در این کارگاه که با محوریت انقلاب صنعتی چهارم، هوش مصنوعی، فناوری‌های نوین و نقش آنها در توسعه زیست‌بوم فناوری و کارآفرینی در حاشیه رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین» از ۲۱ تا ۲۳ مهر در شهر نمایشگاهی اصفهان برگزار شد، کارشناسان و فعالان حوزه‌های فناوری، کسب‌وکار و گردشگری به بررسی تحولات فناورانه، تغییرات بازار کار، فرصت‌های نوین کارآفرینی و ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی فعالیت اقتصادی پرداختند.
در این کارگاه، ضمن تشریح ظرفیت هوش مصنوعی در توسعه محصولات و خدمات، بر اهمیت شناسایی نیازهای واقعی بازار، اعتبارسنجی ایده‌ها پیش از تولید محصول، بهره‌گیری از فناوری برای حل مسائل صنایع، شخصی‌سازی خدمات و حمایت از ایده‌های نوآورانه جوانان تأکید شد.
انقلاب صنعتی چهارم و ضرورت بازنگری در برنامه‌ریزی‌های فناورانه
محمدجواد باورسادی، دبیر مرکز نوآوری و شتاب‌دهی جهاددانشگاهی واحد اصفهان اظهار کرد: در آستانه تحولی بسیار بزرگ در سطح جهان، با عنوان انقلاب صنعتی چهارم، قرار داریم. در این زمینه باید بررسی کنیم که انقلاب صنعتی چهارم چیست، چه ویژگی‌هایی دارد و چگونه می‌تواند بر برنامه‌ریزی‌های ما برای طراحی یک زیست‌بوم فناورانه و کارآفرینانه تأثیر بگذارد. جهان تاکنون سه انقلاب صنعتی را تجربه کرده است که هرکدام به شیوه خود، تحولات گسترده‌ای در زندگی بشر ایجاد کرده‌اند؛ از اختراع ماشین بخار و شکل‌گیری ماشین‌آلات تا ساخت پیشرفته‌ترین دستگاه‌ها و ماشین‌ها. همچنین، گسترش شبکه‌های برق و تحولات الکترونیکی، زمینه‌ساز شکل‌گیری اینترنت و فناوری‌های وابسته به آن شد.
وی افزود: انقلاب صنعتی چهارم نیز بر پایه دنیای دیجیتال و تحولات انقلاب صنعتی سوم شکل گرفته است؛ اما تفاوت آن با تغییرات معمول فناورانه در این است که با تحولاتی روبه‌رو هستیم که می‌توانند تمام ابعاد زندگی و فعالیت‌های اقتصادی ما را دستخوش تغییر کنند. برای نمونه، نمی‌توان گفت فناوری نانو به وجود آمده است تا در بخشی از صنعت، مانند تولید مواد پاک‌کننده، به ما کمک کند. موضوع انقلاب صنعتی چهارم فراتر از این موارد است و با تغییراتی اساسی و گسترده در جهان مواجه هستیم.
دبیر مرکز نوآوری و شتاب‌دهی جهاددانشگاهی واحد اصفهان با اشاره به نگرانی‌های مطرح‌شده درباره آینده مشاغل بیان کرد: با تغییر زیست‌بوم کارآفرینی، حدود ۸۰ درصد مشاغل در معرض نابودی قرار می‌گیرند. این موضوع صرفاً در حد یک توییت از سوی ایلان ماسک یا آمار و اطلاعات منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نیست، بلکه واقعیتی است که در حال وقوع است. یکی از ویژگی‌های این انقلاب، برهم‌زنندگی بسیار پرشتاب آن است. اگر امروز در زمینه برنامه‌ریزی شغلی خود دقیق عمل نکنید، ممکن است در چهار یا پنج سال آینده، در افق زمانی سه تا پنج‌ساله، با شرایطی مواجه شوید که شغل یا فعالیت اقتصادی انتخاب‌شده شما دیگر اعتبار، توجیه اقتصادی یا کارایی گذشته را نداشته باشد.
باورسادی ادامه داد: این تحولات با سرعت زیادی پیش می‌روند، ساختارهای موجود را تغییر می‌دهند و به سیستم‌ها و فرایندهای جدید نیاز دارند. انقلاب صنعتی چهارم بر ۱۲ شاخه فناوری استوار است. این شاخه‌ها در کتاب «انقلاب صنعتی چهارم» بررسی شده‌اند و از هوش مصنوعی و فناوری‌های کوانتومی تا دفتر کل توزیع‌شده، زیست‌فناوری، مهندسی و حوزه‌های دیگر را دربرمی‌گیرند. با توجه به تحولاتی که در همین لحظه در حال وقوع است، صرفاً شناخت فناوری‌ها کفایت نمی‌کند. باید بدانیم در مواجهه با این تغییرات چه راهبردی داشته باشیم و چگونه می‌توانیم از فرصت‌های موجود برای توسعه کسب‌وکار و درآمدزایی استفاده کنیم.
وی افزود: برای موفقیت در کسب‌وکار و درآمدزایی در عصر انقلاب صنعتی چهارم، باید افق‌های پیش‌رو را شناسایی کنیم. شناخت یک فناوری، تنها حدود ۱۰ درصد مسیر است و ۹۰ درصد موضوع به شناخت افق آینده و نقطه اتصال فناوری‌ها به یکدیگر بازمی‌گردد. زمانی که فناوری‌ها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، ظرفیت برهم‌زنندگی آنها افزایش می‌یابد و می‌توانند تحولات سریع‌تری ایجاد کنند. برای نمونه، ترکیب هوش مصنوعی با حوزه سلامت و پزشکی یا استفاده از متاورس، آواتارها و واقعیت مجازی و افزوده در صنعت گردشگری، ظرفیت بالایی برای ایجاد تحول، درآمدزایی و شکل‌گیری فرصت‌های کارآفرینی دارد.
