استان همدان با برخورداری از ظرفیتهای فرهنگی غنی، از جمله آثار فاخر تقریظشده و حضور نویسندگان و چهرههای برجسته در حوزه دفاع مقدس و مقاومت، جایگاه قابل توجهی در ادبیات پایداری کشور دارد؛ ظرفیتی که با وجود تولید آثار متعدد، همچنان با چالشهایی در مسیر نشر، توزیع و جذب مخاطب مواجه است.
در همین راستا، خبرگزاری ایسنا با برگزاری نشست تخصصی «بررسی وضعیت کتب و نشر ارزشهای دفاع مقدس و ادبیات پایداری» تلاش کرده است وضعیت این حوزه را از منظر تولید، نشر و مطالعه بررسی کند؛ اینکه چرا بخشی از ظرفیتهای موجود هنوز به تولید و عرضه گسترده آثار اثرگذار منجر نشده و برای پیوند دادن ادبیات پایداری با نیازها و سلیقه مخاطب امروز چه اقداماتی باید در دستور کار قرار گیرد.
ضرورت پیوند میان تولید، نشر و مطالعه
سرهنگ وحید خادمی، مسئول مرکز حفظ آثار سپاه انصارالحسین(ع) همدان، در نشست تخصصی بررسی وضعیت کتب و نشر ارزشهای دفاع مقدس و ادبیات پایداری که در دفتر خبرگزاری ایسنا برگزار شد، با بررسی ابعاد مختلف وضعیت کتاب، نشر و چالشهای ادبیات پایداری در استان، از ضرورت پیوند میان تولید، نشر و مطالعه سخن گفت و خواستار مطالبهگری مستمر رسانهها و حمایت عملی دستگاههای متولی شد.
وی در ابتدا، کتاب و کتابخوانی را از دغدغههای مؤکد امام شهید دانست و تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب همواره در مطالعه، تألیف و تقریظ کتاب پیشقدم و مشوق این حوزه بودهاند،. اما متأسفانه با وجود این تأکیدات، هنوز در عمل به آنها به شکلی که باید، توجه کافی نشده است.
مسئول مرکز حفظ آثار سپاه انصارالحسین(ع) همدان با اشاره به تلاشهای معاونت فرهنگی سازمان بسیج برای ترویج کتابخوانی، از تمرکز بر کتابهای تقریظشده و برگزاری رویدادها و مسابقات فرهنگی-هنری یاد کرد و افزود: در رویدادی که سال گذشته پیرامون ادبیات پایداری و با تمرکز بر آثار تقریظشده امام شهید برگزار شد، بیش از یک میلیون نفر مشارکت داشتند، از جمله آثار مهمی که در این حوزه مطرح شده میتوان به کتابهای «مجید بربری»، «پاییز آمد»، «آخرین فرصت» و «هواتو دارم» اشاره کرد.
شکاف میان نیازهای اجتماعی و فرهنگ مطالعه
خادمی وضعیت کتاب و کتابخوانی را نه کاملاً بد و نه مطلوب، بلکه در وضعیتی بینابینی توصیف کرد و تأکید کرد: این زنجیره باید از سوژهیابی و تولید تا چاپ، نشر و در نهایت مطالعه را پوشش دهد زیرا تولید کتاب بدون خواندهشدن، بیمعناست.
وی با اشاره به نقش خانواده، آموزش و پرورش و دانشگاهها در ایجاد رغبت به مطالعه از کودکی، به یک تناقض رفتاری در جامعه اشاره کرد و گفت: امروزه خانوادهها برای خرید گوشی هوشمند برای کودکان خود هزینههای زیادی میکنند، اما وقتی صحبت از خرید کتابی با قیمت ۲۰۰ هزار تومان میشود، محل اعتراض است؛ این نشاندهنده آن است که هنوز پیوند میان نیاز واقعی افراد و کتاب برقرار نشده است.
وی درباره روند تولید کتاب در حوزه ادبیات پایداری در همدان، اظهار کرد: با آغاز نخستین کنگره شهدای استان در سال ۱۳۸۹ و بازه زمانی چهار تا پنجساله منتهی به آن، کتابهای ارزشمندی منتشر شد؛ در کنگره دوم نیز حدود ۴۰ عنوان کتاب چاپ و منتشر شد، تولید کتاب همچنان ادامه دارد؛ به طوری که سال گذشته پنج عنوان برای چاپ آماده شد که از جمله آنها میتوان به کتابی درباره شهید شمسیپور با عنوان «آقای ورزش» اشاره کرد.
