حسین نعمتی در گفت‌وگو با ایسنا با تاکید بر اینکه دانشگاه‌ها برای ایفای نقش مؤثرتر در توسعه کشور باید به سمت آموزش کاربردی، توانمندسازی دانشجویان و خلق ثروت حرکت کنند، اظهار کرد: تربیت فارغ‌التحصیلانی که بتوانند دانش تخصصی خود را در فعالیت‌های اقتصادی به کار بگیرند، علاوه بر بهبود وضعیت اشتغال، می‌تواند به رشد اقتصادی و ارتقاء کیفیت زندگی مردم نیز کمک کند.
وی اضافه کرد: برای تحقق این هدف، لازم است استادان، شورای عالی برنامه‌ریزی درسی دانشگاه‌ها و وزارتخانه‌های مربوطه در بازنگری سرفصل‌های آموزشی، محتوای کاربردی دروس را در اولویت قرار دهند. هرچه آموزش دانشگاهی بیشتر با نیازهای واقعی جامعه هماهنگ باشد، دانشجویان آمادگی بیشتری برای ورود به بازار کار خواهند داشت.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر ضرورت رصد مستمر تحولات بازار کار، اظهار کرد: نیازهای شغلی جامعه ثابت نیستند و با توجه به تحولات اقتصادی، اجتماعی و فناوری تغییر می‌کنند، بنابراین دانشگاه‌ها نیز باید به‌صورت مستمر این نیازها را بررسی کنند و متناسب با آن‌ها در محتوای آموزشی خود تغییر ایجاد کنند. افزایش ارتباط دانشگاه با جامعه و شناخت بهتر ظرفیت‌ها و نیازهای بخش‌های مختلف اقتصادی، می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد.
نعمتی با اشاره به اهمیت تجربه عملی دانشجویان در دوران تحصیل، خاطرنشان کرد: باید ۶ ماه پایانی دوره کارشناسی یا حتی تعطیلات تابستانی دانشجویان به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که آن‌ها به‌طور جدی وارد محیط واقعی کار شوند و در یک فعالیت حرفه‌ای یا تولیدی مرتبط با حوزه تحصیلی خود مشارکت داشته باشند.
وی ادامه داد: دانشجویان در این دوره باید فرصت داشته باشند با مجموعه‌های خارج از دانشگاه، از جمله سازمان‌ها، نهادها و بخش خصوصی، ارتباط برقرار کنند و در فعالیت‌هایی حضور یابند که علاوه بر افزایش تجربه و مهارت، امکان کسب درآمد نیز برای آن‌ها فراهم کند. چنین رویکردی می‌تواند به دانشجویان کمک کند پیش از فارغ‌التحصیلی با فضای واقعی اشتغال آشنا شوند و مسیر شغلی آینده خود را با شناخت بیشتری انتخاب کنند.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد اضافه کرد: صرف گذراندن واحدهای درسی و کسب دانش نظری برای ورود موفق به بازار کار کافی نیست و دانشجویان باید در کنار آموزش‌های دانشگاهی، مهارت‌هایی را فرا بگیرند که در محیط‌های شغلی به آن‌ها نیاز دارند. فراهم کردن فرصت فعالیت عملی در ماه‌های پایانی تحصیل می‌تواند بخشی از فاصله میان دانشگاه و بازار کار را جبران کند.
تحولات اقتصادی و شرایط کشور بر وضعیت اشتغال تأثیرگذار است
نعمتی در پاسخ به پرسشی درباره علت کندی به‌روزرسانی برخی رشته‌ها و سرفصل‌های دانشگاهی در مقایسه با سرعت تغییرات فناوری و بازار کار، اظهار کرد: جامعه امروز با تحولات گسترده‌ای روبه‌روست و عوامل متعددی در شکل‌گیری شرایط فعلی بازار کار و ارتباط میان دانشگاه و بخش‌های اقتصادی نقش دارند.
