفتمانسازی کنیم تا به تحقق برسد.
وی افزود: تحققبخشی نیازمند سیستم و نظامات است. شما باید به اینها لباس سیاست بپوشانید و سیاستهای کلی نظام را تدوین کنید. قائد شهید در سالهای آخر عمر شریفشان دغدغه داشتند که سیاستهای کلی حوزه سبک زندگی تدوین و ارائه شود. ما چند سال از انقلاب اسلامی گذشته، اما هنوز سیاستهای کلی سبک زندگی را ارائه نکردهایم.
ضرورت تنظیمگری اسلامی
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی گفت: تنظیمگری باید اسلامی و زمینهسازانه باشد. یعنی ما باید اشراف کلی و کامل به قوانینی که در مجلس تصویب شده داشته باشیم و بدانیم کدامها ضدزمینهسازی هستند و کدامها به زمینهسازی کمک میکنند.
وی افزود: ما ۱۲ هزار و خوردهای بسته قانونی داریم که بسیاری از آنها مال قبل از انقلاب است. قانون چهارچوبها را مشخص میکند. لذا تسهیلگریها در سطح داخلی و خارجی باید زمینهسازانه باشند، یعنی به اقامه تمدن دینی و دین تمدنی کمک کنند.
گذار از حکمرانی غیرولایی به ولایی
لکزایی گزاره اصلی خود را اینگونه بیان کرد: ارزیابی من این است که قائد شهید از وضع حکمرانی در کشور راضی نبودند. بارها میفرمودند که باید دولت اسلامی و جامعه اسلامی ایجاد کنیم تا به تمدن اسلامی برسیم.
وی افزود: وقتی ایشان فرمودند ما فقط از انقلاب اسلامی عبور کردیم و به نظام اسلامی رسیدیم اما بقیهاش مانده است، برای حکمرانی زمینهساز، رهبر شهید این بحث را قبل از انقلاب در سال ۱۳۵۳ در کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» مطرح کردند. که علاوه بر فرد دارای ولایت، ما باید جامعه دارای ولایت داشته باشیم. ایشان حدیث قدسی آوردند که خداوند میفرماید: «قطعاً عذاب میکنم کسی را که زیر پرچم حاکم جائر حرکت کند، ولو در اعمال شخصیاش با تقوا باشد. و فرمود: «قطعاً عفو میکنم بندهای را که زیر پرچم حاکم عادل حرکت میکند، ولو در اعمال شخصیاش گناهکار باشد.»
وی تصریح کرد: ایشان میفرمودند ساختارهای اجتماعی همچون رودخانهای است که وقتی فرد در آن قرار میگیرد، او را با خود میبرد. اگر فرد دارای ولایت درست کردید ولی جامعه دارای ولایت درست نکردید، رژیم روزبهروز بیشتر میشود. خانواده مذهبی بچه غیرمذهبی تربیت میکند، چون جامعه دارای ولایت نیست و ریزش اتفاق میافتد.
لکزایی گزاره اصلی خود را اینگونه تبیین کرد: چه باید کرد؟ باید از شیوهها، کنشگران، اهداف، کارکردها اعم از سیاستها، تنظیمگریها، تسهیلگریها، نظارتها و ارزیابیها و ارزشها و سبک حکمرانی غیرولایی به سبک حکمرانی ولایی گذار کنیم.
وی افزود: در ادبیات غربی سه سبک حکمرانی داریم: سبک هرمی که دستورمحور است، سبک بازار که سودمحور است و شما را با تطمیع ترغیب میکنند، و سبک شبکهای که ارتباطی است، هر کدام مبتنی بر یک نظریه نظم هستند.
سبک حکمرانی اسلامی و ولایی
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی گفت: سبک حکمرانی اسلامی، سبک حکمرانی ولایی است: «یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ». قرآن میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَن یَرْتَدَّ مِنکُمْ عَن دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ... یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ لَا یَخَافُونَ».
وی افزود: این افراد ۲۰۰ شب در خیابان هستند، نه حقوق میخواهند، نه اضافهکار، نه پاداش. شما با سبک هرمی مرسوم نمیتوانید این کار را انجام دهید. با سبک بازار و سودمحور هم نمیتوانید. کار این افراد بر محبت خداست. اینها خدا را دوست دارند و خدا آنها را دوست دارد. رابطهشان با خدا رابطه مودت و محبت و عاشقانه است.
