این روزها تئاتر شهر تبریز دوباره شبیه همان خانه‌ای شده که اهالی تئاتر می‌خواهند؛ چراغ‌های سالن روشن است، صحنه‌ها میزبان نمایش‌اند و در حال حاضر دو اجرا به صورت همزمان در این مجموعه روی صحنه می‌رود؛ اتفاقی که شاید در نگاه نخست تنها بازگشت یک سالن به چرخه اجرا به نظر برسد، اما برای جامعه تئاتری تبریز، معنایی فراتر از آن دارد.
تئاتر شهر تبریز از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین فضاهای نمایشی این شهر است؛ سالنی که چند نسل از هنرمندان تئاتر در آن روی صحنه رفته‌اند و برای بسیاری از فعالان این حوزه، بخشی از خاطره و هویت تئاتری تبریز محسوب می‌شود. همین جایگاه باعث شده است هر تغییری در وضعیت این مجموعه، تنها یک مسئله مدیریتی یا ساختمانی نباشد و مستقیماً با بدنه تئاتر شهر ارتباط پیدا کند.
اما این خانه در یک سال گذشته روزهای متفاوتی را پشت سر گذاشت. واگذاری مجموعه به بخش خصوصی با انتقادهایی از سوی بخشی از جامعه تئاتری همراه شد و به گفته هنرمندان، در این دوره تعداد اجراها کاهش یافت و بخش‌هایی از مجموعه نیز نیازمند رسیدگی و مرمت شد. در نهایت، پس از اعتراض اهالی تئاتر، قرارداد فسخ شد و تئاتر شهر دوباره به چرخه فعالیت هنرمندان بازگشت.
بازگشت اما پایان ماجرا نبود. مجموعه برای آنکه دوباره آماده میزبانی از گروه‌های نمایشی شود، نیاز به مرمت و بازسازی داشت؛ کاری که در مدت حدود ۵۰ روز، با حضور جمعی از هنرمندان انجام شد. شش هنرمند که هرکدام بخشی از کار را بر عهده گرفتند، از تعمیر صحنه و مرمت بخش‌های چوبی گرفته تا کابل‌کشی سیستم صوتی و نورپردازی، در کنار یکدیگر قرار گرفتند تا تئاتر شهر دوباره آماده اجرا شود.
حالا که این خانه دوباره به جریان افتاده، شاید فرصت مناسبی باشد برای پرسیدن اینکه تئاتر شهر برای تئاتر تبریز چه جایگاهی دارد، چه بر سر آن آمده و چرا گروهی از هنرمندان حاضر شدند بدون چشمداشت و صرفاً از سر تعلق به این خانه، ۵۰ روز برای احیای آن وقت بگذارند.
اگر هنرمندان وارد میدان نشوند، چه کسی باید این کار را انجام دهد؟
امیررضا حماد، از هنرمندان تئاتر تبریز، درباره روند بازسازی تئاتر شهر در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: این کار حدود ۵۰ روز طول کشید و در این مدت، بخش‌های مختلف مجموعه مورد رسیدگی قرار گرفت. سالن اصلی، یعنی سالن تربیت، در بخش صحنه با مشکل مواجه بود و تخته‌های زیر صحنه نشست کرده بودند که با کمک دوستان و برخی افراد این بخش اصلاح شد. سالن میانی نیز با دو سالن دیگر ادغام شد و به یک سالن حدود ۲۰۰ نفره و حتی بیشتر تبدیل شد. سالن استاد صادقی نیز تغییرات اساسی نداشت و بیشتر بخش بیرونی آن از جمله سنگ‌کاری مورد رسیدگی قرار گرفت.
وی درباره انگیزه حضور خود و دیگر هنرمندان در این روند نیز گفت: موضوع، ارزش‌گذاری و اینکه چه کسی به آنها گفته است برای تئاتر شهر کاری انجام دهند، نیست؛ چراکه این مجموعه متعلق به خود هنرمندان است و آنها روی این صحنه اجرا می‌کنند. اگر هنرمندان وارد میدان نشوند، چه کسی باید این کار را انجام دهد؟ اگر همت بچه‌ها نبود، این اتفاق جلو نمی‌رفت و کاری انجام نمی‌شد.
وی با اشاره به آسیب‌هایی که در سال‌های گذشته به تئاتر تبریز و فضاهای نمایشی آن وارد شده است، تئاتر شهر را مجموعه‌ای نیازمند توجه مستمر دانست و گفت: تئاتر تبریز ظلم زیادی به خودش دیده است. در این شهر سالن‌های زیادی وجود داشت که طی سال‌ها از بین رفتند و دلیل آن را نمی‌دانم، اما امیدوارم از این به بعد مسئولان استانی و کشوری و هر کسی که متولی این مجموعه است، مراقب تئاتر شهر باشند.
