آیین بزرگداشت یادروز حافظ، شامگاه دوشنبه ۲۰ مهرماه، با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، استاندار فارس، جمعی از مسئولان و علاقه‌مندان به شعر و ادب فارسی در حافظیه شیراز برگزار شد.
نماینده ولی فقیه در استان فارس و امام جمعه شیراز در این مراسم با طرح این پرسش که چرا حافظ در طول تاریخ ماندگار شده است، به دیدگاه‌های بزرگان ادبیات، از جمله مولانا و سعدی، اشاره کرد و گفت: مولانا معتقد است سخنی که در گذر زمان ماندگار می‌شود، باید رنگ و بوی آسمانی داشته باشد؛ به این معنا که یا از جنس حکمت باشد یا از کتاب و وحی سرچشمه بگیرد.
آیت‌الله لطف‌الله دژکام افزود: سخن حافظ نیز به دلیل برخورداری از همین جوهره حکمت و کتاب، از بسیاری آثار دیگر متمایز شده و به ماندگاری رسیده است. سعدی نیز در مقدمه گلستان، رمز ماندگاری کلام را در کارآمدی و بلاغت آن می‌داند و همین ویژگی را می‌توان از عوامل ماندگاری آثار سعدی و حافظ دانست.
امام‌جمعه شیراز با بیان اینکه واعظان و سخنوران نیز گاهی از اشعار حافظ برای انتقال مفاهیم به مخاطبان بهره می‌گیرند، ادامه داد: ما نیز در مقام سخنوری از حافظ وام می‌گیریم و متناسب با نیاز روز، فضای تازه‌ای به سخن می‌بخشیم و معنایی را به شنونده منتقل می‌کنیم که این شیوه به کلام لطافت و نفوذ بیشتری می‌دهد.
بهره‌گیری از بن‌مایه‌های دینی در غزل‌های حماسی حافظ
آیت‌الله دژکام با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر جایگاه شیراز به‌عنوان شهری که می‌تواند دین، حماسه و هنر را به بهترین شکل با یکدیگر تلفیق کند، اظهار کرد: می‌توان با بهره‌گیری هوشمندانه از بن‌مایه‌های دینی در غزل‌های حماسی حافظ، مفاهیم عمیق انسانی و دینی را به زیباترین شکل برای مخاطبان تبیین کرد.
وی افزود: با تمسک به استعاره‌های لسان‌الغیب می‌توان پیام‌های حماسی و دینی را در عرصه‌های مختلف به کار گرفت. اشعار حافظ شیرازی ظرفیتی عظیم برای تبیین زندگی امروز، عرفان و حماسه دارد و بسیاری از مفاهیم والای انسانی و دینی در این اشعار نهفته است.
نماینده ولی‌فقیه در استان فارس ادامه داد: می‌توان با رویکردی نوآورانه از این گنجینه ادبی برای به تصویر کشیدن صحنه‌های انقلاب و دفاع مقدس استفاده کرد و مفاهیمی را که در شعر حافظ وجود دارد، متناسب با نیازهای امروز جامعه بازخوانی کرد.
وی با تأکید بر جایگاه کلام حافظ در تبیین روحیه مقاومت و استکبارستیزی گفت: در طول تاریخ شاهد بوده‌ایم که مردان حق، از جمله امام خمینی(ره)، با تکیه بر ایمان و ساده‌زیستی بر قدرت‌های پوشالی پیروز شده‌اند و این همان معنایی است که در کلام حافظ نیز جریان دارد؛ آنجا که می‌فرماید: «مَبین حقیر، گدایان عشق را کاین قوم، شَهان بی کمر و خسروان بی کلهند».
امام‌جمعه شیراز با بیان اینکه استفاده از ادبیات در این شیوه را می‌توان اقتباسی ارزشمند دانست، افزود: چنین رویکردی در سخنرانی و تبیین معارف الهی بسیار کارآمد است و می‌تواند مفاهیم عمیق را با زبانی اثرگذار به مخاطب منتقل کند.