دبیر مرکز نوآوری و شتاب‌دهی جهاددانشگاهی واحد اصفهان خاطرنشان کرد: فرصت‌هایی که امروز در اختیار ما قرار دارند، ارزشمند هستند و باید با توجه به ظرفیت‌های خود و جامعه، از آنها برای درآمدزایی و ایجاد فعالیت‌های جدید استفاده کنیم. در میان شاخه‌های انقلاب صنعتی چهارم، هوش مصنوعی به مرحله تجاری‌سازی رسیده و امکان فعالیت در این حوزه فراهم شده است. اگر در همین نمایشگاه توجه کنید، شرکت‌های متعددی را می‌بینید که از هوش مصنوعی در زمینه‌های مختلف، از جمله صنایع خلاق و گردشگری، استفاده می‌کنند.
باورسادی ادامه داد: این حوزه‌ها در کشور ما ظرفیت برنامه‌ریزی و پیگیری دارند و علاقه‌مندان می‌توانند با توجه به توانایی‌ها و امکانات خود در آنها فعالیت کنند. اینکه فردی متخصص هوش مصنوعی یا گردشگری نباشد، به‌تنهایی مانع فعالیت وی نیست. همچنین، نداشتن سرمایه اولیه برای راه‌اندازی یک شرکت نیز لزوماً به معنای بسته‌بودن مسیر فعالیت نیست. افرادی که با فرایند ایجاد واحدهای فناور و شرکت‌های دانش‌بنیان آشنا باشند، می‌دانند که حمایت‌ها و برنامه‌هایی برای ارتقای مرحله‌به‌مرحله کسب‌وکارها وجود دارد. همچنین، برخی نهادها، از جمله جهاد دانشگاهی، در زمینه فعالیت‌های فناورانه و دانش‌بنیان ظرفیت‌هایی دارند که می‌توان از آنها بهره گرفت.
نخست باید ببینیم چه کسی حاضر است برای ایده ما پول بپردازد
مهرداد مرتضایی، مدرس هوش مصنوعی اظهار کرد: با وجود هوش مصنوعی، می‌توان فعالیت‌های متنوعی انجام داد؛ از ساده‌ترین کارها تا پیچیده‌ترین فعالیت‌ها و تنها کافی است چند نکته را در نظر بگیریم. نخستین نکته این است که بررسی کنیم آیا کسی حاضر است ایده ما را بخرد یا خیر؟ در بسیاری از دوره‌های آموزشی کسب‌وکار، به افراد گفته می‌شود که ابتدا تحقیقات بازار انجام دهند، سپس ایده خود را بررسی کنند و بعد به اعتبارسنجی آن بپردازند، اما باید از ابتدا به این پرسش توجه کنیم که آیا مشتری حاضر است برای ایده ما هزینه کند.
این مدرس هوش مصنوعی افزود: حتی برنامه‌نویسان نیز از ظرفیت‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. گاهی درباره آینده برخی مشاغل، از جمله پزشکی، پیش‌بینی‌هایی مطرح می‌شود که بر اساس آنها ممکن است این مشاغل در آینده دستخوش تغییر یا حذف شوند. در عین حال، دانشجویان پزشکی نیز از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. هدف از بیان این نمونه، زیر سؤال بردن دانشجویان پزشکی نیست؛ بلکه می‌خواهم نشان دهم که نفوذ هوش مصنوعی تا چه اندازه گسترده شده است.
مرتضایی ادامه داد: در مرحله نخست باید بررسی کنیم که آیا ایده ما مشتری دارد. برای این کار، باید ایده را با مخاطبان هدف خود مطرح کنیم و نظر آنها را بسنجیم. باید ببینیم آیا واقعاً به ایده ما علاقه‌مند هستند، آن را می‌خواهند و حاضرند برای آن پول بپردازند. همچنین باید بررسی کنیم که ایده ما چه میزان از مشکلات مخاطبان را برطرف می‌کند و تا چه اندازه می‌تواند مسائل یک شرکت یا یک فرد را حل کند. بنابراین، فروش ایده و سنجش تمایل مشتری به پرداخت هزینه باید در اولویت قرار گیرد.
وی افزود: در شرایط کنونی، صرفاً جست‌وجوی مشتری پس از تولید محصول، همیشه راهبرد مناسبی نیست؛ زیرا ممکن است فرد دیگری بتواند همان محصول را با امکانات بیشتر و در زمانی کوتاه‌تر تولید کند و به بازار عرضه کند. فرض کنید من یک لیوان تولید می‌کنم و امکانات دیگری نیز به آن می‌افزایم. ممکن است فرد دیگری با استفاده از هوش مصنوعی بتواند محصولی مشابه، اما با امکاناتی چند برابر، تولید کند و با توجه به دسترسی خود به بازار، آن را بفروشد. در چنین شرایطی ممکن است عملاً مسیر فعالیت من را کنار بزند. برای اینکه درگیر چنین رقابتی نشویم، باید پیش از تولید محصول، آن را به مشتری عرضه کنیم و بفروشیم؛ یعنی پیش از آن‌که زمان و هزینه زیادی صرف توسعه محصول کنیم، میزان تقاضای واقعی بازار را بسنجیم.