حماد ادامه داد: این بنا بسیار قدیمی و فرسوده است و باید در کنار حفظ و مرمت آن، به فکر ساخت فضاهای جدید نیز بود. این سالن به تنهایی پاسخگوی نیاز تئاتر تبریز نیست؛ چراکه هر سال تعداد زیادی دانشجو از رشته تئاتر دانشگاه‌های کشور فارغ‌التحصیل می‌شوند و در کنار آنها، هنرجویان آموزشگاه‌ها و افراد دیگری نیز وارد این حوزه می‌شوند.
وی افزود: اگر از میان این افراد، حتی تعداد محدودی کارگردان باشند و بخواهند اثر خود را روی صحنه ببرند، ظرفیت موجود کافی نیست. تئاتر شهر می‌تواند برای اجراهای فاخر و آثار اساتید مورد استفاده قرار گیرد، اما برای هنرجویان و دانشجویان نیز باید به فکر سالن‌های دیگری بود.
مرمت؛ از صحنه چوبی تا نگهداری ساختمان
سجاد کوچه‌باغی، دیگر هنرمند حاضر در روند بازسازی تئاتر شهر، نیز در گفت‌وگو با ایسنا درباره چگونگی حضور خود در این گروه گفت: حضور من و دیگر هنرمندان در این کار از سر علاقه شخصی بوده است؛ چراکه از ابتدای ورود به تئاتر، علاقه مهم‌ترین عامل ادامه فعالیت آنها بوده است.
وی با اشاره به تخصص خود در خارج از حوزه هنر بیان کرد: در زمینه دکوراسیون، کابینت و نجاری فعالیت دارم و به همین دلیل، بخشی از کارهای مربوط به صحنه را انجام دادم. صحنه تئاتر شهر چوبی است و قسمت‌هایی از آن از بین رفته بود که این بخش‌ها مرمت شد.
وی در پاسخ به اینکه چرا تئاتر شهر به مرحله‌ای رسید که نیازمند یک دوره گسترده مرمت بود، اظهار کرد: از آنجا که مدتی تعمیر و نگهداری مناسبی در مجموعه انجام نشده بود، فاصله‌ای میان زمان نگهداری و رسیدگی به ساختمان ایجاد شده و همین مسئله باعث شده بود آسیب‌ها بیشتر شود و برای بازسازی، کار بیشتری لازم باشد.
کوچه‌باغی تئاتر شهر را میراثی دانست که باید از نسلی به نسل دیگر منتقل شود و گفت: تئاتر شهر جایی است که روح انسان جلا پیدا می‌کند؛ جایی است که از گذشتگان به ما رسیده و ما نیز باید آن را برای آیندگان حفظ کنیم و به آنها انتقال دهیم.
تئاتر شهر؛ تاریخی زنده برای نسل‌های مختلف
علی منافی، هنرمند تئاتر تبریز نیز در گفت‌وگو با ایسنا در زمینه نتایج واگذاری به بخش خصوصی گفت: قانونی که اجازه واگذاری بخش‌هایی از مجموعه‌ها به بخش خصوصی را می‌دهد، می‌تواند در برخی موارد زمینه‌ساز اتفاقات مثبت یا منفی شود. ممکن است فردی با نگاه اقتصادی وارد یک مجموعه فرهنگی شود و تصور کند می‌تواند در آنجا درآمد کسب کند و همزمان جایگاهی نیز در حوزه هنر برای خود ایجاد کند، در حالی که ممکن است فرد دیگری با شناخت بیشتر از هنر، ارزش متفاوتی برای هنرمند و فعالیت هنری قائل باشد.
وی با بیان اینکه هنر دارای حوزه‌های فردی و گروهی است، افزود: در تئاتر نیز مجموعه‌ای از عوامل در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند و وقتی اختلافی ایجاد شود، گروه هنری می‌تواند نسبت به آن واکنش نشان دهد.
وی با اشاره به اهمیت تئاتر شهر برای نسل‌های جدید اظهار کرد: این مکان قدمت زیادی دارد و انرژی خاصی در آن وجود دارد که باعث می‌شود هر فردی که وارد آن می‌شود، به این فضا علاقه‌مند شود.
این هنرمند تئاتر با اشاره به ضرورت آموزش رفتار حرفهای به نسل جدید افزود: امیدوار است استادان و مدرسان تئاتر، در کنار آموزش مباحث تخصصی، رفتار تئاتری و نحوه برخورد حرفهای با جامعه تئاتر را نیز به نسل جدید آموزش دهند.
