به گزارش ایسنا، علیرضا صبوری روز سه‌شنبه ۱۴ مهر در مراسم بازخوانی هویت علمی کرج و بزرگداشت استاد جلال افشار که در چارچوب برنامه‌های هفته فرهنگی کرج در دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران برگزار شد، اظهار کرد: این مجموعه در کنار ظرفیت آموزشی و عمومی، یک مرکز مهم برای نگهداری و مطالعه نمونه‌های علمی به شمار می‌رود.
وی با اشاره به ساختار فعلی موزه عنوان کرد: موزه دارای سه بخش اداری، نمایشگاهی و علمی است و بیشتر مجموعه نمایشی مربوط به جانوران فلات ایران است و در میان نمونه‌ها، حشرات بیشترین تعداد را دارند. همچنین آفات و اهمیت آنها، جانوران بومی و غیربومی، گونه‌های دارای اهمیت در دامپروری، دامپزشکی و پزشکی و بزرگ‌ترین حشرات ایران و جهان در این مجموعه معرفی شده‌اند.
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، ادامه داد: نمونه‌هایی از حیوانات مختلف از جمله روباه و زاغ برگرفته از کلیله و دمنه، کانگورو، میمون، زرافه، پستانداران ابتدایی، تنبل و مار بوآ در موزه نگهداری می‌شود و برخی از این گونه‌ها در هیچ موزه جانورشناسی دیگری در ایران وجود ندارند.
وی تصریح کرد: نمونه زرافه موجود در موزه تاکسیدرمی شده و به دلیل ابعاد بزرگ آن، حتی امکان خروج این نمونه از درهای ساختمان وجود ندارد.
صبوری تعداد نمونه‌های بخش نمایشگاهی را حدود هفت هزار نمونه جانوری اعلام کرد و گفت: بخش قابل توجهی از این نمونه‌ها را حشرات تشکیل می‌دهند.
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران درباره بخش علمی موزه نیز توضیح داد: این بخش علاوه بر مجموعه نمونه‌های علمی، دارای کتابخانه است و نمونه‌های حشرات، جوندگان، کنه‌ها، نماتدها، عنکبوت‌ها و حلزون‌ها را در خود جای داده است.
وی بیان کرد: این مجموعه برای استفاده پژوهشگران، استادان دانشگاه و دانشجویان ایجاد شده و نمونه‌های موجود در آن صرفاً جنبه نمایشی ندارند، بلکه در تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
صبوری با تشریح آمار مجموعه علمی موزه اظهار کرد: در مجموع حدود ۵۰ هزار نمونه حشره در موزه نگهداری می‌شود و در مجموعه علمی حدود ۲۵۰۰ گونه وجود دارد که ۵۰ گونه از آنها نمونه تیپ هستند. در بخش کنه‌ها نیز حدود ۲۰۰ گونه تیپ و حدود ۵۰۰ نمونه نگهداری می‌شود.
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، با تأکید بر تفاوت میان گونه و نمونه خاطرنشان کرد: در کنار تعداد گونه‌ها، تعداد نمونه‌های مربوط به هر گونه نیز اهمیت دارد و در مجموعه، نمونه‌هایی از کشورهای مختلف جهان از جمله آلمان، استرالیا، ماداگاسکار، برزیل، مونته نگرو، ترکیه، یمن و کشورهای دیگر وجود دارد. بنابراین این مجموعه تنها یک مجموعه مربوط به ایران نیست و ماهیت بین‌المللی دارد.
وی ادامه داد: همچنین ۲۵ گونه عنکبوت، ۳۰ گونه حلزون و ۱۰ گونه جونده در مجموعه علمی نگهداری می‌شود.
وی تأکید کرد: اعتبار بسیاری از موزه‌های جانورشناسی در سطح بین‌المللی بر اساس تعداد نمونه‌های تیپ آنها نیز سنجیده می‌شود و موزه جانورشناسی جلال افشار از این نظر جایگاه شناخته شده‌ای در سطح بین‌المللی دارد.