بازنمایی فرهنگ ایثار و حماسه با تکیه بر شعر حافظ
آیت‌الله دژکام با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های هنری برای بازخوانی زندگی امروز در آینه دیوان حافظ اظهار کرد: هنر، دین و حماسه در اشعار حافظ به یکدیگر پیوند خورده‌اند و می‌توان با تکیه بر ابیات او، صحنه‌های تشییع شهدا و فرهنگ ایثار و ایمان ملت را بازنمایی کرد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به ظرفیت شعر حافظ برای بیان روحیه حماسی مردم ادامه داد: با الهام از اندیشه حافظ می‌توان گفت: «اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد، من و ساقی به هم سازیم و بنیادش براندازیم»؛ این همان روحیه حماسه‌سازی است که در میان مردم ما زنده است.
نماینده ولی‌فقیه در استان فارس با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی شیراز گفت: کلاه‌نمدی‌های عشایر و غیرت مردمان این دیار در دفاع از مرزها و ارزش‌ها، همواره با روحیه آزادگی حافظ پیوند داشته است. مردم ما نیز با تأسی به همین مفاهیم در برابر دشمن ایستاده‌اند و با زبان شعر و شعور، ولایت‌پذیری خود را فریاد می‌زنند.
وی افزود: همان‌گونه که در خیابان‌ها و میدان‌ها نیز عبارت «حکم آنچه تو فرمایی» شنیده می‌شود، این مضمون برگرفته از نگاه تسلیم در برابر حق است؛ نگاهی که در غزل‌های حافظ موج می‌زند.
دیوان حافظ؛ پیوند میراث ادبی با اقتدار معنوی ایران
آیت‌الله دژکام در ادامه با اشاره به جایگاه معارف دینی در شکل‌گیری قدرت معنوی ایران اظهار کرد: هنگامی که از قدرت معنوی ایران سخن می‌گوییم، این معارف پشتوانه ما هستند و با تکیه بر اسم اعظم الهی می‌توانیم از هیچ قدرتی هراس نداشته باشیم.
نماینده مردم فارس در مجلس خبرگان رهبری تأکید کرد: استفاده از اشعار حافظ برای تبیین اقتدار معنوی نظام، راهی است که می‌تواند دیوان این شاعر را بیش از پیش با زندگی امروز و آرمان‌های بلند انقلاب اسلامی پیوند دهد.
نماینده ولی‌فقیه در استان فارس با اشاره به اینکه شعر حافظ ظرفیت انتقال مفاهیم دینی، حماسی و انسانی را در کنار یکدیگر دارد، گفت: بازخوانی این میراث ادبی با توجه به مسائل روز، امکان بهره‌گیری از زبان هنر را برای تبیین مفاهیم دینی و حماسی فراهم می‌کند و می‌تواند در بازنمایی فرهنگ ایثار، مقاومت و ولایت‌پذیری مردم مورد توجه قرار گیرد.
اندیشه حافظ به تقویت فرهنگ صلح کمک می‌کند
استاندار فارس نیز در این مراسم با بیان اینکه اندیشه و شعر حافظ می‌تواند به تقویت بنیان‌های اخلاقی و فرهنگی صلح کمک کند، گفت: اگر تفکر حافظ بر مناسبات انسانی و روابط میان ملت‌ها حاکم بود، شاید جنگ‌ها، نزاع‌ها، زیاده‌خواهی‌ها و تلاش برای تحمیل اراده بر دیگران تا این اندازه مجال بروز نمی‌یافت.
حسینعلی امیری با اشاره به جایگاه این شاعر در فرهنگ و ادب ایران اظهار کرد: گردهمایی در جوار آرامگاه حافظ فرصتی برای بازاندیشی در میراثی است که بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ماست و در عین حال، ظرفیت زنده‌ای برای گفت‌وگو با جهان معاصر به شمار می‌رود.
حافظ؛ شاعری فراتر از مرزهای زمان و جغرافیا
وی افزود: حافظ قرن‌هاست از مرزهای زمان و جغرافیا عبور کرده و همچنان با انسان امروز سخن می‌گوید؛ از این رو، نمی‌توان او را تنها در گذشته جست‌وجو کرد. حافظ در هر دوره با پرسش‌های تازه انسان، رنج‌ها و امیدهای او و جست‌وجوی همیشگی‌اش برای حقیقت، آزادی و معنا دوباره متولد می‌شود.