این فعال حوزه فناوری اضافه کرد: نکته اصلی این است که مشتری خود را بشناسیم، نیازهای وی را درک کنیم و بدانیم محصول را به چه شکلی می‌خواهد. سپس باید محصول را بر اساس همین نیازها توسعه دهیم. اگر بخواهیم همین روش را در حوزه صنعت اجرا کنیم، باید با شرکت‌ها گفت‌وگو کنیم و مشکلات واقعی آنها را بشناسیم. برای نمونه، در یکی از شرکت‌ها با این وضعیت مواجه بودیم که مجموعه، سیستم حسابداری و بخش بازاریابی داشت. بازاریاب سفارش دریافت می‌کرد، اطلاعات سفارش را برای شرکت می‌فرستاد، سفارش در سیستم حسابداری ثبت می‌شد و سپس انباردار محصولات را جمع‌آوری می‌کرد تا کالا برای ارسال به مشتری آماده شود.
مرتضایی یادآور شد: در این فرایند چند مشکل وجود داشت. نخست اینکه بازاریاب سفارش را از طریق پیام‌رسان‌هایی مانند بله، ایتا و واتساپ ارسال می‌کرد و پس از آن، حسابدار باید اطلاعات را دوباره در سیستم ثبت می‌کرد. در این مرحله احتمال اشتباه وجود داشت؛ برای نمونه، ممکن بود سفارش دوبار به نام یک بازاریاب ثبت شود و در نتیجه، پورسانت وی نیز دو برابر محاسبه شود. گاهی این مغایرت‌ها تازه پس از گذشت حدود سه ماه و در جریان حسابرسی مشخص می‌شد و لازم بود برای شناسایی و اصلاح آنها، فرایندهای متعددی طی شود.
وی توضیح داد: مشکل بعدی به فرایند انبار مربوط می‌شد. با وجود استفاده از سیستم انبارداری، گاهی پس از تحویل کالا، مشتری اعلام می‌کرد وزن یا تعداد محصول با اطلاعات ثبت‌شده مطابقت ندارد یا کالای موردنظر را دریافت نکرده است. در چنین شرایطی، کارکنان باید پیگیری می‌کردند که چرا کالا به‌درستی از انبار خارج نشده است. فرایند ترخیص کالا نیز مراحل متعددی داشت؛ اطلاعات فاکتور باید از طریق پیام‌رسان ارسال می‌شد، سپس تأییدیه‌های لازم از بخش حسابداری دریافت می‌شد و پس از آن، کالا اجازه خروج پیدا می‌کرد. پرسش این بود که چگونه می‌توان این مراحل تکراری را کاهش داد و از بروز خطا جلوگیری کرد.
این فعال حوزه فناوری اظهار کرد: در مرحله نخست می‌توان رباتی طراحی کرد که در پیام‌رسان بله فعالیت کند. بازاریاب فیش یا اطلاعات سفارش را ارسال می‌کند و هوش مصنوعی آن را دریافت کرده و در سیستم حسابداری ثبت می‌کند. در ادامه، اطلاعات مربوط به سفارش و انبار با یکدیگر تطبیق داده می‌شوند. با اجرای چنین راهکاری می‌توان تعدادی از فعالیت‌های تکراری را حذف کرد و سپس بررسی کرد که شرکت برای استفاده از این قابلیت چه میزان حاضر است هزینه کند.
مرتضایی گفت: در مرحله بعد، می‌توان از ترکیب دوربین و حسگرهای وزن استفاده کرد. برای نمونه، دوربینی در انبار قرار می‌گیرد و اطلاعات تصویری و وزن کالا با فاکتور ثبت‌شده تطبیق داده می‌شود. اگر مغایرتی وجود داشته باشد، سیستم می‌تواند آن را شناسایی کند. این راهکار از ترکیب چند فناوری و قابلیت نسبتاً ساده شکل می‌گیرد، اما می‌تواند به حل مشکلات عملیاتی شرکت‌ها کمک کند.
وی ادامه داد: چنین قابلیت‌هایی در صنایع مختلف قابل استفاده هستند و شرکت‌های صنعتی می‌توانند با بررسی فرایندهای داخلی خود، زمینه‌های متعددی برای به‌کارگیری فناوری شناسایی کنند. در اصفهان نیز با توجه به ظرفیت صنعتی استان و مجموعه‌هایی مانند فولاد و ذوب‌آهن، فرصت‌های فراوانی برای اجرای این طرح‌ها وجود دارد. در برخی مجموعه‌ها، تعداد زیادی نیروی انسانی صرف انجام فعالیت‌های تکراری می‌شوند. با طراحی سامانه‌های مناسب می‌توان بخشی از این فرایندها را خودکار کرد و بهره‌وری را افزایش داد. البته موضوع اصلی، شناسایی مسئله و طراحی راهکار مناسب برای حل آن است.
این فعال حوزه فناوری خاطرنشان کرد: کافی است در حوزه‌های مختلف، از پزشکی و برق تا صنعت، تحقیق محدودی انجام دهیم و مسائل موجود را شناسایی کنیم. برای نمونه، می‌توان حسگری روی یک دستگاه CNC نصب کرد تا پیش از خرابی دستگاه، هشدار لازم را ارسال کند. در بسیاری از مواقع، نیرویی صرفاً در کنار دستگاه حضور دارد تا وضعیت آن را بررسی کند و خرابی‌های احتمالی را گزارش دهد. با استفاده از حسگر می‌توان بخشی از این فرایند را خودکار کرد. پس از آن می‌توان یک داشبورد مدیریتی طراحی کرد تا گزارش خرابی‌ها در اختیار مدیر قرار گیرد. چنین سامانه‌ای امکان بررسی هزینه‌ها و مدیریت بودجه را نیز فراهم می‌کند. هرچه در این فرایند عمیق‌تر شویم و مراحل بیشتری از مسئله را حل کنیم، امکان توسعه محصول و ارائه خدمات بیشتر نیز افزایش می‌یابد.