وی درباره آینده تئاتر شهر نیز گفت: نمی‌توان با قطعیت گفت نسل‌های آینده تا چه اندازه قدر این مکان را خواهند دانست، اما تئاتر شهر یک تاریخ زنده است که حضور نسل‌های قبل و بعد از خود را در آن ثبت می‌کند و امیدوارم اتفاق‌های خوبی برای آن در آینده رقم بخورد و این ساختمان قدیمی دوباره جوان شود.
خانه‌ای که از کودکی در خاطره هنرمندان مانده است
امیررضا بهشتی، از دیگر هنرمندانی که در بازسازی تئاتر شهر حضور داشته است، نیز در گفت‌وگو با ایسنا دلیل مشارکت خود را بیش از هر چیز تعلق خاطر به این مجموعه عنوان کرد.
وی تصریح کرد: از دوران کودکی به تئاتر شهر رفت و آمد داشتم و آرزو می‌کردم روزی این مکان به فضایی تبدیل شود که هنرمندان بتوانند با افتخار در آن حضور داشته باشند و بگویند این ساختمان متعلق به تئاتر تبریز است. وقتی فرصتی برای بازسازی فراهم شد و دوستان از من خواستند در این کار حضور داشته باشم، با کمال میل وارد پروسه بازسازی و مرمت شدم.
وی تئاتر شهر را مکانی متعلق به شهر و جامعه تئاتری دانست و گفت: شاید این مکان برای برخی افراد مقدس و برای برخی دیگر تاریخی، هنری یا فرهنگی باشد، اما در هر صورت متعلق به شهر است و باید حفظ شود. تئاتر شهر یکی از مهم‌ترین مکان‌های منسجم تئاتری در تبریز بوده و هنرمندان و استادان بسیاری در این مکان حضور داشته‌اند و از آن عبور کرده‌اند؛ همین سابقه و حضور نسل‌های مختلف، ارزش و اهمیت این مکان را بیشتر می‌کند.
بازسازی بخش‌های فنی تئاتر شهر
ارشیا سنگی، هنرمند فعال در حوزه صدابرداری و اپراتوری موسیقی و صدا، نیز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به حضور خود در بخش فنی بازسازی تئاتر شهر تشریح کرد: به همراه علی صفایی‌فر، بیشتر در بخش فنی فعالیت داشتیم و کارهایی مانند کابل‌کشی سیستم صوتی و نورپردازی را انجام دادیم.
وی افزود: سهم ما در مقایسه با تلاش دیگر اعضای گروه شاید کوچک بوده است، اما به هر صورت توانستیم تئاتر شهر را از وضعیتی بسیار نامناسب به فضایی آماده و مناسب برای اجرای تئاتر تبدیل کنیم.
وی با بیان اینکه پیشکسوتان و مسئولان نیز در این مسیر همراه گروه بوده‌اند، گفت: از اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی گرفته تا انجمن هنرهای نمایشی استان و بسیاری از پیشکسوتان و اعضای انجمن تئاتر، در کنار گروه بودند تا این خانه هرچه سریع‌تر بازسازی شود و دوباره جان بگیرد. هدف این بود که بار دیگر چند اجرا به صورت همزمان در این خانه برگزار شود و مردم بتوانند به تماشای نمایش‌ها بیایند و از تئاتر لذت ببرند.
سنگی نقش تئاتر را در وضعیت فرهنگی جامعه نیز مهم دانست و گفت: فرهنگ هر شهر و کشور به تئاتر وابسته است و هرچه تئاتر یک شهر یا کشور بزرگ‌تر و پیشرفته‌تر باشد، فرهنگ آن جامعه نیز می‌تواند پیشرفت کند. در سال‌های اخیر شاهد کاهش مخاطبان تئاتر بوده‌ایم، اما با تلاش بزرگان تئاتر و فعالیت هنرمندان دلسوز، تعداد تماشاگران افزایش یافته و بسیاری از مردم که پیش از این تئاتر را نمی‌شناختند، با این هنر آشنا شده‌اند و در کنار سینما، تئاتر را نیز به عنوان یک گزینه فرهنگی دنبال می‌کنند.
وی با تأکید بر اینکه همچنان تبلیغ و معرفی تئاتر نیازمند کار بیشتری است، اظهار کرد: حتی با وجود مشکلات اقتصادی، تئاتر می‌تواند به عنوان غذای روح مورد توجه قرار گیرد. تئاتر به انسان امید می‌دهد، چیزهای مختلفی یاد می‌دهد، کمک می‌کند از اتفاقات گذشته درس بگیریم و برای ساختن آینده‌ای بهتر تلاش کنیم.
