فاطمه نعمتی در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه جهان امروز با مجموعه‌ای پیچیده و به‌هم‌پیوسته از بحران‌ها مواجه است، اظهار کرد: بلایای طبیعی، بحران‌های اقتصادی و اجتماعی، بحران‌های مرتبط با سلامت و تحوّلات فنّاوری، از جمله بحران‌هایی هستند که جوامع مختلف با آن مواجه‌اند؛ اما یکی از پیچیده‌ترین و شاید تأثیرگذارترین بحران‌هایی که می‌تواند ابعاد مختلف یک جامعه را تحت تأثیر قرار دهد، جنگ است.
وی افزود: متأسفانه کشور ما نیز طی ماه‌های اخیر با یکی از بزرگ‌ترین و شدیدترین جنگ‌های تحمیلی مواجه بوده است؛ جنگی که آثار آن صرفاً به آسیب‌های فیزیکی و اقتصادی محدود نمی‌شود و می‌تواند خسارت‌ها و آسیب‌های مختلفی را در حوزه‌هایی همچون سلامت جسم و روان، آموزش، اعتماد اجتماعی، سرمایه روان‌شناختی، هویّت و حتی آینده یک جامعه بر جای بگذارد.
تاب‌آوری ملّی؛ توانایی عبور از بحران و بازگشت به مسیر رشد
عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تبریز با اشاره به اهمیت تاب‌آوری ملّی در شرایط بحرانی، گفت: قدرت یک کشور در بحران‌هایی مانند جنگ علاوه بر منابع و امکانات، به این موضوع نیز بستگی دارد که یک کشور و جامعه چگونه می‌تواند بحران را پشت سر بگذارد، با تغییرات ایجادشده در سطح جامعه سازگار شود و مهم‌تر از همه، پس از پایان بحران، خود را مجدّداً برای قرار گرفتن در مسیر رشد و توسعه آماده کند.
نعمتی ادامه داد: این توانایی جوامع را می‌توان تحت عنوان کلی «تاب‌آوری ملّی» مورد توجه قرار داد؛ مفهومی که صرفاً به توانایی عبور از یک بحران محدود نمی‌شود، بلکه توانایی سازگاری، بازسازی و استفاده از تجربه بحران برای تقویت ظرفیت‌های آینده جامعه را نیز دربر می‌گیرد.
نقش دانشگاه‌ها در ترمیم و بازسازی سرمایه انسانی
رئیس مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز یکی دیگر از نقش‌های مهم دانشگاه‌ها در افزایش تاب‌آوری ملّی را ترمیم و بازسازی سرمایه انسانی عنوان کرد و گفت: یکی از آسیب‌های اساسی که بحران‌هایی مانند جنگ می‌تواند به هر جامعه تحمیل کند، آسیب به سرمایه انسانی است.
وی خاطرنشان کرد: جنگ با تغییراتی که در جامعه ایجاد می‌کند، می‌تواند موجب افزایش احتمال مهاجرت، ترک تحصیل، از بین رفتن فرصت‌های شغلی و کاهش انگیزه و بهره‌وری سرمایه انسانی شود.
نعمتی افزود: دانشگاه‌ها با برخورداری از ظرفیت‌های علمی مختلف می‌توانند از طریق توانبخشی، بازآموزی و توانمندسازی نیروها و سرمایه‌های انسانی و همچنین ارتقای آموزش‌های مرتبط با حوزه‌های شغلی و کاری، در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند.
وی تصریح کرد: این اقدامات می‌تواند به ترمیم، بازسازی و توانمندسازی سرمایه انسانی و همچنین بازگشت سرمایه‌های انسانی به کشور کمک کند تا بار دیگر امکان استفاده از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های نخبگان و متخصصان فراهم شود.
ضرورت توجه به سلامت روان جامعه در دوران جنگ و پس از آن
عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تبریز، ترمیم سلامت روانی جامعه را از دیگر زمینه‌های مهم نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در تقویت تاب‌آوری ملّی دانست و اظهار کرد: بحران‌های مختلف، از جمله جنگ، می‌تواند موجب افزایش اضطراب اجتماعی، افسردگی، تجربه سوگ، از دست رفتن حمایت اجتماعی و اختلال در روابط اجتماعی افراد شوند و در نتیجه سطح سلامت و کیفیت زندگی جامعه را تحت تأثیر قرار دهند.
