حجت‌الله یونسی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: حفاظت از منابع آب در زاگرس بدون مشارکت مردم محلی امکان‌پذیر نیست. مردم این منطقه سال‌ها با رودخانه‌ها، چشمه‌ها، منابع آب زیرزمینی و زمین‌های کشاورزی زندگی کرده‌اند و بیش از هر فرد دیگری با تغییرات منابع آب و پیامدهای کاهش آن آشنا هستند.
وی افزود: باید از ظرفیت مردم محلی به عنوان بخشی از راه‌حل، نه صرفاً مصرف‌کننده آب، استفاده کرد. افزایش آگاهی و آموزش جوامع محلی، مشارکت دادن کشاورزان و بهره‌برداران در تصمیم‌گیری‌های مربوط به منابع آب، تقویت تشکل‌های محلی و ایجاد احساس مسئولیت نسبت به منابع آب می‌تواند بسیار مؤثر باشد.
فرهنگ‌سازی باید با معیشت مردم همراه باشد
این دانشیار مهندسی آب بیان کرد: وقتی مردم احساس کنند در مدیریت منابع آب نقش دارند و تصمیمات نیز با واقعیت‌های محلی هماهنگ است، همکاری آنها در حفاظت از منابع آب افزایش پیدا می‌کند.
یونسی ادامه داد: البته وضعیت معیشتی مردم به گونه‌ای است که اگر کشاورزان در یک سال و حتی سال‌های بیشتری اقدام به کشت سطح کمتری از زمین‌های خود کنند، قطعاً از لحاظ اقتصادی با تنگناهای جدی مواجه خواهند شد.
وی افزود: فرهنگ‌سازی زمانی موفق خواهد بود که مردم هم‌زمان آثار واقعی کم‌آبی را در زندگی خود ببینند و راهکارهای عملی برای کاهش مصرف در اختیارشان قرار گیرد. استفاده از ظرفیت مدارس، دانشگاه‌ها، رسانه‌های محلی، دهیاری‌ها، شوراهای روستا و تشکل‌های کشاورزی می‌تواند در این زمینه بسیار مؤثر باشد.
آینده آب زاگرس به تصمیم‌های امروز وابسته است
عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان با اشاره به چشم‌انداز منابع آب زاگرس در ۲۰ سال آینده گفت: افزایش دما، تداوم خشکسالی‌ها، برداشت بیش از ظرفیت منابع و توسعه مصارف مختلف در کنار تغییرات اقلیمی، فشار مضاعفی بر منابع آب وارد خواهد کرد.
یونسی تصریح کرد: مهم‌ترین نگرانی این است که اگر هم‌زمان با این شرایط، برداشت آب از حوزه رشته‌کوه زاگرس برای مصارف مختلف افزایش پیدا کند، در آینده نه‌تنها تأمین آب برای جوامع محلی و محیط‌زیست دشوارتر خواهد شد، بلکه ظرفیت این منطقه برای تأمین آب سایر حوضه‌ها نیز کاهش خواهد یافت و این یعنی تهدید حیات بشری و محیط‌زیست.
وی افزود: برای حفظ منابع آب زاگرس برای نسل‌های آینده باید از هم‌اکنون مدیریت تقاضا، کنترل برداشت از منابع زیرزمینی، حفاظت از آبخیزها، رعایت حقابه محیط‌زیستی و مشارکت واقعی جوامع محلی در اولویت قرار گیرد.
سه اقدام فوری برای جلوگیری از تشدید بحران آب
این دانشیار مهندسی آب درباره سه اقدام فوری برای جلوگیری از تشدید بحران آب در زاگرس گفت: کنترل برداشت و جلوگیری از برداشت بدون مطالعه دقیق از منابع آب زاگرس، اصلاح الگوی مصرف و کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی به عنوان مهم‌ترین مصرف‌کننده آب و حفاظت از آبخیزها و مشارکت جوامع محلی، سه اقدام اساسی هستند.
یونسی تأکید کرد: در مجموع، راه نجات منابع آب زاگرس افزایش عرضه آب به دلیل افزایش سطح زیرکشت نیست، بلکه مدیریت مصرف، حفاظت از حوضه و جلوگیری از برداشت بیش از ظرفیت باقیمانده آن است.
تصمیمات آبی هنوز به اندازه کافی مبتنی بر پژوهش نیست
وی درباره میزان اتکای تصمیمات حوزه آب زاگرس به پژوهش‌های علمی اظهار کرد: هنوز تصمیمات حوزه آب در زاگرس به اندازه کافی مبتنی بر پژوهش‌های علمی و داده‌های دقیق و به‌روز نیست.
این عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان افزود: به عنوان مثال، همچنان در بسیاری از مناطق میزان برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی را نمی‌دانیم و تراز سطح منابع آب در مناطق مختلف را نه اساساً می‌دانیم و نه تغییرات آن را رصد می‌کنیم.
یونسی ادامه داد: هرچند در کشور پژوهش‌های بسیار خوبی در زمینه منابع آب، تغییر اقلیم و هیدرولوژی انجام شده، اما مسئله اصلی این است که نتایج این پژوهش‌ها همیشه به طور کامل وارد فرآیند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری نمی‌شوند.
وی گفت: تصمیمات اتخاذشده از طرف مسئولان بیشتر معطوف به مباحث سیاسی و اقتصادی است و از جنبه‌های علمی، سطحی بررسی می‌شود. در نهایت، مشکل فقط کمبود پژوهش نیست؛ مشکل اصلی، تبدیل نکردن دانش و داده‌های موجود به تصمیمات اجرایی صحیح و پایدار است.
بحران آب فقط ناشی از کمبود منابع نیست
یونسی درباره ریشه بحران آب در زاگرس نیز اظهار کرد: بحران آب در زاگرس ترکیبی از کاهش منابع به دلیل تغییرات اقلیمی و مدیریت نامناسب منابع موجود است، اما وزن مدیریت نادرست در تشدید این بحران بسیار قابل توجه است.
انتهای پیام
