جلیل فرجاد، بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر و داور هفتمین جشنواره «تبریزیم»، با اشاره به تجربه حضور خود در جشنواره‌های تئاتری تبریز گفت: در دوره‌های گذشته، نمایش‌های خوبی در تبریز دیده‌ام و برخی از آن‌ها همچنان در خاطرم مانده‌اند. این بار نیز با توجه به چند اجرایی که تا کنون دیدیم، مشخص بود که هنرمندان تلاش کرده‌اند ویژگی‌های تئاتر خیابانی را بشناسند و آثاری متناسب با محیط اجرا و شرایط مخاطب ارائه دهند؛ به‌گونه‌ای که تماشاگر بتواند بخش قابل توجهی از نمایش را دنبال کند.
تئاتر خیابانی هنوز به جایگاه واقعی خود میان مردم نرسیده است
وی با اشاره به وضعیت استقبال از اجراها، افزود: به نظر می‌رسید تبلیغات جشنواره در سطح شهر کافی نبوده و تنوع مخاطبان چندان محسوس نیست. این وضعیت نشان می‌داد که هنوز نتوانسته‌ایم عموم مردم را به شکل گسترده با تئاتر خیابانی همراه کنیم.
وی با بیان اینکه تئاتر در سال‌های اخیر مخاطبان بیشتری پیدا کرده است، تصریح کرد: با وجود گسترش فعالیت‌های نمایشی در استان‌های مختلف و حضور استعدادهای خوب در شهرستان‌ها، تئاتر هنوز به جایگاهی که باید در میان مردم داشته باشد، نرسیده است. جشنواره‌های منطقه‌ای و جشنواره تئاتر فجر در معرفی و کشف استعدادها مؤثر بوده‌اند، اما این مسیر همچنان به حمایت و توجه بیشتری نیاز دارد.
این بازیگر با اشاره به وضعیت اقتصادی هنرهای نمایشی، ادامه داد: تئاتر با مشکلات مالی روبه‌روست و تئاتر خیابانی نیز شرایط دشوارتری دارد. برای اینکه این هنر بتواند جایگاه خود را پیدا کند، باید زمینه ارتباط گسترده‌تر آن با مردم فراهم شود.
وی درباره جایگاه هنرمندان جوان و تأثیر موفقیت بر مسیر حرفه‌ای آنان اظهار کرد: کسب موفقیت و دیده‌شدن نباید به غرور و منیت منجر شود. هنرمندی که در یک جشنواره به موفقیتی دست پیدا می‌کند، در واقع مسئولیت بیشتری برای فعالیت‌های بعدی خود بر عهده دارد.
وی افزود: وقتی بازیگر در یک نمایش یا فیلم موفق ظاهر می‌شود، توجه مخاطبان به او بیشتر خواهد شد و ممکن است به‌تدریج احساس غرور در او شکل بگیرد. اگر هنرمند بتواند این احساس را مدیریت کند و به جای تمرکز بر خودش، برای بهترشدن کار بعدی تلاش کند، مسیر موفقیت را ادامه خواهد داد؛ اما اگر غرور همراه همیشگی او شود، پیشرفت حرفه‌ای‌اش متوقف خواهد شد.
این داور با تأکید بر ضرورت توجه خانواده‌ها به هنر تئاتر، گفت: خانواده‌ها باید بدانند که تماشا یا فعالیت در تئاتر می‌تواند به تقویت اعتمادبه‌نفس فرزندانشان کمک کند. البته بنا صرفاً بازیگر حرفه‌ای‌شدن نیست؛ حتی حضور در فعالیت‌های نمایشی و تجربه کار گروهی می‌تواند به کودکان و نوجوانان کمک کند تا خودباوری بیشتری پیدا کنند و توانایی برقراری ارتباط با دیگران را در خود تقویت کنند.
وی در پایان خطاب به هنرمندان جوان تأکید کرد: هنرمندان نباید اجازه دهند غرور و خودبزرگ‌بینی بر مسیر کاری‌شان غلبه کند. من بیش از ۵۰ سال در این حرفه فعالیت کرده‌ام و فراز و نشیب‌های زیادی را تجربه کرده‌ام؛ در نهایت، آنچه اهمیت دارد انسانیت است. هنرمند باید بتواند این ویژگی را در رفتار خود نشان دهد و آن را در ارتباط با دیگران ترویج کند.
تئاتر خیابانی فرصتی برای ارتباط مستقیم با مردم است
مهران رجبی، بازیگر سینما و تلویزیون و داور هفتمین جشنواره سراسری نمایش‌های خیابانی «تبریزیم»، با اشاره به نخستین حضور خود در این رویداد، بر ویژگی‌های تئاتر خیابانی و امکان ارتباط گسترده‌تر آن با مخاطبان تأکید کرد.