رئیس موزه جانورشناسی افزود: نمونه‌های تیپ عملاً قابل فروش یا انتقال نیستند و حتی اگر مبلغ بسیار زیادی برای یک نمونه پیشنهاد شود، موزه نمی‌تواند آن را واگذار کند. زیرا این نمونه‌ها بخشی از میراث علمی جهان محسوب می‌شوند.
وی هشدار داد: مسئولیت حفاظت از این نمونه‌ها یک مسئولیت بین‌المللی است و اگر چنین نمونه‌ای از بین برود، امکان جایگزین کردن آن وجود ندارد و در برابر جامعه علمی جهانی باید درباره سرنوشت آن پاسخگو بود.
صبوری با اشاره به جایگاه علمی این مجموعه یادآور شد: این موزه یکی از مراکز اصلی نگهداری نمونه‌های جانورشناسی در ایران است و پژوهشگران و جانورشناسان از دانشگاه‌ها و مناطق مختلف کشور نمونه‌های خود را برای نگهداری و مطالعه در اختیار این مجموعه قرار می‌دهند.
وی افزود: در این موزه حتی گونه‌هایی با نام‌هایی مرتبط با خلیج فارس و ایران ثبت شده‌اند و نام علمی گونه‌ها پس از ثبت و معرفی، موضوعی نیست که به سادگی تغییر کند؛ همان‌گونه که نام‌هایی مانند کاسپین نیز به دریای خزر اشاره دارند.
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران بیان کرد: یک خانواده جدید نیز از ایران به جامعه علمی جهان معرفی شده که تمام نمونه‌های تاریخی آن در این موزه نگهداری شده است و اخیراً یک نمونه از آن در ترکیه پیدا شده است. بنابراین پژوهشگرانی که قصد مطالعه این گروه را داشته باشند، باید برای بررسی نمونه‌های مرجع به این موزه مراجعه کنند.
وی تصریح کرد: موزه‌های بزرگ جهان تنها محل نمایش نمونه‌ها نیستند و با تخصیص بودجه‌های قابل توجه در حوزه پژوهش، انتشار مجلات و کتاب‌های علمی و انتقال دانش نیز فعالیت گسترده دارند.
وی تأکید کرد: محدودیت‌های مالی سبب شده است موزه جانورشناسی جلال افشار نتواند بسیاری از فعالیت‌هایی را که در موزه‌های بزرگ دنیا انجام می‌شود، دنبال کند.
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، با اشاره به اقدامات انجام شده در سال‌های اخیر اظهار کرد: برای معرفی بهتر نمونه‌ها، کدهای QR نیز طراحی شده است تا بازدیدکنندگان بتوانند با تلفن همراه خود به فیلم‌ها و اطلاعات تکمیلی دسترسی پیدا کنند، اما به دلیل محدودیت مالی امکان چاپ و نصب همه این کدها فراهم نشده است. فهرست جهانی نمونه‌های تیپ کنه‌ها نیز چاپ شده و در حال به‌روزرسانی است.
فرسودگی نمونه‌های تاکسیدرمی‌شده و خطر از دست رفتن بخشی از مجموعه
صبوری درباره وضعیت نگهداری نمونه‌های جانوری هشدار داد: عمر مفید نمونه‌های تاکسیدرمی‌شده در موزه‌های جانورشناسی معمولاً حداکثر حدود ۳۰ سال است، اما برخی نمونه‌های این موزه بسیار قدیمی هستند و با وجود شرایط دشوار همچنان حفظ شده‌اند.
وی افزود: برخی ویترین‌ها خالی مانده‌اند و در بعضی نمونه‌های پرندگان نیز پرها در حال ریزش است، مشکلات شناخته شده‌اند، اما در مواردی امکانات لازم برای ترمیم و نگهداری وجود ندارد.