استاندار فارس با اشاره به انتخاب محور حافظ در آفرینش‌های هنری و ادبی برای گردهمایی امسال بیان کرد: این موضوع فرصتی ارزشمند برای پرداختن به تأثیر ژرف اندیشه و زبان حافظ بر شعر و ادبیات، موسیقی، هنرهای تجسمی و دیگر عرصه‌های خلاقیت است.
امیری ادامه داد: حافظ صرفاً شاعری نیست که آثارش خوانده یا حفظ شود؛ او با الهام از کلام نورانی وحی، ایجاز و ایهام، موسیقی کلام، تصویرسازی‌های شگفت‌انگیز و توانایی پیوند دادن تجربه فردی با دغدغه‌های مشترک انسانی، همچنان الهام‌بخش هنرمندان و اندیشمندان است. راز ماندگاری حافظ را باید در همین توانایی کم‌نظیر جست‌وجو کرد.
وی با اشاره به مفاهیم عشق، رندی و می و مستی در شعر حافظ گفت: حافظ از عشق سخن می‌گوید، اما آن را در حصار یک تجربه شخصی محدود نمی‌کند؛ از رندی می‌گوید، اما رندی او صرفاً یک خصلت فردی نیست، بلکه راهی برای رهایی از تظاهر و دورویی است. همچنین از می و مستی سخن می‌گوید، اما جهان شعرش را نمی‌توان به معنای ظاهری واژه‌ها فروکاست.
شعر حافظ و ضرورت تقویت فرهنگ صلح
استاندار فارس با بیان اینکه انسان در شعر حافظ به تأمل درباره خویشتن، حقیقت، اخلاق و نسبت خود با دیگران دعوت می‌شود، اظهار کرد: در جهان امروز که فناوری، سرعت تحولات و رقابت‌های اقتصادی و سیاسی زندگی بشر را دگرگون کرده است، بازگشت به چنین میراثی ضرورتی فرهنگی و انسانی دارد.
امیری افزود: جامعه‌ای که به هنر و ادبیات مجال رشد می‌دهد، امکان گفت‌وگو، نقد، تخیل و درک تجربه دیگران را گسترش می‌بخشد. هنر انسان را از محدوده تنگ منفعت‌های فردی فراتر می‌برد و به او یادآوری می‌کند که جهان، خانه مشترک تمام انسان‌هاست.
وی با طرح این پرسش که اگر تفکر حافظ بر مناسبات انسانی و روابط میان ملت‌ها حاکم بود، آیا جنگ‌ها، نزاع‌ها، زیاده‌خواهی‌ها و تلاش برای تحمیل اراده بر دیگران تا این اندازه مجال بروز می‌یافت، ادامه داد: آیا صاحبان قدرت پیش از آنکه راه‌های پرهزینه را در پیش گیرند، بیشتر به پیامدهای تصمیم‌های خود برای جان و زندگی انسان‌ها نمی‌اندیشیدند و آیا اختلاف‌ها نمی‌توانست به جای میدان‌های نبرد، در عرصه گفت‌وگو و تفاهم پیگیری شود؟
امیری تأکید کرد: اندیشه و شعر به‌تنهایی جایگزین سازوکارهای سیاسی، حقوقی و اقتصادی حل منازعات نیستند، اما می‌توانند بنیان‌های اخلاقی و فرهنگی صلح را تقویت کنند. جهانی که در آن خودبزرگ‌بینی جای خود را به فروتنی، انحصارطلبی جای خود را به مدارا و زیاده‌خواهی جای خود را به رعایت حقوق دیگران بدهد، انسانی‌تر و امن‌تر خواهد بود.
وی با اشاره به پیام شعر حافظ برای انسان معاصر گفت: اندیشه حافظ ما را به تأمل درباره تناقض دیرپای بشری، فاصله میان ادعای حقیقت و عمل به حقیقت، میان قدرت و مسئولیت و میان برخورداری از دانش و پایبندی به اخلاق فرا می‌خواند.