خادمی همچنین از همکاری نویسندگان نقاط مختلف استان از جمله نهاوند، ملایر و رزن یاد کرد و افزود: قرار است طی ماههای آینده نشستی با نویسندگان شهرستانها برگزار شود.
مسئول مرکز حفظ آثار سپاه همدان، ضعف نشر در استان همدان را به کمبود زیرساخت و پشتیبانی از ناشران و چاپخانهها نسبت داد و گفت: دشواری تأمین کاغذ، هزینههای بالای نشر، ضعف در توزیع و فروش و همچنین ضعف در برخی سوژهها یا نویسندگان، همگی بر وضعیت نشر اثرگذارند؛ استقبال کم از کتاب، تولیدات بعدی را محدود میکند و باعث میشود نویسندگان توانمند، آثار خود را به ناشران تهران، قم یا سایر استانها بسپارند.
خادمی از دستگاههای متولی، بهویژه ارشاد، استانداری و فرمانداریها خواست تا حمایتهای خود را از حوزه نشر افزایش دهند و تأکید کرد: کتاب نباید با بروز موانع اقتصادی رها شود.
گسترش فعالیتهای انتشارات «لالههای سرخ» و تمرکز بر نسل جدید
مسئول مرکز حفظ آثار سپاه انصارالحسین(ع) همدان درباره فعالیتهای انتشارات «لالههای سرخ» که متعلق به کنگره شهدای استان است، گفت: این انتشارات علاوه با سایر ردههای سنی بهصورت هدفمند بر حوزه کتاب کودک و نوجوان تمرکز کرده است تا نسل جدید با ادبیات پایداری، ایثار و مقاومت آشنا شده و پیوند میان نسلها شکل بگیرد؛ هر چند این حوزه بسیار ظریف است و دقت در انتخاب سوژه، طراحی، تصویر، جلد و شعر را میطلبد و انتشارات هنوز در آغاز راه است و با ایدهآلها فاصله دارد.
خادمی در ادامه از ورود این انتشارات به حوزه کتاب صوتی، پادکست و عرضه نسخههای دیجیتال در سکوهایی مانند طاقچه خبر داد و گفت: با وجود تخفیفها، کتابها تا حد امکان نزدیک به قیمت تمامشده عرضه میشوند و سودی برای مجموعه در نظر گرفته نشده است همچنین وبسایت انتشارات لالههای سرخ نیز برای معرفی و فروش کتاب آماده و فعال است و کتابهای کنگره در فروشگاههای سطح شهر و کتاب فروشی رواق در دانشگاه نیز عرضه میشوند.
وی در پاسخ به بحث ایجاد فضای ویژه برای کتابخوانی ادبیات پایداری، اظهار کرد: مجموعه «رواق» از کنگره اول فعالیت خود را آغاز کرده و مجموعهای دیگر نیز در سینما قدس همدان با همت حوزه هنری شکل گرفته است، همچنین مجموعهای در مقابل حسینیه حضرت امام (ره) که با همت شهرداری راهاندازی شده است.
مسئول مرکز حفظ آثار سپاه انصارالحسین(ع) همدان پیشنهاد کرد: برای ایجاد پاتوقهای کتابخوانی و ایجاد یک مجموعه منسجم تلاشهایی صورت گرفت و دو یا سه مکان معرفی شد، اما به دلیل عدم حمایت و پشتیبانی لازم، این طرحها عملی نشد.
خادمی با بیان اینکه رسانهها باید در زمینه کتابخوانی مطالبهگری مستمر داشته باشند، خاطرنشان کرد: رسانه باید مردم را ترغیب کند، پیوند میان نیازهای آنها و کتاب را برقرار سازد و نسبت افراد مسئول با مطالعه را برجسته کند؛ باید برای کتابخوانی ارزش اجتماعی ایجاد کرد تا اظهارنظر افراد بر پایه مطالعه باشد، نه اطلاعات سطحی و فستفودی اینترنتی.
وی تأکید کرد: این مسئولیت تنها بر دوش یک نهاد نیست و خانواده، آموزش و پرورش، دانشگاهها، شرکتهای خصوصی و تمامی دستگاهها باید سهم خود را بپذیرند.
مسئول مرکز حفظ آثار سپاه انصارالحسین(ع) همدان تأکید کرد: اگر تقاضای مطالعه تقویت شود، چرخه سوژهیابی، تألیف، چاپ و فروش رونق میگیرد؛ اما باید توجه داشت که چرخه نشر بدون کتابخوان و کتابخانه پایدار نخواهد ماند؛ مطالبهگری باید بهویژه از سوی دستگاههای مجری و متولی کتابخانهها، جاری و مستمر باشد.