لکزایی تأکید کرد: تا دولت اسلامی نشود و جامعه اسلامی تشکیل نشود، شرایط لازم برای حرکت بهسمت تمدن اسلامی را نداریم. وقتی این شرایط را نداشته باشیم، حکمرانیمان حکمرانی زمینهساز نیست.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی گفت: اگر این مدرسه و مدارس مشابه بتوانند این مسئله را محور کار خود قرار دهند که چه کنیم، میتوانیم پیشرفت کنیم. ما مسئولین خوب و کنشگران خوب فراوان داریم که باید مطلب را برایشان تبیین کنیم.
نجفلکزایی افزود: این ملت، همانطور که امام راحل اینقدر به آنها اعتماد داشت و الان رهبر عزیزمان این اعتماد را دارد، اگر ما تبیین کنیم که نگاه رهبر شهید و امام کبیر انقلاب این بود و انقلاب اسلامی برای این اتفاق افتاد، میتوانیم راه را هموار کنیم.
وی تصریح کرد: انقلاب اسلامی نه فقط ضداستبدادی یا ضدوابستگی به معنای ضیق، و نه فقط یک انقلاب مذهبی به معنای محدود بود. همان شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» با رهبری امام چه معنایی داشت؟ برگردید به اول دهه ۱۳۴۰ که امام میفرمودند: «آمریکا و انگلیس و شوروی یکی از یکی بدتر.» امام همان موقع به اسرائیل، آمریکا و شوروی حمله کرد و رویکرد تمدنی داشت.
نامه به گورباچف و رویکرد جهانی امام خمینی(ره)
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی افزود: در نامهای که امام به گورباچف نوشتند، رویکرد توحیدی و تمدنی و جهانی داشتند. جملات کلیدی امام که فرمودند: «تا لاالهالاالله محمد رسولالله بر جهان طنینانداز نشود، مبارزه است و تا مبارزه است ما هستیم. تا فتح سنگرهای کلیدی جهان اتفاق نیفتد، ما هستیم.»
وی گفت: در این فضای تبیینی، توقف جنگ اتفاق میافتد نه صلح، توقف درگیری اتفاق میافتد نه آشتی. اگر دشمن چند روزی دست برداشته، به این دلیل است که کاری دیگر نمیتواند بکند. ما هم باید خودمان را آماده کنیم تا «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» اتفاق بیفتد.
نقش حوزه علمیه در حکمرانی زمینهساز
نجفلکزایی در پاسخ به پرسشی درباره نخستین نقش حوزه علمیه گفت: حوزه علمیه باید پرچمدار حرکت تمدنی کشور باشد و حکمرانی علم خود را اداره کند. شأن انبیاست، شأن زمینهسازی، شأن سربازی امام زمان(عج)، شأن اقامه دین.
وی افزود: فرمان خداوند متعال به همه انبیای اولوالعزم در آیه ۱۳ سوره شورا این است: «شَرَعَ لَکُم مِّنَ الدِّینِ مَا وَصَّی بِهِ نُوحاً وَالَّذِی أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ وَمَا وَصَّیْنَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَی وَعِیسَی أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ». دین را اقامه کنید. اگر هم تبلیغ میکنیم، برای این است که دین اقامه شود.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ اسلامی تصریح کرد: امروز نقش حوزههای علمیه در اقامه دین بسیار کم است. ما وقتی در اقامه دین نقش داریم که بتوانیم در سیاستگذاری، تنظیمگری، تسهیلگری، خدماترسانی و در متن جامعه حضور داشته باشیم. صرف تعلیم، آموزش و تحقیق همه مقدمه است؛ باید برسیم به حکمرانی زمینهساز که در آن سرباز امام زمان(عج) در خط مقدم است.
فلسفه مدارس حکمرانی زمینهساز
نجفلکزایی گفت: فلسفه این مدرسه حکمرانی زمینهساز این است که حکمرانی در جمهوری اسلامی را به حکمرانی زمینهساز نزدیکتر کند و این فاصله را کم کند. ما معتقدیم که خیلی از مشکلات ناخواسته است. اگر آگاهیبخشی، تبیین و گفتمانسازی انجام شود، خیلیها روششان را اصلاح میکنند و تجدیدنظر میکنند.
وی افزود: بسیاری میگویند فلسفه انقلاب اسلامی را اینگونه برای ما تبیین و تقریر نکرده بودند. لذا وظیفه داریم که این را در این مدارس تبیین و تقریر کنیم، سپس مؤلفههای اصلی حکمرانی زمینهساز را بیان کنیم و با نگاه آسیبشناسانه، همدلانه، خیرخواهانه و اصلاحی به این مسیر ادامه دهیم.
انتهای پیام
