شهرام خلیقی سیگارودی در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: بارندگی شدید می‌تواند در هر منطقه‌ای رخ دهد و شهروندان و مدیریت شهری باید این موضوع را به عنوان بخشی از طبیعت منطقه در نظر بگیرند. ممکن است چند سال بارندگی شدیدی رخ ندهد، اما در یک دوره زمانی چنین بارشی اتفاق می‌افتد، بنابراین شبکه زهکشی شهر باید ظرفیت کافی برای عبور آب داشته باشد.
وی ادامه داد: یکی از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، پاکسازی شبکه زهکشی در روزهایی است که هشدار بارندگی شدید صادر می‌شود. به عنوان مثال، ممکن است میوه فروشی تمام ضایعات خود را در جوی بریزد و مسیر عبور آب را مسدود کند یا شاخه و برگ درختان در بخشی از شبکه زهکشی گیر کند و مانع خروج آب شود.
این دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با بیان اینکه خود بارندگی اخیر موضوعی غیرطبیعی نبوده است، بیان کرد: اگر آبگرفتگی ایجاد شده یا رسوبات وارد معابر شده است، باید عملکرد شبکه زهکشی بررسی شود، چرا که جوی‌ها و شبکه‌های زهکشی باید متناسب با ظرفیت طراحی شده، توان عبور آب را داشته باشند.
وی با اشاره به مفهوم دوره بازگشت بارش‌ها توضیح داد: بارندگی‌های شدید دارای دوره بازگشت هستند، برای مثال ممکن است یک بارندگی شدید دوره بازگشت ۱۰ یا ۲۰ ساله داشته باشد. این به معنای آن نیست که دقیقاً هر ۱۰ یا ۲۰ سال یک بار اتفاق می‌افتد، بلکه انتظار داریم در چنین بازه‌ای بارندگی با آن شدت رخ دهد.
وی مطرح کرد: در داخل شهر باید سیستم زهکشی توان عبور چنین روان‌آبی را داشته باشد تا آب از شبکه خارج نشود و وارد سطح آسفالت و معابر نشود و به خودروها و سایر بخش‌ها خسارت وارد نکند.
خلیقی سیگارودی با اشاره به کاهش سطوح نفوذپذیر در شهرها اظهار کرد: بخشی از آب بارندگی می‌تواند از طریق پارک‌ها و فضاهای سبز به زمین نفوذ کند، اما این فضاها محدود شده‌اند. درختان و باغ‌هایی که چند دهه قبل در شهر کرج وجود داشتند، امروز جای خود را تا حد زیادی به آسفالت و ساختمان داده‌اند که نفوذپذیری بسیار کمتری دارند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، بدون اینکه جوی‌ها و شبکه زهکشی به همان تناسب توان عبور سیلاب بیشتری پیدا کنند، احتمال ایجاد روان‌آب افزایش پیدا می‌کند. بنابراین اگر در پی بارندگی، سیلاب یا رسوب ایجاد شده است، می‌تواند ناشی از ناکارآمدی شبکه زهکشی باشد که دلیل آن طراحی و یا به دلیل مسدود شدن مسیر بر اثر زباله و موارد مشابه است.
این استاد دانشگاه درباره وضعیت آبخیزداری در بالادست کرج نیز اظهار کرد: سازه‌های آبخیزداری که در حوزه‌های بالادست ایجاد شده‌اند، معمولاً پس از چند سال با رسوبات پر می‌شوند و باید مجدداً مورد بررسی و وارسی قرار گیرند.
خلیقی سیگارودی یادآور شد: می‌توان با اجرای سازه‌های بعدی یا اقدامات مناسب، ظرفیت جدیدی برای مهار آب ایجاد کرد و آب را ذخیره یا به سمت تغذیه آب زیرزمینی هدایت کرد. موضوعی که از سوی دیگر می‌تواند در تأمین آب و کاهش مشکلات مربوط به کم‌آبی در فصل تابستان نیز مؤثر باشد.
وی یکی از نقاط نیازمند اقدام را شبکه زهکشی داخل شهر دانست و تاکید کرد: این شبکه باید به ویژه در روزهایی که سازمان هواشناسی هشدار بارندگی شدید صادر می‌کند، بررسی شود. بهتر است چند روز قبل از بارندگی و دست‌کم روز پیش از آن، کانال‌ها و مسیرهای عبور آب بررسی و در صورت وجود زباله یا انسداد، پاکسازی شوند.
این دانشیار دانشگاه تهران مطرح کرد: سازه‌های آبخیزداری در بالادست نیز نیازمند وارسی مجدد هستند تا مشخص شود چه میزان رسوب در آنها جمع شده و آیا همچنان ظرفیت لازم برای مهار روان‌آب را دارند یا خیر.