وی ادامه داد: دانشگاه‌ها با توجه به ظرفیت‌های موجود در حوزه‌های روان‌شناختی و مشاوره‌ای می‌توانند در این زمینه به شکل مؤثری عمل کنند.
نعمتی گفت: دانشگاه‌ها می‌توانند با طراحی و اجرای مداخلات علمی و عملی مؤثر، به افزایش امید، ارتقای سلامت روانی و بازگشت افراد جامعه به زندگی عادی کمک کنند.
دانشگاه‌ها باید از تجربه جنگ برای آینده درس بگیرند
نعمتی، یکی از مهم‌ترین وظایف دانشگاه‌ها در دوره جنگ و پس از آن را «یادگیری از تجربه بحران» عنوان کرد و گفت: دانشگاه‌ها می‌توانند بررسی کنند که در دوره جنگ و همچنین روزهای پس از آن، چه اقداماتی مؤثر واقع شده، چه سیاست‌هایی با مشکل مواجه بوده و جامعه برای بازسازی خود به چه اقداماتی نیاز دارد.
وی افزود: همچنین باید مشخص شود که در صورت مواجهه با بحران‌های احتمالی مشابه در آینده، چه اقداماتی باید در پیش گرفته شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز تصریح کرد: دانشگاه‌ها می‌توانند این امکان را برای جامعه فراهم کنند که یک جمع‌بندی علمی از شرایط جنگ و دوره پس از جنگ داشته باشد؛ چرا که چنین رویکردی موجب می‌شود جامعه نه‌تنها از بحران عبور کند، بلکه از تجربه آن نیز درس بگیرد و تاب‌آوری و ظرفیت‌های ملی خود را تقویت و افزایش دهد.
تاب‌آوری ملّی؛ مفهومی چندبعدی
نعمتی با تأکید بر اینکه تاب‌آوری ملّی موضوعی صرفاً مرتبط با دولت یا نهادهای اجرایی و انتظامی نیست، اظهار کرد: تاب‌آوری ملّی مفهومی چندبعدی است که می‌تواند حوزه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، روان‌شناختی، آموزشی و حتی مدیریتی را دربرگیرد.
وی ادامه داد: با توجه به گستردگی حوزه‌های مرتبط با تاب‌آوری ملّی، دانشگاه‌ها با برخورداری از ظرفیت‌های علمی متنوع می‌توانند در این حوزه بسیار مؤثر باشند و با استفاده از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی خود، گام‌های مهمی در جهت ایجاد و تقویت تاب‌آوری ملی بردارند.
ضرورت شناخت علمی و مستندسازی تجربه جنگ
عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تبریز، شناخت علمی و مستندسازی تجربه جنگ را یکی دیگر از حوزه‌های مهم نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در بحران و دوره پس از آن دانست و گفت: پس از جنگ، نهادهای مختلف جامعه باید بدانند که چه اتفاقاتی در سطح جامعه رخ داده، کدام گروه‌ها بیشتر آسیب دیده‌اند و چه تغییراتی در حوزه‌هایی مانند آموزش، سلامت، بهداشت، خانواده و حوزه‌های شغلی و کاری ایجاد شده است.
وی افزود: مهم‌تر از همه، باید مشخص شود جامعه و نهادهای مسئول برای بازسازی تغییرات و آسیب‌های ایجادشده در پی بحران جنگ، چه برنامه‌هایی دارند.
نعمتی خاطرنشان کرد: دانشگاه می‌تواند با تکیه بر ظرفیت‌های علمی، آموزشی و پژوهشی خود، تصویر جامع و دقیقی از شرایط جنگ و تغییرات ایجادشده پس از آن ارائه دهد.
رئیس مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز در پایان تأکید کرد: این تصویر دقیق و علمی می‌تواند پایه و اساس تصمیم‌گیری‌های مفید و سازنده برای بازسازی جامعه قرار گیرد و به مسئولان و نهادهای مختلف کمک کند تا مسیر بازسازی، سازگاری و تقویت تاب‌آوری ملی را بر مبنای شناخت دقیق‌تری از پیامدهای بحران دنبال کنند.
انتهای پیام