وی با اشاره به اجراهای روز نخست جشنواره، اظهار کرد: در این دوره گروه‌هایی از استان‌های مختلف کشور حضور دارند و آنچه در چهار اجرای نخست دیدم، نشان می‌داد که بسیاری از هنرمندان حاضر، جوان و در ابتدای مسیر حرفه‌ای خود هستند. تنوع آثار و امکان تماشای اجراهای مختلف، ویژگی مثبتی است؛ زیرا هر اجرا تجربه‌ای متفاوت برای مخاطب رقم می‌زند.
وی با اشاره به رایگان‌بودن اجراهای خیابانی، ادامه داد: تئاتر خیابانی برای تماشای عمومی طراحی شده است و مردم می‌توانند بدون خرید بلیت و حضور در سالن‌های متعارف، به محل اجرا بروند و نمایش ببینند. گاهی مخاطب تصور می‌کند برای تماشای تئاتر باید بلیت تهیه کند یا با دشواری‌هایی مانند پیدا کردن جای پارک روبه‌رو شود؛ در حالی که تئاتر خیابانی این امکان را فراهم می‌کند تا مردم به‌سادگی با یک اجرای زنده مواجه شوند.
رجبی افزود: یکی از ویژگی‌های مثبت این شکل از اجرا، فراهم‌شدن فرصت تماشا بدون پرداخت هزینه است. مخاطب می‌تواند با نمایش ارتباط برقرار کند و اگر آن را دوست داشت، دیگران را نیز به تماشای آن دعوت کند. همین ویژگی، تئاتر خیابانی را به فرصتی مناسب برای گسترش ارتباط هنر با جامعه تبدیل می‌کند.
وی با بیان اینکه هنر تنها به شکل‌های متعارف و شناخته‌شده آن محدود نمی‌شود، تصریح کرد: هنر در زندگی روزمره نیز جریان دارد. حتی نوع نگاه انسان به خانواده، نحوه تعامل با دیگران و رفتار او در جامعه می‌تواند جلوه‌ای از نگاه هنری و احساس مسئولیتش باشد. هنر را نباید صرفاً به چند رشته مشخص محدود کرد؛ بلکه باید حضور آن را در شیوه زندگی و ارتباط انسان‌ها با یکدیگر نیز دید.
وی درباره نقش هنرمندان باتجربه در مسیر رشد نسل جوان نیز گفت: هنرمندان جوان باید از تجربه پیشکسوتان رشته خود استفاده کنند و تصور نکنند که می‌توانند بدون بهره‌گیری از دانش و تجربه دیگران، تمام مسیر را به‌تنهایی طی کنند.
این بازیگر سینما و تلوزیون تصریح کرد: ارتباط با افراد باتجربه می‌تواند به هنرمندان جوان کمک کند تا نگاه دقیق‌تری به حرفه خود پیدا کنند. استفاده از تجربه پیشکسوتان، آشنایی با شیوه کار آن‌ها و توجه به مسیر حرفه‌ای‌شان از جمله مواردی است که می‌تواند در شکل‌گیری و رشد هنری نسل جدید مؤثر باشد.
تئاتر خیابانی با تئاتر صحنه‌ای تفاوت ماهوی دارد
نصرالله قادری، نویسنده، کارگردان، مدرس دانشگاه و داور هفتمین جشنواره سراسری نمایش‌های خیابانی «تبریزیم»، با تأکید بر تفاوت‌های بنیادین تئاتر خیابانی و صحنه‌ای، گفت: تئاتر خیابانی از نظر نگارش، اجرا، کارگردانی و بازیگری با تئاتر صحنه‌ای تفاوت دارد و نمی‌توان هر نمایشی را بدون توجه به ویژگی‌های آن در فضای خیابان اجرا کرد.
وی با اشاره به نقش محیط در شکل‌گیری اجرای خیابانی، افزود: در تئاتر خیابانی، هنرمند باید بتواند از ویژگی‌های مکان اجرا استفاده کند و فضایی متناسب با اثر به وجود بیاورد. یکی از تفاوت‌های مهم این گونه نمایشی با تئاتر صحنه‌ای آن است که مخاطب در سالن معمولاً برای ترک‌کردن اجرا با محدودیت بیشتری روبه‌روست، اما در خیابان هر لحظه ممکن است از کنار نمایش عبور کند یا آن را ترک کند.
وی ادامه داد: بازیگر تئاتر خیابانی باید توانایی جذب مخاطب را داشته باشد. افزون بر این، تماشاگر ممکن است در جریان اجرا واکنش نشان دهد یا مستقیماً با بازیگر وارد گفت‌وگو شود؛ بنابراین، هنرمند باید آمادگی پاسخ‌گویی به موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده را داشته باشد.
این داور جشنواره «تبریزیم» با تأکید بر اهمیت بداهه‌پردازی در تئاتر خیابانی، تصریح کرد: بازیگر باید بتواند ارتباط خود را با مخاطب حفظ کند و به واکنش‌های او پاسخ مناسبی بدهد. این ویژگی، تئاتر خیابانی را به کاری دشوار تبدیل می‌کند که نیازمند مهارت و آمادگی بالاست.
