دنا فیروزآبادی، عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه زمین‌خوردن از مشکلات مهم دوران سالمندی است، اظهار کرد: این اتفاق ممکن است پیامدهایی مانند شکستگی، آسیب‌های جسمی، کاهش تحرک و از دست رفتن استقلال فرد را به دنبال داشته باشد و در کنار عواملی مانند اختلال بینایی، ضعف عضلانی و مشکلات تعادل، برخی داروها نیز می‌توانند در افزایش خطر آن نقش داشته باشند.
وی افزود: با افزایش سن، تغییراتی در عملکرد کلیه و کبد، ترکیب بدن و حساسیت به برخی داروها ایجاد می‌شود که می‌تواند بر نحوه جذب، توزیع و دفع داروها و شدت یا مدت اثر آن‌ها تأثیر بگذارد؛ ازاین‌رو، انتخاب دارو و تعیین دوز مناسب در سالمندان اهمیت ویژه‌ای دارد.
افت فشار خون و اختلال تعادل؛ از عوامل افزایش خطر زمین‌خوردن
این متخصص داروسازی بالینی با اشاره به افت فشار خون وضعیتی، بیان کرد: در این وضعیت، فشار خون هنگام تغییر حالت از خوابیده یا نشسته به ایستاده کاهش می‌یابد و ممکن است علائمی مانند سرگیجه، تاری دید یا سیاهی رفتن چشم ایجاد شود. برخی داروهای کاهنده فشار خون و داروهای مُدر، به‌ویژه در صورت مصرف نامناسب یا همراهی با کم‌آبی بدن، می‌توانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند.
فیروزآبادی ادامه داد: گروهی از داروها نیز با اثرگذاری بر سیستم عصبی مرکزی ممکن است باعث خواب‌آلودگی، کاهش هوشیاری، کند شدن واکنش‌ها یا اختلال در هماهنگی حرکتی شوند. برخی داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور، داروهای مورد استفاده در درمان اختلالات روان‌پزشکی و بعضی داروهای ضددرد از جمله داروهایی هستند که بررسی عوارض احتمالی آن‌ها در سالمندان اهمیت دارد.
وی افزود: این عوارض ممکن است در شب یا هنگام برخاستن از خواب، خطر زمین‌خوردن را افزایش دهند؛ بنابراین، توجه به زمان بروز علائم و ارتباط احتمالی آن‌ها با شروع مصرف یک داروی جدید یا تغییر دوز دارو ضروری است.
افت قند خون و گیجی؛ علائمی که نباید به سالمندی نسبت داده شوند
عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به احتمال افت قند خون در مصرف‌کنندگان برخی داروهای کاهنده قند خون، گفت: هیپوگلیسمی می‌تواند با علائمی مانند تعریق، لرزش، ضعف، تپش قلب، گیجی و اختلال هوشیاری همراه باشد و در سالمندان زمینه بروز سقوط و آسیب را فراهم کند.
وی همچنین به اثرات آنتی‌کولینرژیک برخی داروها اشاره کرد و افزود: این داروها در بعضی افراد می‌توانند موجب تاری دید، گیجی یا اختلال شناختی شوند و در صورت همراهی با سایر عوامل خطر، بر تعادل و ایمنی فرد تأثیر بگذارند. البته بروز چنین عوارضی به‌تنهایی به معنای نامناسب بودن دارو نیست و تصمیم‌گیری درباره ادامه درمان باید با توجه به شرایط بیمار، ضرورت مصرف، دوز دارو و سایر داروهای همزمان انجام شود.
مصرف همزمان چند دارو؛ ضرورت بازبینی منظم نسخه سالمندان
فیروزآبادی با تأکید بر اهمیت بررسی مصرف همزمان داروها در سالمندان، اظهار کرد: بسیاری از افراد در این گروه سنی به دلیل ابتلا به چند بیماری، داروهای متعددی مصرف می‌کنند و افزایش تعداد داروها می‌تواند احتمال تداخلات دارویی و بروز عوارضی مانند افت فشار خون، خواب‌آلودگی، گیجی و اختلال تعادل را افزایش دهد.
وی تصریح کرد: بازبینی دوره‌ای فهرست داروهای مصرفی به پزشک و داروساز کمک می‌کند ضرورت ادامه مصرف هر دارو، مناسب بودن دوز و احتمال بروز تداخلات بررسی شود. در این فرآیند، داروساز می‌تواند با بررسی نام داروها، دوز، زمان مصرف و عوارض احتمالی، در شناسایی عوامل دارویی مؤثر بر زمین‌خوردن نقش داشته باشد.
قطع خودسرانه داروها راهکار پیشگیری از عوارض نیست
این متخصص داروسازی بالینی با بیان اینکه هر سرگیجه یا زمین‌خوردنی لزوماً ناشی از مصرف دارو نیست، گفت: بیماری‌های قلبی و عصبی، اختلالات بینایی، کم‌آبی بدن، ضعف عضلانی و موانع موجود در محیط زندگی نیز می‌توانند در بروز این اتفاق نقش داشته باشند. با این حال، اگر سرگیجه، خواب‌آلودگی، گیجی یا اختلال تعادل پس از شروع دارویی جدید یا افزایش دوز آن ایجاد شود، بررسی احتمال ارتباط علائم با دارو اهمیت دارد.
وی تأکید کرد: سالمندان نباید به دلیل نگرانی از عوارض احتمالی، داروهای خود را خودسرانه قطع کنند یا دوز آن‌ها را تغییر دهند؛ زیرا قطع ناگهانی برخی داروها نیز ممکن است پیامدهای نامطلوبی داشته باشد.
به گزارش ایسنا، به نقل از روابط عمومی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در روز سه‌شنبه ۱۴ مهر، فیروزآبادی در پایان یادآور شد: فاطمه شیراز: مصرف ایمن دارو در دوران سالمندی مستلزم بررسی همزمان داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط فرد است و بازبینی منظم داروها با همکاری پزشک و داروساز می‌تواند به شناسایی عوارض قابل پیشگیری و کاهش خطر زمین‌خوردن کمک کند.
انتهای پیام