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی تأکید کرد: حمایت از این مجموعه صرفاً به کمک مالی محدود نمی‌شود. تاکسیدرمیست‌ها می‌توانند به صورت داوطلبانه همکاری کنند، افرادی که حیوان مرده‌ای در اختیار دارند می‌توانند نمونه آن را به موزه اهدا کنند و افراد متخصص در حوزه رایانه نیز می‌توانند برای تولید کلیپ و محتوای معرفی موزه کمک کنند.
صبوری افزود: فعالان فضای مجازی نیز می‌توانند با معرفی موزه در اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی، زمینه آشنایی بیشتر مردم با این مجموعه را فراهم کنند.
وی تصریح کرد: هدف این است که موزه برای همه مردم کرج قابل استفاده باشد و تنها به گروه‌های خاص محدود نشود، اما تحقق این هدف نیازمند زمان و حمایت است.
صبوری ادامه داد: بازدید دانشجویان دانشگاه تهران رایگان است و دانشجویان سایر دانشگاه‌ها نیز از موزه بازدید می‌کنند. همچنین در سال‌های گذشته حدود ۲۵۰ بازدید عمومی و گروهی از موزه انجام شده است.
وی تأکید کرد: هدف موزه کسب درآمد نیست و هزینه بازدید نیز به همین دلیل بسیار پایین تعیین شده است؛ حتی در مواردی دانش‌آموزان مدارس محروم خارج از کرج یا اطراف آن به‌صورت رایگان پذیرش شده‌اند و دانش‌آموزانی که توان پرداخت هزینه را نداشته‌اند نیز بدون آنکه موضوع برای آنها مطرح شود، امکان بازدید پیدا کرده‌اند.
صبوری با اشاره به کتابخانه موزه اظهار کرد: بخشی از کتاب‌های موجود در موزه از سوی مرحوم جلال افشار اهدا شده است و در کنار آن، کتاب‌ها و نشریات علمی به زبان‌های فرانسوی، انگلیسی و فارسی نیز نگهداری می‌شود.
صبوری با اشاره به فاصله موزه جلال افشار با استاندارد موزه‌های بزرگ جهان اظهار کرد: محدودیت‌های موجود تنها به منابع مالی محدود نمی‌شود و کمبود نیروی انسانی نیز یکی از مشکلات این مجموعه است.
رئیس موزه جانورشناسی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران در ادامه با تأکید بر ضرورت مقاوم‌سازی ساختمان گفت: تا زمانی که مقاوم‌سازی بنا انجام نشود، امکان ارائه خدمات عمومی در سطح مطلوب وجود ندارد و باید برای ایمنی ساختمان و حفاظت از نمونه‌های علمی چاره‌اندیشی شود.
وی با اشاره به ارزش علمی و تاریخی این مجموعه تأکید کرد: موزه جلال افشار تنها یک موزه برای نمایش حیوانات نیست، بلکه بخشی از حافظه علمی کرج و کشور و محل نگهداری نمونه‌هایی است که در برخی موارد برای علم جانورشناسی جهان غیرقابل جایگزین هستند؛ بنابراین حفاظت از آن نیازمند توجه جدی مسئولان، دانشگاه، خیرین و مردم است.
صبوری با اشاره به پیشینه استاد جلال افشار گفت: وی متولد سال ۱۲۷۳ بود و پس از تحصیل در رشته جانورشناسی دانشگاه شانی‌یفسکی مسکو، در سال ۱۲۹۸ به ایران بازگشت و فعالیت علمی خود را آغاز کرد. افشار از سال ۱۳۰۵ تدریس جانورشناسی و مبارزه با آفات نباتی را در دانشکده کشاورزی کرج آغاز کرد و در سال ۱۳۲۸ به درجه استادی جانورشناسی رسید.
وی افزود: موزه جانورشناسی در سال ۱۳۰۷ تأسیس شد و اکنون دارای ۱۷ سالن نمایش و حدود هزار مترمربع فضای موزه‌ای است. این مجموعه حدود ۱۵ سال پیش به نام استاد جلال افشار نامگذاری شد و از جمله اشیای تاریخی آن، نخستین سمپاش دستی اهدایی به استاد افشار است.
انتهای پیام