خلیقی سیگارودی درباره ثبت بارش ۱۲.۲ میلی‌متری در ایستگاه هواشناسی عظیمیه نیز گفت: ما در همه نقاط، ایستگاه هواشناسی نداریم و ممکن است این ایستگاه در هسته اصلی بارندگی قرار نداشته باشد و در نقطه‌ای دیگر، حتی چند کیلومتر آن طرف‌تر، بارندگی شدیدتری رخ داده باشد و آب آن به سمت عظیمیه هدایت شده باشد.
وی افزود: حواشی توده ابر نیز ممکن است بارندگی کمتری داشته باشند و در یک ایستگاه ۱۲ میلی‌متر بارش ثبت شود، در حالی که در نقطه‌ای دیگر بارش شدیدتری رخ داده باشد. برای داشتن اطلاعات دقیق‌تر، به شبکه ایستگاهی منظم‌تر و دقیق‌تر و ثبت آمار بدون خلأ نیاز داریم.
خلیقی سیگارودی بار دیگر تأکید کرد: در هر صورت، بارندگی اخیر اتفاقی خارق‌العاده نبود و شبکه زهکشی داخل شهر باید توان عبور این میزان روان‌آب را داشته باشد تا آب از شبکه خارج نشود.
وی توصیه کرد: شهرداری باید به صورت منظم جوی‌ها را پاکسازی کند، به خصوص در نقاط پایین‌دست که در صورت پس‌زدگی آب، جریان می‌تواند به سمت بالادست حرکت کند. در شرایطی که امکان پاکسازی منظم وجود ندارد، دست‌کم در زمان صدور هشدار سیلاب از سوی سازمان هواشناسی، مسیرهای عبور آب باید به طور کامل پاکسازی شوند تا آب بتواند با سرعت بیشتری عبور کند.
خلیقی سیگارودی گفت: همچنین افزایش تعداد پارک‌ها و فضاهای سبز از دیگر عوامل مؤثر در افزایش نفوذ آب و کاهش روان‌آب‌ها است.
خلیقی سیگارودی در خصوص انتشار فیلم آبگرفتگی عظیمیه کرج نیز بیان کرد: با توجه به گل‌آلود بودن آب، به نظر می‌رسد مقدار زیادی از این آب از حوزه‌های بالادست عظیمیه وارد شده باشد و برای جلوگیری از چنین شرایطی، شاید لازم باشد اقدامات آبخیزداری در این محدوده متمرکزتر شود.
وی عنوان کرد: اجرای سازه‌های کوتاه و سنگچین، تقویت پوشش گیاهی و درختکاری می‌تواند در کاهش سرعت جریان آب مؤثر باشد و مانع از ورود حجم زیادی از آب با سرعت بالا به مناطق پایین دست شود.
این دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به ضرورت مدیریت معابر در زمان هشدار سیل اظهار کرد: در چنین شرایطی معمولاً هشدار سیل داده می‌شود و برخی خیابان‌هایی که احتمال بروز چنین وضعیتی در آنها وجود دارد، مسدود می‌شوند تا آب در صورت خارج شدن از کنترل بتواند از مسیر عبور کند و خسارت جانی و مالی کمتری ایجاد شود.
وی ادامه داد: امروزه سازمان هواشناسی نسبت به گذشته می‌تواند با دقت بیشتری میزان و محل بارندگی را برآورد کند و هشدارهای دقیق‌تری درباره اینکه بارندگی در کجا و با چه شدتی رخ خواهد داد، ارائه دهد. بنابراین لازم است این هشدارها به صورت جدی به اطلاع مردم و دست‌اندرکاران برسد تا در صورت نیاز، خیابان‌های مستعد آبگرفتگی یا سیلاب مسدود شوند و میزان خسارت به حداقل برسد.
خلیقی سیگارودی با اشاره به ضرورت استفاده از روان‌آب‌ها برای تقویت منابع آب زیرزمینی گفت: درست است که آب ناشی از سیلاب می‌تواند خسارت‌هایی ایجاد کند، اما از سوی دیگر منابع آبی ما بسیار ضعیف شده و سطح آب‌های زیرزمینی نیز به میزان زیادی کاهش یافته است.
وی افزود: مناسب است با استفاده از سازه‌های آبخیزداری، شرایطی فراهم شود که این آب فرصت بیشتری برای نفوذ به زمین پیدا کند و بتواند به منابع آب زیرزمینی اضافه شود تا بخشی از خسارت‌های ناشی از خشکسالی سال‌های گذشته، به ویژه خشکسالی سال گذشته، تا حدی جبران شود.
انتهای پیام