مرتضایی گفت: می‌توان کار را از یک مسئله کوچک آغاز کرد، راهکار اولیه را به مشتری ارائه داد و سپس با دریافت هزینه، امکانات جدیدی به آن افزود. این فرایند به‌تدریج توسعه پیدا می‌کند و با افزایش دامنه خدمات، امکان اجرای آن برای مشتریان دیگر نیز فراهم می‌شود. هنگامی که با مدیران فناوری اطلاعات یا مسئولان شرکت‌ها گفت‌وگو می‌کنم، گاهی می‌شنوم که اجرای یک سامانه در مجموعه آنها چهار ماه زمان برده است. در چنین شرایطی، درباره میزان آشنایی آنها با هوش مصنوعی سؤال می‌کنم و متوجه می‌شوم که برخی از آنها با وجود شناخت این فناوری، هنوز از ظرفیت‌های آن به‌طور کامل استفاده نمی‌کنند.
وی افزود: با استفاده از هوش مصنوعی، حتی نوشتن چند خط کد نیز می‌تواند بسیار ساده‌تر شود. کافی است نیاز خود را به زبان فارسی توضیح دهیم؛ هوش مصنوعی می‌تواند در تولید راهکار به ما کمک کند. بنابراین، استفاده از این فناوری لزوماً به معنای برخورداری از مهارت‌های پیچیده برنامه‌نویسی نیست. در حوزه خلاقیت و صنایع خلاق، ممکن است دیدگاه‌های متفاوتی درباره استفاده از هوش مصنوعی وجود داشته باشد، اما نکته مهم این است که باید ظرفیت‌های آن را بشناسیم و در مسیر فعالیت خود به‌درستی از آن بهره ببریم. ابتدا ایده خود را عرضه کنیم و ببینیم چه کسی حاضر است آن را بخرد. سپس باید نیاز مشتری را بشناسیم و محصول را بر اساس آن توسعه دهیم.
آشنایی با هوش مصنوعی یک ضرورت است
سیدامیرمحمد دادگر، پژوهشگر بین‌المللی هوش مصنوعی در سلامت نیز اظهار کرد: آشنایی با هوش مصنوعی یک ضرورت است. هوش مصنوعی یکی از اصولی است که اگر آن را نشناسیم، به معنای ناآگاهی از دانش روز خواهد بود. ناآگاهی از دانش روز نیز می‌تواند توانایی ما را برای فعالیت و اشتغال در آینده با مشکل مواجه کند. ممکن است برخی مشاغل تحت تأثیر هوش مصنوعی از بین بروند، اما نکته مهم این است که مسئله صرفاً از بین رفتن مشاغل نیست، بلکه باید به فرصت‌های جدیدی توجه کنیم که برای افرادی که توانایی کار با هوش مصنوعی را دارند، ایجاد می‌شوند.
وی افزود: اگر به ۱۰ تا ۱۵ سال پیش بازگردیم، می‌بینیم که تلفن‌های هوشمند مانند امروز مورد استفاده قرار نمی‌گرفتند. در آن زمان، هنوز این تفکر به‌طور گسترده شکل نگرفته بود که تلفن هوشمند می‌تواند بسیاری از امور روزمره افراد را انجام دهد و نیازهای آنها را برطرف کند. امروز نیز درباره هوش مصنوعی با شرایطی مشابه مواجه هستیم. می‌توان به زبان ساده با هوش مصنوعی کار کرد؛ زیرا این فناوری به‌گونه‌ای طراحی شده است که کاربر بتواند به شیوه‌ای قابل‌فهم با آن ارتباط برقرار کند. زبان‌های مختلف و ابزارهای متنوعی برای انجام کارهای گوناگون وجود دارند و هرکدام می‌توانند در زمینه‌ای خاص مورد استفاده قرار گیرند.
پژوهشگر بین‌المللی هوش مصنوعی در سلامت بیان کرد: ما در عصری زندگی می‌کنیم که در آن از دستیارهای هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف استفاده می‌شود؛ از تشخیص تصاویر پزشکی تا بررسی‌های عمومی و کاربردهای دیگر و این ابزارها به‌تدریج جایگاه گسترده‌تری در فعالیت‌های روزمره و تخصصی پیدا می‌کنند. در نقاط مختلف جهان، مناطقی وجود دارند که مردم آنها دسترسی آسانی به پزشکان متخصص، ازجمله متخصصان بیماری‌های عفونی و داخلی، ندارند. فناوری شرایطی ایجاد کرده است که افراد بتوانند از راه دور با پزشک ارتباط برقرار کنند، مشاوره دریافت کنند و در صورت لزوم، نسخه پزشکی برای آنها صادر شود. امروزه نمونه‌هایی از این خدمات در بسترهای ارائه‌دهنده خدمات آنلاین، ازجمله اسنپ، نیز در دسترس است.
دادگر ادامه داد: در برخی بیماری‌ها امکان دریافت مشاوره از راه دور وجود دارد، اما در مواردی که تشخیص تخصصی ضروری است، مراجعه به پزشک و انجام بررسی‌های لازم همچنان اهمیت دارد. بنابراین، منظور این نیست که فناوری می‌تواند تمام فرایندهای پزشکی را جایگزین کند، بلکه فناوری امکان دسترسی آسان‌تر به خدمات را فراهم کرده است. فناوری‌های جدید این امکان را فراهم کرده‌اند که ارتباطات گسترده‌تری میان افراد و مناطق مختلف جهان برقرار شود و جهان بیش از گذشته به یک دهکده تبدیل شود و هوش مصنوعی نیز به این فرایند کمک می‌کند.
