حمیدرضا نویدی‌مهر سه‌شنبه ۲۱ مهرماه، در مراسم رونمایی از نسخه خطی «دیوان حافظ» اهدایی رهبر شهید انقلاب که در حرم مطهر رضوی برگزار شد، با اشاره به شناخت گسترده ایشان از ادبیات فارسی و جهان، گفت: آشنایی ایشان با ادبیات به شاعران پارسی‌گو محدود نبود و آثار برجسته ادبیات داستانی جهان، به‌ویژه نویسندگان روس، ازجمله «جنایت و مکافات» و «جنگ و صلح» را نیز به خوبی می‌شناختند.
وی با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب شعر و ادبیات را با هویت ملی و فرهنگی درهم‌تنیده می‌دانستند، اظهار کرد: ادبیات تنها مجموعه‌ای از آثار هنری برای لذت بردن از زیبایی‌های زبان نیست، بلکه میراثی است که هویت فرهنگی یک ملت را شکل می‌دهد، تقویت می‌کند و به نسل‌های آینده انتقال می‌دهد.
این استاد زبان و ادبیات فارسی افزود: در نگاه ایشان، شاعران و ادیبان برجسته میراث‌داران هویت ملی هستند و آثاری همچون «بوستان» سعدی، «شاهنامه» فردوسی، «خمسه» نظامی، دیوان حافظ و «مثنوی» مولوی سرشار از حکمت‌اند و در تعریف هویت فرهنگی ملت ایران نقش داشته‌اند. توحید، خداباوری، درستکاری، انصاف و حکمت از مفاهیم برجسته در نگاه ایشان به مفاخر ادبی ایران بود.
نویدی‌مهر با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر اهمیت هویت فرهنگی در حیات ملت‌ها، ادامه داد: ایشان معتقد بودند اگر هویت فرهنگی از ملتی گرفته شود، آن ملت در فرهنگ‌های دیگر هضم خواهد شد. دیدارهای سالانه ایشان با شاعران معاصر و پیام‌های تسلیت درگذشت چهره‌های برجسته شعر فارسی نیز نشان‌دهنده توجه ویژه ایشان به ادیبان بود. در خراسان نیز شاعرانی همچون محمد قهرمان، کمال خراسانی، ذبیح‌الله صاحبکار و قدسی مشهدی از چهره‌های برجسته این حوزه به شمار می‌روند.
وی با پیشنهاد بررسی جایگاه ادبیات و ادیبان پارسی‌گو در سخنان رهبر شهید انقلاب در قالب همایشی علمی،گفت: آستان قدس رضوی می‌تواند برگزارکننده چنین رویدادی باشد و دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) نیز آمادگی دارد با مشارکت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در برگزاری آن همکاری کند.
آشنایی دیرینه رهبر شهید انقلاب با حافظ
این پژوهشگر فرهنگی با اشاره به اهدای مجموعه‌ای شامل حدود ۱۶ هزار و ۲۰۰ نسخه کتاب به مرکز نسخ خطی استان و رونمایی از نسخه خطی دیوان حافظ در این مراسم، گفت: این مجموعه نشان‌دهنده توجه ویژه رهبر شهید انقلاب به کتاب و میراث مکتوب است.
وی با اشاره به کتاب «شرح اسم» نوشته هدایت‌الله بهبودی، درباره زندگی رهبر شهید انقلاب، افزود: در این کتاب به نسخه خطی دیوان حافظی اشاره شده که از پدربزرگ مادری ایشان به مادرشان رسیده بود. رهبر شهید انقلاب در خاطرات خود گفته‌اند از دوران کودکی با این دیوان مأنوس بوده‌اند. پدربزرگ ایشان که از علمای زاهد مشهد بود، در حاشیه دیوان یادداشت‌هایی نوشته بود؛ ازجمله یادداشتی درباره خواندن یکی از غزل‌های حافظ در کشتی، در مسیر سفر حج. این روایت نشان می‌دهد دیوان حافظ در خانواده ایشان علاوه بر جایگاه ادبی، با تجربه‌های معنوی نیز پیوند داشته است.
نویدی‌مهر با اشاره به سخنرانی رهبر شهید انقلاب در ۲۷ آبان ۱۳۶۷ در کنگره جهانی بزرگداشت حافظ در شیراز، اظهار کرد: این سخنرانی نشان‌دهنده شناخت عمیق ایشان از زبان، اندیشه و جهان‌بینی حافظ بود. در نگاه ایشان، دیوان حافظ گنجینه‌ای برای حفظ هویت فرهنگی ایرانیان است، اما ارزش آن به مرزهای ایران محدود نمی‌شود؛ زیرا معارف والای انسانی می‌توانند برای ملت‌های دیگر نیز الهام‌بخش باشند.
