علی سبزیچی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره جامعه عشایری و نقش آن در اقتصاد استان اظهار کرد: جامعه عشایری بخشی از جمعیت مولد کشور است که شیوه معیشت آن به‌طور تاریخی بر دامداری، بهره‌برداری از مراتع و جابه‌جایی منظم و فصلی میان مناطق ییلاقی و قشلاقی استوار بوده است.
وی با اشاره به تفاوت جامعه عشایری و روستایی، افزود: مهم‌ترین تفاوت این دو جامعه در الگوی سکونت و معیشت است؛ روستاییان عموماً دارای محل سکونت ثابت و فعالیت‌های کشاورزی و دامداری مستقر هستند، اما عشایر کوچ‌رو متناسب با فصل، وضعیت آب‌وهوا و ظرفیت مراتع، دام‌های خود را بین ییلاق و قشلاق جابه‌جا می‌کنند.
وی با تأکید بر اینکه زندگی عشایری صرفاً یک الگوی سکونتی نیست، گفت: این شیوه زندگی یک نظام تولیدی، اجتماعی و فرهنگی است که طی نسل‌ها با شرایط اقلیمی و طبیعی منطقه سازگار شده است.
مدیرکل امور عشایر آذربایجان شرقی درباره سهم عشایر در اقتصاد استان بیان کرد: جامعه عشایری باوجود سهم محدود خود از جمعیت استان، یکی از جوامع بسیار مولد آذربایجان شرقی است و به‌ویژه در حوزه دام و محصولات دامی نقش اقتصادی قابل‌توجهی دارد.
وی افزود: بر اساس آخرین آمار، عشایر استان سالانه حدود پنج هزار تن گوشت قرمز، ۳۴ هزار تن شیر و حدود یک هزار و ۶۰۰ تن پشم تولید می‌کنند و در کنار آن، تولید ورنی، قالی، قالیچه و سایر صنایع‌دستی نیز بخش مهمی از اقتصاد خانوارهای عشایری را تشکیل می‌دهد.
وی با اشاره به وجود بیش از یک میلیون رأس دام در اختیار عشایر استان، اظهار کرد: این ظرفیت نشان می‌دهد که اقتصاد عشایری صرفاً یک اقتصاد محلی یا معیشتی نیست، بلکه بخشی از اقتصاد کشاورزی و دامپروری استان و کشور محسوب می‌شود.
بخش قابل‌توجهی از ارزش افزوده محصولات عشایری در حلقه‌های بعد از تولید ایجاد می‌شود
مدیرکل امور عشایر آذربایجان شرقی یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد عشایری را فاصله میان تولید و ارزش نهایی محصول دانست و گفت: بخش عمده زحمت و ریسک تولید بر عهده عشایر است، اما در بسیاری از موارد سهم متناسبی از ارزش افزوده نهایی محصول به تولیدکننده اولیه نمی‌رسد.
وی تشریح کرد: دام، شیر، پشم و حتی صنایع‌دستی عشایری در مواردی به‌صورت خام یا با کمترین فرآوری وارد بازار می‌شود و حلقه‌های بعدی شامل واسطه‌گری، فرآوری، بسته‌بندی و عرضه، بخش دیگری از ارزش افزوده را به خود اختصاص می‌دهند.
وی راهکار اساسی را تکمیل زنجیره ارزش از تأمین نهاده و تولید تا فرآوری، بسته‌بندی و فروش عنوان کرد و گفت: باید تشکل‌ها و خود عشایر در حلقه‌های بعد از تولید نیز نقش داشته باشند. توسعه صنایع تبدیلی، فروش مستقیم، تقویت تعاونی‌های عشایری، برندسازی محصولات و کاهش واسطه‌های غیرضروری می‌تواند سهم تولیدکننده عشایری از قیمت نهایی را افزایش دهد.
عشایر یکی از ارکان امنیت غذایی هستند
وی با اشاره به نقش عشایر در تأمین امنیت غذایی اظهار کرد: عشایر یکی از ارکان مهم امنیت غذایی هستند، زیرا بخش قابل‌توجهی از تولید آنان مستقیماً در حوزه محصولات اساسی، به‌ویژه گوشت قرمز و لبنیات، قرار دارد. تولید سالانه حدود پنج هزار تن گوشت قرمز و ۳۴ هزار تن شیر در آذربایجان شرقی به‌خوبی اهمیت این جامعه را نشان می‌دهد.
سبزیچی ادامه داد: در سطح کشور نیز حدود ۲۵ درصد گوشت قرمز توسط عشایر تولید می‌شود و برنامه‌ریزی برای افزایش این سهم تا ۴۰ درصد مطرح شده است؛ بنابراین کاهش جمعیت عشایری یا تضعیف توان تولید آنان فقط یک مسئله اجتماعی نیست، بلکه می‌تواند مستقیماً ظرفیت تولید دام، گوشت و محصولات دامی را کاهش داده، وابستگی به سایر منابع تأمین را افزایش دهد و در بلندمدت بر امنیت غذایی اثر بگذارد.