وی افزود: هوش مصنوعی موضوعی است که همه ما باید در رشته‌های مختلف آن را بشناسیم و نحوه استفاده از آن را بیاموزیم. نمی‌توان در برابر این فناوری ایستاد؛ بلکه باید در کنار آن حرکت کرد و از ظرفیت‌هایش بهره برد. هوش مصنوعی به مرحله‌ای رسیده است که بسیاری از فعالیت‌های روزمره را برای ما ساده‌تر می‌کند و امکان درآمدزایی از طریق آن نیز وجود دارد. برای نمونه، می‌توان با استفاده از هوش مصنوعی وب‌سایتی طراحی کرد؛ حتی اگر فرد دانش عمیقی در زمینه زبان‌های برنامه‌نویسی نداشته باشد.
این پژوهشگر خاطرنشان کرد: هوش مصنوعی می‌تواند بر اساس توضیحی که به آن ارائه می‌کنیم، خروجی موردنظر را تولید کند، اما نکته مهم این است که بدانیم چگونه خواسته خود را بیان کنیم. به عبارت دیگر، باید زبان ارتباط با هوش مصنوعی و شیوه بیان مسئله را بیاموزیم. هوش مصنوعی بر پایه داده‌ها عمل می‌کند و می‌توان با تعیین نقش و ارائه توضیحات مناسب، از آن برای انجام فعالیت‌های مختلف کمک گرفت. برای نمونه، می‌توان از آن خواست در جایگاه یک دستیار یا فردی با نقش مشخص، به ما در پیشبرد کار کمک کند.
دادگر گفت: در آینده نزدیک، ممکن است نگاه ما به محصولات و توانمندی‌های کشورها تغییر کند. برای مثال، هنگامی که نام سوئیس مطرح می‌شود، بسیاری از افراد به یاد ساعت‌های باکیفیت این کشور می‌افتند؛ اما در آینده ممکن است کشورها بر اساس فناوری‌های نوین و توانمندی‌های فناورانه خود نیز شناخته شوند. این امکان وجود دارد که در آینده، هنگامی که از ایران نام برده می‌شود، به ظرفیت‌های فناورانه و فناوری‌های نوین آن اشاره شود. تحقق چنین جایگاهی مستلزم شناخت تحولات روز، یادگیری مهارت‌های جدید و استفاده مؤثر از ظرفیت‌های فناوری است. می‌توان امیدوار بود که در آینده از پیشرفت ایران در حوزه‌های مختلف هوش مصنوعی سخن گفته شود و شهرهایی مانند اصفهان و تهران نیز در این زمینه نقش‌آفرینی کنند.
وی افزود: اصفهان شهری بزرگ و صنعتی است و نمونه‌هایی از فعالیت‌های فناورانه و نوآورانه در آن مشاهده می‌شود. برای نمونه، در حوزه تجهیزات پزشکی، برخی جوانان با بهره‌گیری از روش‌های نوآورانه، هوش مصنوعی و مهندسی معکوس، تجهیزات جدیدی طراحی و تولید کرده‌اند و حتی توانسته‌اند کشور را در برخی زمینه‌ها از واردات بی‌نیاز کنند. هدف از برگزاری چنین نشست‌هایی این است که به این باور برسیم که می‌توانیم ایده‌های خود را عملی کنیم. نباید از ابتدا بگوییم که نمی‌توانیم یا از خود بپرسیم چرا در رشته‌ای تحصیل می‌کنیم که شاید در آینده ناچار شویم در حوزه‌ای غیرمرتبط با آن فعالیت کنیم. اگر در کنار دانش تخصصی رشته خود، نوآوری، فناوری و هوش مصنوعی را نیز به کار بگیریم، حرفی برای گفتن خواهیم داشت و می‌توانیم در شرکت‌های جدید و استارت‌آپ‌هایی که در حال شکل‌گیری هستند، نقش‌آفرینی کنیم.
پژوهشگر بین‌المللی هوش مصنوعی در سلامت تأکید کرد: برخی بنیادها و مجموعه‌ها در همین نمایشگاه حضور دارند که مأموریت آنها حمایت از ایده‌های دانشجویان است. جهاد دانشگاهی با هدف کمک به توسعه علم و فناوری و فراهم کردن زمینه دسترسی عادلانه به آموزش‌های موردنیاز شکل گرفته است و می‌تواند از واحدها و طرح‌هایی که به حمایت مالی نیاز دارند، پشتیبانی کند. دانشجویانی که ایده مشخصی ندارند، اما به فعالیت در حوزه‌های فناورانه و دانش‌بنیان علاقه‌مند هستند نیز می‌توانند این موضوع را در فرم‌ها درج کنند تا مشاوران مجموعه برای شناسایی مسیر فعالیت به آنان کمک کنند.
دادگر یادآور شد: به دانشجویان حاضر در این نشست، یک جلسه مشاوره رایگان از سوی اداره تجاری‌سازی فناوری و اشتغال جهادانشگاهی واحد اصفهان ارائه می‌شود. همچنین واحدهای مرتبط با این مجموعه در محل استقرار دارند و در بسیاری از موارد، برای استقرار واحدهای دانشجویی هزینه‌ای دریافت نمی‌شود.