وی با اشاره به تأثیر حافظ بر یوهان ولفگانگ فون گوته، شاعر و ادیب آلمانی، افزود: توجه گوته به حافظ و ادای احترام به او در مجموعه «دیوان غربی ـ شرقی» نمونه‌ای از ظرفیت جهانی شعر فارسی است.
این استاد زبان و ادبیات فارسی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب انتخاب یک شاعر به‌عنوان برترین شاعر فارسی را دشوار می‌دانستند، اما تأکید کرده بودند که هیچ سخن دیگری به اوج سخن حافظ نرسیده است. از نگاه ایشان، زیبایی زبانی، استحکام ساختاری و محتوای والا، غزل حافظ را به جایگاهی ممتاز در ادبیات فارسی رسانده است. بزرگداشت حافظ نیز تنها تجلیل از یک شاعر نیست، بلکه بزرگداشت بخشی از فرهنگ ایرانی، اسلامی و قرآنی است.
حافظ؛ شاعری عارف با نگاهی چندلایه به زندگی
نویدی‌مهر با تأکید بر اینکه نگاه رهبر شهید انقلاب به حافظ یک‌سویه نبود، اظهار کرد: ایشان ضمن تأکید بر جنبه عرفانی اندیشه حافظ، همه ابیات دیوان او را الزاماً دارای معنای عرفانی نمی‌دانستند و بر پرهیز از تحمیل تفسیر عرفانی بر اشعاری که چنین ظرفیتی ندارند، تأکید داشتند. برخی از اشعار حافظ می‌توانند ظاهری مادی یا عاشقانه داشته باشند؛ بنابراین، شناخت این شاعر نیازمند توجه به لایه‌های مختلف معنایی شعر اوست.
وی با اشاره به جنبه اجتماعی و انتقادی غزل‌های حافظ، گفت: بخش مهمی از شعر او به نقد ریاکاری، زهدفروشی و دین‌فروشی اختصاص دارد. حافظ رفتار مدعیان دینداری و عرفان را به پرسش می‌گیرد و نسبت میان ظاهر و باطن را بررسی می‌کند؛ ازاین‌رو، شناخت او بدون توجه به ابعاد اجتماعی و انتقادی آثارش کامل نخواهد بود.
این پژوهشگر فرهنگی افزود: رهبر شهید انقلاب جهان‌بینی حافظ را عارفانه می‌دانستند و عشق را بارزترین جلوه آن معرفی می‌کردند. در این نگاه، عشق و محبت صرفاً عواطفی فردی نیستند، بلکه در سلوک عرفانی و حرکت انسان به سوی کمال جایگاهی اساسی دارند.
نویدی‌مهر با اشاره به جایگاه قرآن در شعر حافظ، بیان کرد: آشنایی این شاعر با قرآن کریم یکی از موضوعات مهم در حافظ‌شناسی است. حافظ در بیتی می‌گوید: «عشقت رسد به فریاد ار خود به‌سان حافظ / قرآن ز بر بخوانی با چهارده روایت». در نگاه رهبر شهید انقلاب، دیوان حافظ با معارف قرآن پیوندی عمیق دارد و بزرگداشت او، بزرگداشت بخشی از فرهنگ قرآنی، اسلامی و ایرانی است. شناخت این پیوند به مطالعه دقیق شعر، بررسی زمینه‌های فکری شاعر و توجه به شواهد متنی نیاز دارد و از عوامل مهم ماندگاری و نفوذ شعر حافظ در فرهنگ ایرانی به شمار می‌رود.
استحکام زبانی؛ از ویژگی‌های برجسته غزل حافظ
این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به استحکام و انسجام زبانی غزل حافظ، گفت: در شعر او میان زیبایی واژگان، لطافت بیان و استواری ساختار پیوندی دقیق برقرار است؛ به‌گونه‌ای که جابه‌جایی یا تغییر واژه‌ها در بسیاری از غزل‌ها می‌تواند به انسجام و زیبایی سخن آسیب بزند.
نویدی‌مهر افزود: رهبر شهید انقلاب معتقد بودند غزلی که افزون بر لطافت کلمات و لطف سخن، از استحکام و استواری برخوردار باشد و نتوان کلمه‌ای به آن افزود یا از آن کاست و جای واژه‌ای را تغییر داد، در مرتبه اوج سخن قرار می‌گیرد؛ ویژگی‌ای که در شمار قابل‌توجهی از غزل‌های حافظ دیده می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: شناخت دقیق حافظ مستلزم توجه هم‌زمان به زبان، ساختار، اندیشه، جهان‌بینی، زمینه‌های فرهنگی و پیوندهای قرآنی شعر اوست؛ ابعادی که در کنار یکدیگر جایگاه ممتاز حافظ در ادبیات فارسی و ظرفیت جهانی آثارش را آشکار می‌کنند.
انتهای پیام