پاسداشت حافظ؛ مسئولیتی فرهنگی برای فارس
استاندار فارس با بیان اینکه پاسداشت حافظ برای استان فارس افزون بر افتخار به میراثی بزرگ، مسئولیتی فرهنگی است، افزود: باید زمینه‌ای فراهم کنیم تا نسل جوان حافظ را نه‌فقط در کتاب‌های درسی و مراسم رسمی، بلکه در تجربه زیسته خود، هنر معاصر، گفت‌وگوهای اجتماعی و آفرینش‌های تازه ادبی کشف کند. میراث فرهنگی هنگامی زنده می‌ماند که امکان بازخوانی، پرسشگری و خلاقیت در آن وجود داشته باشد.
امیری با اشاره به اهمیت رویداد یادروز حافظ اظهار کرد: این رویداد فرصتی برای تقویت پیوند میان پژوهش و آفرینش، میراث و نوآوری و فرهنگ ایرانی و گفت‌وگوی جهانی است.
وی ادامه داد: شیراز، شهر دین، حماسه و هنر، به پشتوانه نام حافظ و دیگر بزرگان علم، ادب و هنر می‌تواند بیش از پیش به کانون تعامل فرهنگی، گردشگری ادبی و تبادل اندیشه تبدیل شود؛ شهری که از گذشته خود الهام می‌گیرد و برای آینده افق‌های تازه‌ای می‌گشاید.
استاندار فارس در پایان ابراز امیدواری کرد که این گردهمایی فراتر از بزرگداشت یک نام، زمینه‌ای برای تعمیق اندیشه، گسترش خلاقیت و تقویت ارزش‌هایی چون مدارا، آزاداندیشی، کرامت انسانی و صلح باشد.
وی افزود: حافظ به ما می‌آموزد که سخن زیبا هنگامی ماندگار می‌شود که پنجره‌ای به سوی فهم عمیق‌تر زندگی بگشاید و قلب انسان‌ها را به یکدیگر نزدیک‌تر کند.
امیری با اشاره به میزبانی دوباره شیراز از دوستداران فرهنگ و ادب ایران، ابراز امیدواری کرد که چراغ شعر و اندیشه حافظ در روزگار کنونی نیز روشن بماند و جهان بیش از پیش به نیروی فرهنگ برای کاستن از رنج انسان و ساختن آینده‌ای سرشار از تفاهم و همزیستی ایمان آورد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس نیز در این مراسم با اشاره به جایگاه فرهنگی و ادبی شیراز، این شهر را با نام و یاد چهره‌های برجسته‌ای همچون احمدبن موسی(ع)، حافظ و سعدی پیوندخورده دانست و به ظرفیت‌های فرهنگی، ادبی و هنری آن اشاره کرد.
مهدی رنجبر از شیراز به‌عنوان «شهر گنبدهای فیروزه‌ای» یاد کرد و با اشاره به جایگاه حافظ در فرهنگ و ادب ایران اظهار کرد: حافظ از سرمایه‌های ماندگار زبان و ادب فارسی و بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی شیراز است و یادروز این شاعر فرصتی برای پاسداشت میراث ادبی و توجه دوباره به جایگاه شعر و اندیشه او در فرهنگ ایرانی به شمار می‌رود.
شناخت حافظ به عبور از لایه‌های ظاهری شعر او نیاز دارد
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز نیز در این مراسم با تأکید بر ضرورت شناخت لایه‌های معنایی شعر حافظ گفت: حافظ تنها شاعری هنرمند نیست، بلکه اندیشمندی ژرف‌نگر است که فهم جهان فکری او مستلزم عبور از ظاهر اشعار و تأمل در رازها و معانی نهفته در آن‌هاست.
حجت‌الاسلام قاسم کاکایی با اشاره به جایگاه این شاعر در فرهنگ و ادبیات ایران اظهار کرد: کمتر خانه‌ای در ایران وجود دارد که دست‌کم یک جلد دیوان حافظ در آن یافت نشود و کمتر شاعری را می‌توان یافت که همچون او تا این اندازه در زندگی و فرهنگ مردم ایران حضور داشته باشد.
وی افزود: مردم ایران پس از کلام خدا، بیش از هر کتاب دیگری به دیوان حافظ رجوع می‌کنند و به آن تفأل می‌زنند؛ موضوعی که از پیوند عمیق جامعه ایرانی با شعر و اندیشه این شاعر حکایت دارد.