هوش مصنوعی باید در خدمت خلق تجربه‌های شخصی‌سازی‌شده باشد
علی یارمهدی، مدرس کارآفرینی گردشگری و هتلداری در ادامه این اظهار کرد: امروز به بازتعریف صنایع، رشته‌ها و زیرشاخه‌های مختلف نیاز داریم. برای نمونه، حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش، زمانی که فردی وارد هتل می‌شد، برگه‌ای برای ثبت اطلاعات در اختیار او قرار می‌گرفت، کارت شناسایی‌اش دریافت می‌شد و سپس فردی وی را به اتاق راهنمایی می‌کرد و امکاناتی مانند مینی‌بار، سیستم سرمایشی و تلویزیون را به وی نشان می‌داد. در آن زمان، ساعت استفاده از صبحانه مشخص بود و اگر مهمان پس از پایان زمان تعیین‌شده مراجعه می‌کرد، امکان صرف صبحانه وجود نداشت. زمان ناهار و شام نیز از پیش تعیین شده بود و همه‌چیز در چارچوبی مشخص انجام می‌شد. در واقع، با ساختاری بسیار محدود و خشک مواجه بودیم که در برخی هتل‌ها ممکن بود مهمان را از انتخاب آن هتل پشیمان کند؛ زیرا فرد صرفاً برای سفر از شهری به شهر دیگر به هتل مراجعه می‌کرد.
این فعال حوزه گردشگری و هتلداری بیان کرد: امروز تعریف گردشگری تغییر کرده است. دیگر لزوماً همه‌چیز از پیش تعیین‌شده نیست و گاهی فرد به مقصدی سفر می‌کند تا ببیند چه اتفاقی رخ می‌دهد و در طول مسیر، متناسب با شرایط، درباره خواسته‌های خود تصمیم می‌گیرد. در گذشته، اگر فردی برای خرید ساندویچ به یک فروشگاه مراجعه می‌کرد و درخواست نوشابه اضافه داشت، ممکن بود به وی گفته شود که برای دریافت نوشابه اضافه باید ساندویچ دیگری بخرد. این نمونه‌ای از ساختارهای محدودکننده‌ای بود که در آن، انتخاب مشتری در چارچوبی از پیش تعیین‌شده قرار می‌گرفت؛ درحالی‌که امروز ممکن است فرد بخواهد ساندویچ را بدون نوشابه یا نوشابه را بدون ساندویچ مصرف کند. خلاقیت به معنای توجه به همین تفاوت‌ها و فراهم کردن امکان انتخاب متناسب با نیاز افراد است.
یارمهدی گفت: حدود پنج یا شش سال است که در برخی مجموعه‌ها، شیوه برخورد با مهمانان تغییر کرده است. به‌جای اینکه صرفاً برگه ثبت اطلاعات در اختیار مهمان قرار گیرد و وی به اتاق راهنمایی شود، تلاش می‌کنیم ابتدا ویژگی‌های رفتاری و علایق وی را بشناسیم و سپس خدمات متناسب با شخصیت و نیازهایش ارائه دهیم. اطلاعات هویتی مهمان و مدارک لازم برای ثبت اقامت نیز دریافت می‌شود، اما در کنار این فرایند، باید ویژگی‌های رفتاری و علایق او را نیز شناخت. اگر متوجه شویم مهمان فردی فعال است، می‌توانیم متناسب با این ویژگی، چند برنامه برای او در نظر بگیریم و زمینه مشارکتش را در خلق تجربه‌ای متفاوت در هتل فراهم کنیم.
وی افزود: ممکن است مهمانی که به هتل مراجعه کرده است، ایده‌ها و توانمندی‌هایی داشته باشد که بتوان از آنها برای ارتقای خدمات مجموعه استفاده کرد. هدف از این کار، سوءاستفاده از مهمان نیست؛ بلکه می‌توان با طراحی سازوکارهایی مناسب، وی را به یکی از مشارکت‌کنندگان در خلق تجربه‌ای تازه تبدیل کرد. در چنین شرایطی، مهمان از خدماتی که دریافت کرده است رضایت بیشتری خواهد داشت و ممکن است پس از خروج از هتل، تلفن همراه خود را بردارد و تجربه‌اش را با دوستان، خواهر، مادر یا دیگر اعضای خانواده به اشتراک بگذارد و حتی برای سفر بعدی خود همان مجموعه را انتخاب کند.
مدرس کارآفرینی گردشگری خاطرنشان کرد: در طرف مقابل، ممکن است مهمانی از همان ابتدا رفتاری جدی داشته باشد و در طول حضورش حتی یک بار نیز لبخند نزند. در چنین شرایطی، نخستین اقدام من این است که از او بخواهم بنشیند و درباره علت سفر، خواسته‌ها و برنامه‌هایش گفت‌وگو کنیم. سپس براساس شناختی که به‌دست می‌آورم، خدمات مناسب را پیشنهاد می‌دهم. در برخی موارد نیز لازم است شرایط و رفتار مهمان به‌درستی مدیریت شود و این موضوع به مهارت و تجربه کارکنان هتل بستگی دارد.
یارمهدی گفت: همچنین می‌توان با شناخت علایق و توانمندی‌های مهمانان، برنامه‌هایی مانند کلاس نقاشی یا نویسندگی برای کودکان حاضر در هتل طراحی کرد. برای نمونه، اگر مهمانی در زمینه نقاشی یا نویسندگی توانایی داشته باشد، می‌توان از وی دعوت کرد تا برای کودکان مستقر در هتل، که ممکن است در حدود ۱۵۰ اتاق آن اقامت داشته باشند، برنامه آموزشی برگزار کند. در صورت توافق، حتی می‌توان هزینه‌های این برنامه را به‌صورت مشترک تأمین کرد. این نوع خدمات، نمونه‌ای از ظرفیت‌هایی است که با شناخت درست مخاطبان و استفاده از خلاقیت می‌توان به وجود آورد.