وی درباره ورود بازیگران تازه‌کار به این عرصه نیز گفت: به هنرمندان جوان توصیه می‌کنم پیش از ورود به تئاتر خیابانی، اصول بازیگری و برقراری ارتباط با مخاطب را بیاموزند. اجرای خیابانی به توانایی‌های ویژه‌ای نیاز دارد و بازیگر باید ابتدا مهارت‌های لازم را به دست آورد تا بتواند در چنین فضایی موفق عمل کند.
وی با اشاره به ظرفیت‌های تئاتری تبریز، بر ضرورت توجه بیشتر به ادبیات، تاریخ و فرهنگ بومی آذربایجان تأکید کرد و گفت: برای ارزیابی ظرفیت‌های تئاتری یک شهر، نباید صرفاً به این ادعا بسنده کرد که آن شهر بهترین است؛ بلکه باید دید هنرمندان تا چه اندازه توانسته‌اند از داشته‌های فرهنگی خود در تولید آثار نمایشی استفاده کنند.
قادری افزود: تبریز از پیشینه ادبی و نمایشی ارزشمندی برخوردار است، اما به نظر می‌رسد بخشی از این ظرفیت‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. گاهی هنرمندان به آثار و جریان‌های فرهنگی بیرون از منطقه خود توجه بیشتری نشان می‌دهند، در حالی که شناخت فرهنگ بومی می‌تواند زمینه خلق آثار متفاوت و تأثیرگذار را فراهم کند.
وی با اشاره به ضرورت آشنایی نسل جوان با چهره‌های فرهنگی آذربایجان، ادامه داد: انتظار می‌رود جوانان با شخصیت‌های ادبی و تاریخی منطقه خود آشنا باشند. برای مثال، شناخت کوراوغلو و داستان‌ها و اسطوره‌های مرتبط با او یا آشنایی با شاعران مدفون در مقبره‌الشعرای تبریز، بخشی از شناخت فرهنگی است که می‌تواند به شکل‌گیری هویت هنری کمک کند.
این هنرمند با اشاره به ظرفیت آثار ادبی در تولید نمایش، تصریح کرد: آثار ادبی و فولکلوریک آذربایجان قابلیت تبدیل‌شدن به آثار نمایشی را دارند. تجربه اجرای نمایشی بر اساس منظومه حیدربابای شهریار نیز نشان داده است که آثار برخاسته از فرهنگ بومی می‌توانند با مخاطبان ارتباط برقرار کنند. توجه به این میراث می‌تواند زمینه‌ساز تولید آثار تازه و برخوردار از هویت فرهنگی باشد. شخصیت‌های تاریخی و ادبی منطقه، از ستارخان گرفته تا شهریار و اسد صادقی، چهره‌هایی هستند که شناخت آثار و زندگی آن‌ها می‌تواند برای هنرمندان الهام‌بخش باشد.
وی ادامه داد: در حوزه ادبیات کودک نیز چهره‌هایی مانند صمد بهرنگی آثار ارزشمندی بر جای گذاشته‌اند. فارغ از دیدگاه‌های مختلف درباره شخصیت‌ها، باید آثارشان را شناخت و ظرفیت‌های ادبی آن‌ها را بررسی کرد. این شناخت می‌تواند در تولید آثار نمایشی برای کودکان و نوجوانان نیز مؤثر باشد.
وی با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری از موسیقی و سنت‌های بومی در هنرهای نمایشی، گفت: فرهنگ هر منطقه ظرفیت‌های فراوانی برای خلق اثر هنری دارد. اگر هنرمندان موسیقی محلی، سنت‌های اجرایی و میراث فرهنگی خود را بشناسند و از آن‌ها در تولید آثار نمایشی استفاده کنند، می‌توانند به نتایج متفاوتی برسند.
قادری در پایان سخنانش خاطرنشان کرد: شناخت گذشته تئاتر و ادبیات منطقه و توجه به داشته‌های فرهنگی، به معنای نادیده‌گرفتن هنر دیگر کشورها نیست؛ بلکه هنرمند در کنار آشنایی با جریان‌های جهانی، باید فرهنگ خود را نیز بشناسد و از ظرفیت‌های آن برای خلق آثار تازه بهره بگیرد.
به گزارش ایسنا، هفتمین جشنواره سراسری نمایش‌های خیابانی «تبریزیم» با شعار لبخند کودکان، الفبای وطن از ۲۱ تا ۲۵ مهرماه در تبریز برگزار می‌شود. در این دوره، ۱۹ نمایش در بخش مسابقه و ۶ نمایش در بخش ویژه حضور دارند و نصرالله قادری، جلیل فرجاد و مهران رجبی داوری آثار را بر عهده دارند.
انتهای پیام