حافظ؛ شاعری با وجوه شخصیتی متفاوت
این حافظ‌پژوه شیرازی با اشاره به جایگاه حافظ در ادبیات فارسی بیان کرد: حافظ شاعری ملی و در عین حال برخاسته از هویت فرهنگی شیراز است و بازخوانی اندیشه‌ها و معانی ژرف نهفته در دیوان خواجه شمس‌الدین محمد، برای شناخت بهتر شخصیت و جهان فکری او ضرورت دارد.
کاکایی با اشاره به توانایی حافظ در بهره‌گیری از آرایه‌های ادبی، به‌ویژه ایهام، گفت: این ویژگی از جنبه‌های برجسته شعر حافظ است و همواره مورد توجه استادان زبان و ادبیات فارسی قرار داشته است.
وی با بیان اینکه درباره تجربه عشق و درد عاشقانه در شعر حافظ اتفاق نظر وجود دارد، افزود: با این حال، حافظ از نظر شخصیت و مرجع فکری، شاید رازآلودترین شاعر ادبیات فارسی باشد و شناخت او پرسش‌های فراوانی برمی‌انگیزد که پاسخ‌های متفاوت و گاه شگفت‌انگیزی برای آن‌ها ارائه شده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز ادامه داد: برخی حافظ را شاعری رند و بی‌پروا دانسته‌اند که به باورهای رایج می‌خندد و برخی دیگر با تأکید بر حافظ قرآن بودن او، تصویری ملکوتی و عارفانه از این شاعر ارائه کرده‌اند.
وی افزود: گروهی از اهالی فرهنگ، حافظ را عارف و مولانا را عارفی شاعر دانسته‌اند و عده‌ای دیگر، حافظ را بیش از آنکه صرفاً شاعر بدانند، رندی اندیشه‌ورز معرفی کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که هرکس تصویر خود را در آینه دیوان او دیده است.
کاکایی با اشاره به تلاش برخی پژوهشگران برای جمع میان برداشت‌های متفاوت از شخصیت حافظ اظهار کرد: گروهی معتقدند وجوه مختلف شخصیتی او به‌صورت هم‌زمان وجود داشته است؛ با این حال، برای فهم این تفاوت‌ها باید به زبان، اندیشه و شیوه بیان خود حافظ توجه کرد.
راز و رمز؛ کلید ورود به جهان فکری حافظ
این استاد دانشگاه با اشاره به چندلایگی معنایی دیوان حافظ گفت: دیوان او نیز متنی سرشار از معانی گوناگون، ابیات آشکار و رازهای پنهان است و برای فهم آن نمی‌توان تنها به معنای ظاهری واژگان بسنده کرد.
کاکایی تأکید کرد: حافظ تنها هنرمندی بزرگ نیست، بلکه اندیشمندی ژرف‌نگر و صاحب حکمتی سترگ است. اندیشه او چنان بلند و گسترده است که سرشار از معنا، راز و رمز است و در بسیاری از ابیات خود از پرده غیب سخن می‌گوید.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، راز، رمز و معما را از کلیدواژه‌های مهم برای ورود به جهان فکری حافظ دانست و افزود: شناخت این جهان نیازمند تأمل در لایه‌های معنایی شعر اوست.
این حافظ‌پژوه در ادامه با تأکید بر ضرورت عبور از سطح ظاهری اشعار حافظ اظهار کرد: برای شناخت این شاعر باید به عمق اندیشه او راه یافت؛ چراکه درک جهان فکری وی بدون شناخت ظرایف معنوی و تأمل در معانی نهفته در اشعارش دشوار خواهد بود.
دعوت به مهرورزی با الهام از شعر حافظ
کاکایی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ظرفیت شعر حافظ برای تقویت پیوندهای انسانی گفت: با اقتباس از غزلیات حافظ، همگان را به مهرورزی دعوت می‌کنم.
در پایان برنامه‌های این شب، از خانواده شهید خلبان مجید کاظمی که اسفندماه سال گذشته در عملیات متهورانه در خلیج فارس به شهادت رسید، همچنین استاد نویدگویی از چهره‌های شاخص فرهنگی استان فارس و فروغ هاشمی فرماندار اوز تجلیل به عمل آمد.
انتهای پیام