از کمبود حمایتهای دولتی تا ضرورت مداومت در نوشتن
سید میثم موسویان، نویسنده ادبیات پایداری و دفاع مقدس نیز با اشاره به عقبماندگی فرهنگی در مواجهه با رسانههای رقیب و چالشهای جدی پیش روی نویسندگان، بر ضرورت حمایتهای ساختاری و استمرار در مطالعه و نوشتن برای رسیدن به جایگاه مطلوب تأکید کرد.
موسویان در تبیین وضعیت موجود حوزه نشر و بررسی میزان دسترسی جامعه به استانداردهای مقبولی در این حوزه، بیان کرد که به دلیل نبود مقیاس مشخص برای سنجش، امکان ارزیابی دقیق وجود ندارد، اما واقعیت این است که حوزه فرهنگی کشور با عقبافتادگی مواجه شده است.
این نویسنده با اشاره به اینکه پس از حدود ۵۰ سال از انقلاب، در عرصه فرهنگ و زیست فرهنگی، عملاً از رسانههای رقیب عقب ماندهایم، تصریح کرد: این وضعیت نیازمند بازنگری است.
این نویسنده ادبیات پایداری با اشاره به اینکه در حوزه نشر و ترویج آثاری که حامل پیامهای اصلی جمهوری اسلامی هستند، با ناکامی مواجه شدهایم، افزود: سیطره کتابهای ترجمه بر بازار کتاب، نشاندهنده واگذاری این عرصه به رقبا است.
موسویان با بیان اینکه بخش اعظم این مسئله به سیاستهای کلان دولتی بازمیگردد، تأکید کرد: برخلاف هنرهای پاپ که پتانسیل جذب مخاطب و رایآوری بالایی دارند، توجه نهادهای نظارتی به حوزه نویسندگی بسیار اندک است.
موسویان در ادامه با انتقاد از وضعیت بودجههای فرهنگی در همدان، این شهر را در مقایسه با شهرهای بزرگی نظیر شیراز، مشهد و تهران، در جایگاه نامطلوبی قرار داد.
وی با اشاره به اینکه در همدان حمایتهای دولتی و خرید آثار توسط نهادهای فرهنگی مشابه شهرهای دیگر نیست، خاطرنشان کرد: در برخی شهرها، نهادهای فرهنگی آثار نویسندگان را خریداری و توزیع میکنند، اما در همدان به دلیل تغییرات مدیریتی و تصمیمات سلیقهای، این حمایتها تداوم نداشته است.
این نویسنده با پرداختن به بحث نویسندگان جوان، ضمن تأیید وجود سرمایههای انسانی ارزشمند در همدان، به چالشهای کیفی آنها اشاره کرد.
موسویان با اشاره به اینکه همدان از نظر نرمافزاری، به دلیل برخورداری از سوژههای غنی و شخصیتهای برجسته دفاع مقدس همچون سردار حسام، خانم ضرابی، آقای مساوات و دیگر بزرگان، یک قطب قدرتمند محسوب میشود، اذعان کرد: این شهر در حوزه سختافزاری دچار ضعف شدید است.
موسویان در خصوص وضعیت نویسندگان تازهکار، اظهار کرد: اگرچه درخت نویسندگی مانند درخت گردو است و نیاز به سالها زمان برای رسیدن به مرحله باردهی دارد، اما وظیفه ارگانهای فرهنگی حمایت از این نویسندگان در دوران تکوین است.
وی افزود: اگر از نویسندگان جوان در دوران رشد حمایت نشود، این مسیر متوقف خواهد شد.
این نویسنده با اشاره به تأثیرات جنگهای اخیر بر حوزه نشر، بیان کرد: روند تولید و انتشار اثر، فرآیندی طولانی از جمله طراحی، بازبینی و چاپ است که گاه تا چند سال زمان میبرد.
وی با ابراز نگرانی از وضعیت اقتصادی و گرانی شدید کاغذ، خاطرنشان کرد: علاوه بر مشکلات تولید، تغییر سبک زندگی جهانی و گرایش مردم به «لذتهای آنی» (ملت دوپامین) نیز باعث کاهش جایگاه مطالعه در جهان شده است.
موسویان راهکار بهبود کیفیت آثار را در «استمرار» دانست و تأکید کرد: برای عبور از چالشهای کیفیت، نویسندگان نیازمند تمرین مداوم هستند.
وی پیشنهاد کرد: حتی در صورت نبود منتور یا استاد، نویسندگان با مطالعه روزانه پنج تا ۶ داستان کوتاه و حفظ مداومت در نوشتن و خواندن، میتوانند در مدت کوتاهی جایگاه خود را در سطح شهر و جامعه تثبیت کنند.
انتهای پیام