وی ادامه داد: پرسش این است که یک فرد تا چه اندازه توانایی دارد هنگام ثبت اقامت، ویژگی‌های رفتاری و علایق تک‌تک مهمانان را بررسی کند؟ به‌ویژه زمانی که تعداد افراد زیاد است و ممکن است حدود ۵۰ نفر به‌طور هم‌زمان در یک مجموعه حضور داشته باشند. در چنین شرایطی، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی می‌تواند به کمک ما بیاید. می‌توان دستیار هوش مصنوعی را با نامی ساده، مانند «علی دو»، در نظر گرفت؛ همان‌طور که هنگام ایجاد پوشه‌های جدید در رایانه، ابتدا نام «پوشه جدید» انتخاب می‌شود و برای پوشه بعدی از نامی متفاوت استفاده می‌کنیم. این دستیار می‌تواند با کمک دوربین، تصویر و در صورت فراهم بودن شرایط لازم، صدای افراد را دریافت و اطلاعات مرتبط را تحلیل کند.
مدرس کارآفرینی گردشگری اضافه کرد: هوش مصنوعی قرار نیست جای من را بگیرد؛ بلکه باید در کنار من قرار گیرد و به انجام بهتر وظایفم کمک کند. همان‌طور که من از روی رفتار مهمان می‌توانم برخی ویژگی‌های وی را تشخیص دهم، این ابزار نیز می‌تواند داده‌های مرتبط را تحلیل کند و پیشنهادهایی برای ارائه خدمات مناسب در اختیار کارکنان قرار دهد. اگر تحلیل‌ها نشان دهد مهمانی فردی فعال است و احتمال می‌رود به برخی امکانات خاص علاقه داشته باشد، سیستم می‌تواند پیشنهاد دهد اتاقی متناسب با ترجیحات وی، برای نمونه اتاقی با چشم‌انداز دریا، در نظر گرفته شود یا امکان استفاده از استخر به وی پیشنهاد شود.
یارمهدی گفت: اگر هوش مصنوعی تشخیص دهد فردی با دقت فراوان فرم ثبت اقامت را تکمیل می‌کند، می‌تواند پیشنهادهایی برای هدایت او به بخش‌های فرهنگی هتل، از جمله کتابخانه، ارائه دهد. در گذشته، در برخی مدارس فضایی با عنوان نوارخانه وجود داشت و امروز نیز می‌توان با ایجاد مراکز فرهنگی در هتل‌ها، امکان استفاده مهمانان از چنین فضاهایی را فراهم کرد. هوش مصنوعی می‌تواند در شناسایی علایق و پیشنهاد مسیر مناسب برای استفاده از این امکانات نقش داشته باشد.
وی افزود: منظور من صرفاً هتلداری و گردشگری نیست؛ نام هر رشته یا صنعتی را می‌توان جایگزین کرد. اصل موضوع این است که چگونه می‌توان از هوش مصنوعی برای شناخت بهتر افراد، تحلیل نیازهای آنان و ارائه خدمات متناسب استفاده کرد. در مجموعه ما، یکی از کارکنان خانه‌داری را دیدم که دست‌وپایش می‌لرزید. از همکاران خواستم بررسی کنند که چه مشکلی برای او پیش آمده است. وی به من گفت که نگران است با استخدام هوش مصنوعی، کارکنان اخراج شوند. در پاسخ به وی گفتم که قرار نیست کسی را اخراج کنیم؛ هوش مصنوعی دستیار من است و برای کمک به انجام بهتر کارها استفاده می‌شود.
مدرس کارآفرینی گردشگری بیان کرد: برای توضیح بیشتر، نمونه‌ای از کاربرد این فناوری در فرایند نظافت اتاق‌ها مطرح کردم. به وی گفتم می‌توان از اتاق عکس گرفت و تصویر را در اختیار ابزار هوش مصنوعی قرار داد تا بخش‌هایی را که تمیز هستند و قسمت‌هایی را که به نظافت بیشتری نیاز دارند، مشخص کند. این ابزار می‌تواند موارد نیازمند رسیدگی را گزارش دهد تا کارکنان براساس آن اقدام کنند. پیشنهاد کردم این ابزار را نصب و از آن استفاده کند تا ببیند چگونه می‌تواند در انجام کارهایش کمک‌کننده باشد. پس از نصب، آن‌قدر به استفاده از تلفن همراه و بررسی پیشنهادهای این ابزار علاقه‌مند شده بود که شکایت‌هایی نیز درباره توصیه‌های آن مطرح می‌کرد. این نمونه نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند در کنار کارکنان قرار گیرد و به آنها برای انجام بهتر وظایف‌شان کمک کند؛ بنابراین، نباید از ابتدا آن را ابزاری برای حذف نیروی انسانی در نظر گرفت.
یارمهدی ادامه داد: هدف از استفاده از هوش مصنوعی، تحلیل بهتر مخاطبان و خلق تجربه‌ای مطلوب‌تر برای آنهاست. این فناوری می‌تواند به ما کمک کند تا به‌جای ارائه خدمات یکسان به همه افراد، تفاوت‌های رفتاری و علایق آنان را در نظر بگیریم. در سال‌های قبل برای افتتاح یک هتل به کشور قبرس دعوت شدم. یکی از دوستانم خودرویی برای انتقال من از فرودگاه به هتل فرستاده بود. پس از رسیدن به هتل، با دو درِ چرخان مواجه شدیم و زمانی که قصد داشتم از یکی از آنها وارد شوم، به من گفته شد که باید از ورودی ویژه مهمانان ویژه استفاده کنم. از این توجه تشکر کردم و وارد بخش مربوط شدم.