وی با اشاره به تأثیر مسائل سیاسی و اقتصادی بر وضعیت اشتغال کشور، خاطرنشان کرد: تحریم‌ها، رکود اقتصادی و شرایط عمومی حاکم بر اقتصاد از جمله عواملی هستند که بر فرصت‌های شغلی و میزان تقاضا برای نیروی انسانی تأثیر می‌گذارند. این مسائل در کنار مشکلات ساختاری و آموزشی، شرایط پیچیده‌ای را ایجاد کرده‌اند که نمی‌توان آن‌ها را تنها به عملکرد دانشگاه‌ها نسبت داد.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: امیدوارم با برطرف شدن مشکلات اقتصادی و بهبود شرایط کشور، زمینه شکوفایی اقتصادی فراهم شود و بازار کار نیز وضعیت مناسب‌تری پیدا کند.
نعمتی با بیان اینکه اصلاح نظام پذیرش دانشجو نیز باید هم‌زمان با بازنگری در برنامه‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد، اضافه کرد: باید دانشجویان متناسب با نیازهای کشور جذب شوند و از پذیرش بیش از ظرفیت مورد نیاز در برخی رشته‌ها جلوگیری شود. اگر تعداد دانشجویان بدون توجه به فرصت‌های شغلی و ظرفیت‌های اقتصادی افزایش پیدا کند، ممکن است شمار زیادی از فارغ‌التحصیلان با مشکل اشتغال مواجه شوند.
وی تصریح کرد: علاوه بر تعداد دانشجویان، کیفیت دانشگاه محل تحصیل نیز اهمیت زیادی دارد. دانشگاه‌هایی که از کیفیت آموزشی بالاتری برخوردارند، باید بتوانند نقش مؤثرتری در تربیت نیروی انسانی متخصص ایفا کنند، اما در شرایط فعلی، بخشی از دانشجویان به مراکزی هدایت می‌شوند که ممکن است از کیفیت آموزشی و امکانات کافی برای آماده‌سازی آن‌ها جهت ورود به بازار کار برخوردار نباشند.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: چنین شرایطی می‌تواند نگاه جامعه به آموزش عالی را تحت تأثیر قرار دهد، زیرا هنگامی که فارغ‌التحصیلان نتوانند متناسب با تحصیلات خود وارد بازار کار شوند یا مهارت‌های لازم را برای فعالیت حرفه‌ای به دست آورند، این تصور شکل می‌گیرد که دانشگاه نتوانسته است انتظارات جامعه را برآورده کند.
کاهش اعتماد عمومی، پیامد تداوم فاصله دانشگاه و بازار کار
نعمتی با اشاره به پیامدهای تداوم شکاف میان آموزش دانشگاهی و نیازهای بازار کار، ادامه داد: یکی از مهم‌ترین پیامدهای این مسئله، افزایش بدبینی جامعه نسبت به آموزش عالی است. اگر دانشگاه‌ها نتوانند دانش‌آموختگانی تربیت کنند، که از توانایی کافی برای فعالیت اقتصادی و حرفه‌ای برخوردار باشند، به‌تدریج این پرسش در جامعه مطرح می‌شود، که تحصیلات دانشگاهی تا چه اندازه می‌تواند به بهبود وضعیت زندگی افراد کمک کند.
وی با اشاره به پرسش معروف دوران دبستان درباره اینکه «علم بهتر است یا ثروت»، اضافه کرد: در ذهن بسیاری از افراد، علم و ثروت دو موضوع جدا از یکدیگر در نظر گرفته می‌شوند، در حالی که در کشورهای پیشرفته، به‌ویژه در حوزه علوم تجربی، دانش و پژوهش از عوامل اصلی خلق ثروت و توسعه اقتصادی به شمار می‌روند.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: دانشگاه باید به سمتی حرکت کند که بتواند دانش را به ارزش اقتصادی و اجتماعی تبدیل کند. هدف آموزش عالی نباید صرفاً افزایش تعداد دانش‌آموختگان یا انتقال مجموعه‌ای از اطلاعات نظری باشد، بلکه دانشگاه باید در ارتقای سطح کمی و کیفی زندگی مردم و بهبود شرایط اقتصادی جامعه نیز نقش داشته باشد.