«این خانه ماست»؛ روایت تعلق یک نسل به تئاتر شهر
میرحسام کاظمی، هنرمند تئاتر که از سال ۱۳۹۱ وارد این حوزه شده و همچنان خود را در حال یادگیری می‌داند، نیز در گفت‌وگو با ایسنا انگیزه حضور در روند بازسازی را تعلق به تئاتر و تئاتر شهر عنوان کرد.
وی بیان کرد: تئاتر یک خانواده بزرگ است و تئاتر شهر خانه آن. هر کسی دوست دارد خانه خودش آباد باشد و وقتی مهمانی وارد آن می‌شود، بتواند به خوبی از او پذیرایی کند؛ تئاتر شهر نیز خانه هنرمندان است و آنها دوست دارند این خانه شکوهمند باشد.
وی افزود: وقتی اعضای خانواده و هنرمندان وارد این مجموعه می‌شوند، باید بتوانند بگویند تئاتر شهر زیبایی دارند؛ محیطی دنج، آرام، سالم و صمیمی که در آن بتوانند با لذت کار کنند و بگویند اینجا خانه ماست.
وی درباره چرایی آسیب دیدن مجموعه در سال‌های گذشته نیز گفت: در این میان بی‌مهری‌هایی نسبت به تئاتر شهر اتفاق افتاده و به دلیل اینکه مدیریت مجموعه در دوره‌ای در اختیار فردی خارج از بدنه تخصصی تئاتر بوده، شناخت کافی از میزان تعلق و علاقه هنرمندان به این مجموعه وجود نداشته است.
کاظمی همچنین از همراهی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، انجمن هنرهای نمایشی و شهرداری در روند بازسازی قدردانی کرد و گفت: مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی در این مسیر حمایت زیادی از گروه داشته و پیشنهادها را می‌شنیده و در حد امکان برای انجام آنها همراهی می‌کرده است. یکی از مشکلات گروه در جریان بازسازی، جمع‌آوری و انتقال ضایعات بود که با هماهنگی‌های انجام‌شده توسط شهرداری منطقه هشت این مسئله نیز پیگیری شد.
وی در ادامه درباره تأثیر بازگشت تئاتر شهر بر نسل جدید نیز گفت: ساختمان اکنون ترمیم شده و آماده بهره‌برداری است، اما مسئله مهم این است که نسل جوان نیز ارزش این مکان و تلاش نسل‌های قبل را بشناسد. گاهی برخی جوانان بدون توجه به سابقه افرادی که سال‌ها در تئاتر فعالیت کرده‌اند، درباره آنها قضاوت می‌کنند یا صرفاً به دیده شدن و تشویق شدن در پایان اجرا توجه دارند.
وی در پایان درباره تئاتر شهر گفت: این مکان خانه هنرمندان است و باید تلاش کرد این خانه آباد و زنده بماند؛ چراکه اگر قرار است نسل‌های جدید وارد تئاتر شوند، باید بدانند چه سابقه و میراثی پیش از آنها وجود داشته و چه کسانی برای حفظ آن تلاش کرده‌اند.
وضعیت کنونی تئاتر شهر تبریز
تئاتر شهر تبریز حالا دوباره فعال است؛ چندین نمایش در آن اجرا شده و همزمانی چند اجرا نشان می‌دهد این مجموعه بار دیگر در حال بازگشت به جایگاه خود در چرخه تئاتر تبریز است. با این حال، روایت این بازگشت فقط روایت تعمیر یک ساختمان نیست؛ روایت تعلق هنرمندانی است که این مجموعه را خانه خود می‌دانند و حاضر شدند برای بازگرداندنش به چرخه اجرا، بخشی از وقت و توان خود را صرف کنند.
حرفهای این شش هنرمند در عین تفاوت، یک نقطه مشترک دارد؛ تئاتر شهر برای آنها یک سالن معمولی نیست. از میراث تئاتر و تاریخ زنده تا تعلق آن به شهر و جامعه تئاتری سخن می‌گویند. در کنار این نگاه‌ها، موضوع دیگری نیز مطرح می‌شود؛ اینکه با وجود اهمیت این مجموعه، ظرفیت موجود برای نسل تازه‌ای که هر سال وارد عرصه تئاتر می‌شود، کافی نیست.
به گزارش ایسنا، از این منظر، احیای تئاتر شهر را می‌توان نقطه پایان یک دوره و آغاز یک مسیر تازه دانست؛ مسیری که در آن، علاوه بر حفظ و نگهداری این خانه قدیمی، باید برای توسعه زیرساخت‌های نمایشی تبریز و ایجاد فضاهای تازه برای هنرمندان و گروه‌های جوان نیز فکر کرد. تئاتر شهر دوباره روی صحنه است، اما ماندگاری این رونق، به مراقبت، مدیریت و توجه مستمر نیاز دارد.
انتهای پیام
