غروب که نزدیک می‌شود، نگاه‌ها به دهانه غار خفاش دوخته می‌شود؛ غاری در نزدیکی دهلران که سال‌هاست یکی از جلوه‌های متفاوت طبیعت جنوب ایلام را در خود جای داده است.
اینجا خبری از صدای هیاهوی شهر نیست. کوه است و سکوت و دهانه‌ای تاریک که با پایین رفتن خورشید، ناگهان میزبان هزاران بال می‌شود.
خفاش‌ها یکی پس از دیگری از غار بیرون می‌آیند و در آسمان پراکنده می‌شوند؛ پروازی که برای گردشگر شاید چند دقیقه تماشای هیجان‌انگیز باشد، اما برای این زیستمندان بخشی از چرخه طبیعی زندگی است.
غاری که شب‌ها بیدار می‌شود
غار خفاش دهلران تنها یک جاذبه گردشگری نیست. در دل دهلیزهای تاریک آن، زیست‌بومی شکل گرفته که ارزش زیستی، پژوهشی و زمین‌شناختی دارد.
در منابع مختلف، جمعیت خفاش‌های این غار حدود ۲۰ هزار قطعه و در برخی گزارش‌ها بیش از ۳۰ هزار قطعه اعلام شده است؛ اختلافی که بیش از آنکه صرفاً یک تفاوت آماری باشد، ضرورت پایش علمی و مستمر این زیستگاه را نشان می‌دهد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، طول غار حدود ۲۵۵ تا ۲۶۵ متر، عرض آن حدود ۳۰ متر و ارتفاع آن حدود ۵۰ متر عنوان شده و دهلیزهای داخلی آن ساختاری پیچیده دارند. آثار فرسایش، سازه‌های آهکی و گچی و قندیل‌های شکل‌گرفته در طول زمان نیز بر ارزش زمین‌شناختی این غار افزوده است.
اما مهم‌ترین ساکنان این خانه تاریک، همان‌هایی هستند که هنگام غروب آسمان را پر می‌کنند.
«اینجا خانه خفاش‌هاست، نه لوکیشن عکاسی»
آرمین، یکی از غارنوردانی که تجربه بازدید از غارهای ایلام را دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری ایسنا در ایلام می‌گوید: غارنوردی فقط وارد شدن به یک حفره طبیعی و گرفتن چند عکس نیست؛ وقتی وارد غار می‌شوید، متوجه می‌شوید با یک اکوسیستم زنده روبه‌رو هستید.
او تأکید می‌کند: هر صدای اضافه، نور شدید یا رفتار غیرمسئولانه می‌تواند روی موجوداتی که سال‌ها در این محیط زندگی کرده‌اند اثر بگذارد.
به گفته این غارنورد، ورود افراد بدون تجهیزات، شناخت مسیر و راهنمای آشنا با منطقه نیز می‌تواند خطرآفرین باشد.
او یک اصل ساده را برای طبیعت‌گردی در چنین محیط‌هایی مطرح می‌کند: غارنورد نباید چیزی به غار اضافه کند و نباید چیزی از آن کم کند.
گردشگر می‌آید؛ اما با یک شرط
محمدرضایی، یکی از گردشگرانی که برای تماشای خروج خفاش‌ها به دهلران آمده است، به خبرنگار ایسنا می‌گوید: چیزی که برای من جذاب بود این است که یک جاذبه گردشگری را بدون ساختمان و سازه‌های بزرگ می‌بینی؛ فقط کوه است و یک غار و هزاران خفاش که در یک ساعت مشخص از دهانه غار بیرون می‌آیند.
وی البته بیان کرد: افزایش گردشگر بدون آموزش و مدیریت بازدید می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.
محمدرضایی یادآوری کرد: اگر همه برای گرفتن عکس به دهانه غار نزدیک شوند یا سر و صدا کنند، همان چیزی که برای دیدنش آمده‌ایم ممکن است آسیب ببیند.
این همان نقطه‌ای است که گردشگری و حفاظت به هم می‌رسند؛ جایی که سؤال فقط «چند نفر از غار بازدید کردند؟» نیست، بلکه باید پرسید «چطور بازدید کردند؟»
۳۲ غار در مناطق تحت مدیریت محیط‌زیست
علی‌رضا محمدی معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع‌زیستی حفاظت محیط‌زیست ایلام، در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا در ایلام اظهار کرد: در مناطق تحت مدیریت محیط‌زیست استان، ۳۲ غار شناسایی شده است.
وی خاطرنشان کرد: چهار غار «خفاش، طلسم، چهل‌ستون و بانکول» در محدوده مناطق مدیریت‌شده قرار دارند و به عنوان اثر طبیعی ملی ثبت شده‌اند.
محمدی غار خفاش دهلران را یکی از زیستگاه‌های مهم خفاش در استان دانست و گفت: این غار محل زیست گونه‌های مختلف جانوری از جمله خفاش، عنکبوتیان، خزندگان و جوندگان است.
معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع‌زیستی حفاظت محیط‌زیست ایلام ادامه داد: غار خفاش و غار هویر از نظر اهمیت حفاظتی در رده نخست قرار دارند و مطالعات و پژوهش‌هایی نیز درباره آنها انجام شده است.
وقتی نور و صدا، مزاحم صاحب خانه در شب می‌شوند
غار برای انسان مکانی تاریک و مرموز است، اما برای خفاش‌ها خانه است؛ خانه‌ای که ریتم زندگی ساکنانش با تاریکی، سکوت و شرایط طبیعی محیط گره خورده است.