نعمتی با تأکید بر اینکه توانمندسازی فارغ‌التحصیلان باید یکی از اولویت‌های اصلی نظام آموزش عالی باشد، خاطرنشان کرد: دانشجویان باید در دوران تحصیل به مهارت‌ها و توانایی‌هایی دست پیدا کنند که بتوانند بر اساس آن‌ها در حوزه تخصصی خود فعالیت مؤثری داشته باشند. این توانایی‌ها تنها به یافتن شغل محدود نمی‌شود، بلکه شامل قدرت ایجاد فرصت‌های اقتصادی و تبدیل دانش به فعالیت‌های درآمدزا نیز هست.
وی ادامه داد: دانشگاه‌ها باید شرایطی فراهم کنند که فارغ‌التحصیلان علاوه بر برخورداری از دانش تخصصی، بتوانند از ظرفیت‌های علمی خود برای حل مسائل جامعه و توسعه فعالیت‌های اقتصادی استفاده کنند. در چنین شرایطی، آموزش عالی می‌تواند از یک نظام صرفاً آموزشی به مجموعه‌ای اثرگذار در فرآیند توسعه اقتصادی تبدیل شود.
ضرورت پیوند دانش نظری با فعالیت‌های اقتصادی و حرفه‌ای
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد با انتقاد از توانایی محدود بخشی از فارغ‌التحصیلان در زمینه خلق ثروت و کمک به شکوفایی اقتصادی، اضافه کرد: متأسفانه بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی کشور از توانایی کافی برای ایجاد ارزش اقتصادی در حوزه تخصصی خود برخوردار نیستند و این مسئله نشان می‌دهد که در شیوه آموزش و آماده‌سازی نیروی انسانی نیاز به بازنگری وجود دارد.
نعمتی بیان کرد: هنگامی که دانشجویان در طول تحصیل فرصت کافی برای تجربه فعالیت‌های واقعی و آشنایی با نیازهای محیط کار نداشته باشند، ممکن است پس از فارغ‌التحصیلی با فاصله قابل‌توجهی میان آموخته‌های دانشگاهی و انتظارات کارفرمایان مواجه شوند. این فاصله نه‌تنها ورود آن‌ها به بازار کار را دشوار می‌کند، بلکه می‌تواند بر بهره‌وری نیروی انسانی و توان اقتصادی جامعه نیز تأثیر بگذارد.
وی با تأکید بر نقش ارتباط دانشگاه با بخش خصوصی، خاطرنشان کرد: همکاری دانشگاه‌ها با سازمان‌ها، نهادها و مجموعه‌های اقتصادی می‌تواند زمینه آشنایی دانشجویان با نیازهای واقعی بازار کار را فراهم کند. حضور دانشجویان در محیط‌های حرفه‌ای و مشارکت آن‌ها در فعالیت‌های تولیدی و درآمدزا، فرصت مناسبی برای کسب تجربه و تقویت مهارت‌های عملی است.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ضرورت هماهنگی میان برنامه‌های آموزشی و شرایط اقتصادی کشور، اضافه کرد: بازنگری در سرفصل‌های درسی، توجه به کیفیت آموزش، جذب دانشجو متناسب با نیازهای جامعه و فراهم کردن فرصت‌های تجربه عملی باید در کنار یکدیگر دنبال شوند. هیچ‌یک از این اقدامات به‌تنهایی نمی‌تواند تمام مشکلات موجود در ارتباط دانشگاه و بازار کار را برطرف کند.
انتهای پیام