وی تأکید کرد: به همین دلیل باید حفظ و تقویت جامعه عشایری را بخشی از سیاست امنیت غذایی کشور بدانیم، نه صرفاً موضوعی در حوزه خدمات اجتماعی.
نزدیک به یک میلیون هکتار عرصه مرتعی در ارتباط مستقیم با عشایر است
مدیرکل امور عشایر آذربایجان شرقی درباره نقش عشایر در حفظ منابع طبیعی نیز گفت: رابطه عشایر با مرتع یک رابطه تاریخی و دوسویه است؛ معیشت عشایر به پایداری مرتع وابسته است و به همین دلیل حفظ منابع طبیعی برای خود جامعه عشایری نیز یک ضرورت اقتصادی محسوب می‌شود.
وی افزود: کوچ فصلی در شکل اصولی خود باعث می‌شود دام در تمام طول سال بر یک محدوده ثابت فشار وارد نکند و بهره‌برداری از مراتع متناسب با فصل و ظرفیت مناطق مختلف انجام شود. این بهره‌برداری باید بر اساس ظرفیت مرتع و زمان مناسب ورود و خروج دام انجام گیرد تا از چرای زودرس یا بیش از ظرفیت جلوگیری شود.
وی ادامه داد: عشایر آذربایجان شرقی با نزدیک به یک میلیون هکتار عرصه مرتعی ارتباط مستقیم دارند و مشارکت آنان در طرح‌های مرتعداری، آبخیزداری و حفاظت از منابع طبیعی می‌تواند بسیار مؤثر باشد.
مدیرکل امور عشایر آذربایجان شرقی تأکید کرد: عشایر را نباید صرفاً بهره‌بردار مرتع دید؛ بلکه با مشارکت دادن آنان در مدیریت منابع، می‌توان از ظرفیت این جامعه به‌عنوان یکی از عوامل حفاظت و مدیریت پایدار اکوسیستم‌های مرتعی استفاده کرد.
۴۴۸ میلیارد تومان برای اجرای ۱۶۸ پروژه عمرانی در مناطق عشایری استان
وی درباره مهم‌ترین مشکلات اقتصادی عشایر استان نیز گفت: افزایش هزینه نهاده‌های دامی، خشکسالی و کاهش ظرفیت برخی مراتع، محدودیت منابع آبی، هزینه حمل‌ونقل و کوچ، کمبود نقدینگی، دشواری دسترسی به تسهیلات، ضعف صنایع تبدیلی و فرآوری، حضور واسطه‌ها در بازار محصولات و مشکلات زیرساختی از مهم‌ترین دغدغه‌های جامعه عشایری است. در کنار حمایت از تأمین و توزیع نهاده‌های دامی، یکی از اولویت‌های ما توسعه زیرساخت‌ها و تقویت معیشت و تولید است.
وی ادامه داد: در همین راستا، برای اجرای ۱۶۸ پروژه عمرانی در مناطق عشایری آذربایجان شرقی ۴۴۸ میلیارد تومان اعتبار اختصاص یافته که تأمین آب پایدار، توسعه و بهسازی راه‌های عشایری و تقویت تولید و معیشت از محورهای اصلی آن است.
سبزیچی گفت: در کنار این اقدامات، حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش دام، افزایش بهره‌وری، استفاده از فناوری‌های جدید در دامپروری، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، تقویت تشکل‌ها و فراهم کردن زمینه فروش بهتر محصولات از برنامه‌هایی است که می‌تواند اقتصاد خانوار عشایری را پایدارتر کند.
عشایر را نباید صرفاً جامعه‌ای نیازمند خدمات‌رسانی دید
وی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به جامعه عشایری اظهار کرد: عشایر را نباید صرفاً جامعه‌ای نیازمند خدمات‌رسانی ببینیم؛ عشایر یک ظرفیت اقتصادی، تولیدی، فرهنگی و حتی زیست‌محیطی برای استان و کشور هستند. این جامعه در سخت‌ترین شرایط اقلیمی به تولید ادامه می‌دهد و در تأمین امنیت غذایی، حفظ جمعیت در مناطق مرزی و سخت‌گذر، صیانت از فرهنگ و سبک زندگی بومی و استمرار تولید نقش‌آفرینی می‌کند.
به گزارش ایسنا، مدیرکل امور عشایر آذربایجان شرقی تصریح کرد: اگر بتوانیم زیرساخت‌های مورد نیاز را فراهم کنیم، بهره‌وری دام را افزایش دهیم، زنجیره ارزش تولیدات عشایری را تکمیل کنیم و سهم بیشتری از ارزش افزوده محصول را به خود تولیدکننده برسانیم، حمایت از عشایر نه یک هزینه، بلکه یک سرمایه‌گذاری اقتصادی و راهبردی برای آینده استان خواهد بود.
انتهای پیام