ورود بی‌ضابطه، نورپردازی شدید، سر و صدای زیاد، دستکاری ساختارهای طبیعی غار و حضور گردشگران در بخش‌های حساس می‌تواند این تعادل را برهم بزندمحمدی، یکی دیگر از غارنوردان، در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا معتقد است یکی از مشکلات طبیعت‌گردی در مناطق حساس این است که حفاظت گاهی به موضوعی فرعی تبدیل می‌شود.
وی می‌گوید: گردشگر باید بداند همه جا قرار نیست وارد شود؛ بعضی قسمت‌ها فقط باید از بیرون دیده شوند. اگر زیستگاه خفاش‌ها را دوست داریم، باید بپذیریم که حیوانات هم حق دارند فضای امن خودشان را داشته باشند.
این حرف شاید ساده به نظر برسد، اما برای غار خفاش یک اصل اساسی است: تماشای طبیعت، به معنای تصرف طبیعت نیست.
از تماشای خفاش‌ها تا رونق گردشگری دهلران
غار خفاش در منطقه‌ای قرار گرفته که تنها یک جاذبه طبیعی ندارد. چشمه‌های آب گرم، چشم‌اندازهای کوهستانی و دیگر ظرفیت‌های طبیعی دهلران می‌توانند در قالب یک بسته گردشگری به مسافران معرفی شوند.
اگر گردشگر تنها برای چند دقیقه تماشای پرواز خفاش‌ها به منطقه بیاید، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی این سفر بلااستفاده می‌ماند.
اما اگر این جاذبه در کنار راهنمایان بومی، مسیرهای طبیعت‌گردی، خدمات اقامتی، حمل‌ونقل و معرفی دیگر جاذبه‌های منطقه قرار گیرد، می‌تواند به بخشی از زنجیره اقتصاد گردشگری دهلران تبدیل شود.
اسماعیلی، یکی دیگر از گردشگران، به خبرنگار ایسنا می‌گوید: اگر امکانات معرفی و راهنمایی بیشتر شود، خیلی‌ها حاضرند برای دیدن چنین منظره‌ای به دهلران سفر کنند؛ اما گردشگر باید بداند کجا بایستد، کجا عکس بگیرد و چه رفتاری درست است.
به گفته او، حتی یک تابلوی آموزشی ساده در محل بازدید می‌تواند از بسیاری رفتارهای آسیب‌زا جلوگیری کند.
۲۰ هزار یا ۳۰ هزار؛ مسئله فقط یک عدد نیست
یکی از نکات قابل توجه درباره غار خفاش، اختلاف آماری درباره تعداد خفاش‌های آن است؛ برخی منابع از حدود ۲۰ هزار قطعه سخن گفته‌اند و برخی آمارهای بالاتری را مطرح کرده‌اند.
اما فارغ از اینکه عدد دقیق کدام است، اصل ماجرا روشن است: با یکی از زیستگاه‌های مهم خفاش در استان ایلام مواجهیم.
به‌همین دلیل، پایش منظم جمعیت، بررسی وضعیت زادآوری، شناسایی دقیق گونه‌ها و ارزیابی تهدیدهای محیطی اهمیت پیدا می‌کند.
برای چنین زیستگاهی، عدد فقط یک عدد نیست؛ شاخصی برای سنجش سلامت یک اکوسیستم است.
خفاش‌ها می‌روند، اما برمی‌گردند
مشاهدات خبرنگار ایسنا در ایلام نشان می‌دهد غار خفاش را می‌توان از دهانه آن تماشا کرد؛ می‌توان لحظه خروج خفاش‌ها را دید و پرواز دسته‌جمعی آنها را ثبت کرد، بدون آنکه لازم باشد به قلب زیستگاه وارد شد.
ارزش واقعی این غار اما در تصویری که با دوربین ثبت می‌شود خلاصه نمی‌شود.
هر شب، هزاران خفاش از دل تاریکی بیرون می‌آیند، ساعت‌ها در آسمان منطقه پرواز می‌کنند و دوباره به خانه خود بازمی‌گردند؛ چرخه‌ای طبیعی که شاید برای انسان چند دقیقه‌ای باشد، اما برای این زیستمندان بخشی از زندگی است.
غار خفاش در نقطه تلاقی سه ظرفیت ایستاده است؛ میراث طبیعی، زیستگاه جانوری و مقصد گردشگری.
حفاظت از آن به معنای تعطیل کردن گردشگری نیست و گردشگری نیز نباید به قیمت آسیب دیدن زیستگاه تمام شود.
راه میانه، گردشگری مسئولانه است؛ گردشگری‌ای که در آن بازدیدکننده می‌آید، اما می‌داند کجا بایستد، چه زمانی نزدیک شود، چه نوری استفاده کند و مهم‌تر از همه، کجا باید فاصله بگیرد.
غار خفاش دهلران سال‌هاست هر غروب شاهد پرواز هزاران بال است؛ نمایشی که برای دیدنش نیازی به ساختن چیزی نداریم.
فقط باید یاد بگیریم چیزی را که طبیعت در میلیون‌ها سال ساخته است، در چند دقیقه خراب نکنیم.
و شاید بهترین تابلوی ورودی این خانه شب همین باشد: «خفاش‌ها خوابند؛ لطفاً مزاحم نشوید.»
انتهای پیام