وی افزود: پس از عبور از درِ چرخان، پشت بخش پذیرش مهمانان ویژه قرار گرفتم و فرایند پذیرش انجام شد. در آن زمان تصور می‌کردم درِ چرخان به‌دلیل تازه‌تأسیس بودن هتل یا نقص فنی، بسیار آهسته حرکت می‌کند. پس از پایان پذیرش، مرا به اتاق راهنمایی کردند و اعلام شد اتاقی در بخش میانی و ویژه هتل در اختیارم قرار گرفته است. سپس وسایلم را در اتاق گذاشتم و برای صرف ناهار به طبقه پایین رفتم. هنگام صرف ناهار، در گفت‌وگو با دوستم، آقای مهمت، درباره درِ ورودی هتل صحبت کردم و گفتم که حرکت آن بسیار آهسته است و زمان زیادی از من گرفته است. وی در پاسخ گفت که این موضوع عمدی است و درِ چرخان به‌گونه‌ای تنظیم شده که با سرعت کمی حرکت کند.
این فعال حوزه گردشگری و هتلداری اظهار کرد: دوستم توضیح داد که در قسمت بالای ورودی، سه فن نصب شده است. این فن‌ها هوای داخل را به گردش درمی‌آورند و آن را برای تحلیل و بررسی دریافت می‌کنند. براساس توضیح وی، هدف این فرایند شناسایی و استخراج بوی اختصاصی هر فرد، ازجمله بوی بدن و عطر وی، و سپس انتشار آن در اتاق است. انجام این فرایند به زمان نیاز دارد و آهسته بودن حرکت درِ چرخان نیز بخشی از همین سازوکار بود. به گفته دوستم، زمانی که مهمان وارد اتاق می‌شود، این فرایند باعث می‌شود فضای اتاق برای او آشناتر و شبیه محیط شخصی خودش به‌نظر برسد. این تجربه برای من بسیار جالب بود؛ زیرا نشان می‌داد که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از خلاقیت و شناخت ویژگی‌های افراد، تجربه‌ای متفاوت برای آنها خلق کرد.
یارمهدی گفت: تصور کنید چشمان فردی را ببندیم و کسی را به مکانی ببریم و به وی بگوییم که اینجا خانه خودش است. ممکن است در ابتدا چنین چیزی را نپذیرد؛ اما اگر پس از مدتی، وی را به اتاق خودش بازگردانیم و بپرسیم آیا اینجا خانه اوست، پاسخ مثبت خواهد بود؛ زیرا محیط و ویژگی‌های آشنای آن را تشخیص می‌دهد. بوی اختصاصی هر فرد نیز می‌تواند یکی از ویژگی‌هایی باشد که در شکل‌گیری احساس آشنایی و تعلق نقش دارد. این نمونه نشان می‌دهد که خلاقیت چگونه می‌تواند در کنار فناوری، تجربه‌ای متفاوت برای مشتری ایجاد کند. هوش مصنوعی نیز می‌تواند در این مسیر به کسب‌وکارها کمک کند تا خدمات خود را متناسب با ویژگی‌های هر فرد طراحی و ارائه کنند.
وی یادآور شد: هر رشته و صنعتی، کاربران و استفاده‌کنندگان خاص خود را دارد. هرکدام مخاطبانی با ویژگی‌ها و نیازهای متفاوت دارند و لازم است تا حد امکان متناسب با این تفاوت‌ها شخصی‌سازی شوند. هر فرد با فرد دیگر تفاوت دارد و این تفاوت‌ها در ویژگی‌های شخصیتی، شیوه استفاده از ابزارها و نحوه بهره‌گیری از محصولات تولیدشده نمود پیدا می‌کند. اگر از خلاقیت برخوردار باشیم و از هوش مصنوعی برای تحلیل، بررسی و پرورش ایده‌های خود استفاده کنیم، می‌توانیم ایده‌هایمان را از جنبه‌های مختلف ارزیابی کرده و آنها را توسعه دهیم. با چنین رویکردی می‌توان بازار هدف، کاربران نهایی و گروه‌های مشخصی از مصرف‌کنندگان را شناسایی کرد و محصول یا خدمتی متناسب با نیازهای آنان ارائه داد. این فرایند در نهایت می‌تواند به ایجاد درآمد پایدار و تداوم فعالیت کسب‌وکارها کمک کند.
این فعال حوزه گردشگری در پایان گفت: خلاقیت و خلق کردن ترسناک است؛ زیرا زمانی که چیزی را خلق می‌کنید، نمی‌دانید چه اتفاقی رخ خواهد داد. با این حال، باید از این فرایند استقبال کرد و از ناشناخته بودن نتیجه نترسید. خوشحال باشید که فردی به خلاقیت و ایده شما می‌خندد؛ زیرا ممکن است این واکنش نشان دهد که وی هنوز متوجه ظرفیت ایده شما نشده است. بنابراین، نباید از تمسخر یا واکنش منفی دیگران در برابر ایده‌های تازه هراس داشت. باید مسیر خلاقیت را ادامه داد و برای تبدیل ایده‌ها به راهکارها و محصولات کاربردی تلاش کرد.
انتهای پیام
