«روح‌الله مدبر» کارشناس مسائل روسیه در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به سفر «سرگئی لاوروف» وزیر امور خارجه روسیه به تهران در هفته جاری اظهار کرد: لاوروف روزهای یکشنبه و دوشنبه سفرهای منطقه‌ای مهمی خواهد داشت که در ابتدا با حضور در نشست سران کشورهای شورای همکاری خلیج فارس همراه است و پس از آن به تهران سفر خواهد کرد.
وی افزود: بر اساس اعلام رسمی وزارت امور خارجه روسیه، این سفرها علاوه بر پیگیری مناسبات معمول و دوجانبه، با هدف جلوگیری از ادامه گسترش جنگ و درگیری‌هایی انجام می‌شود که آمریکا و رژیم صهیونیستی زمینه‌ساز آن در منطقه بوده‌اند.
رایزنی درباره کاهش تنش میان ایران و آمریکا
این کارشناس مسائل روسیه گفت: بر اساس آنچه برخی منابع خبری درباره دیدار پزشکیان و پوتین در ترکمنستان مطرح کرده‌اند، در این دیدار مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، درخواست کرده بود پیشنهاد ایران به آمریکا را اعلام کند. در همین چارچوب در جریان تماس تلفنی رؤسای جمهور روسیه و آمریکا، پوتین، پیشنهاد تهران در زمینه حل‌وفصل اختلافات با واشنگتن را به کاخ سفید منتقل کرده است.
مدبر ادامه داد: قرار است طی هفته‌های آینده، البته با احتمال تغییر در برنامه، سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر به مسکو انجام شود و از دیگر سو با توجه به انجام دو تماس تلفنی مهم میان پوتین و دونالد ترامپ در ماه جاری، به نظر می رسد یکی از محورهای اصلی حضور لاوروف در تهران، انجام آخرین رایزنی‌ها و هماهنگی‌ها درباره کاهش تنش میان ایران و آمریکا، انتقال نهایی پیام‌ها و پیگیری آخرین موضوعات مرتبط باشد.
وی با بیان اینکه تهران تاکنون به‌صورت رسمی روسیه را به‌عنوان میانجی خود انتخاب نکرده، ادعا کرد: مسکو بارها از تهران خواسته و پیشنهاد داده بود که ایران این کشور را به‌عنوان میانجی انتخاب کند. با این حال، اخیراً تهران به‌صورت رسمی صرفاً پیامی را از طریق کرملین به کاخ سفید منتقل کرده است. روسیه نیز این پیام را به‌طور جدی، همراه با یک مدل پیشنهادی، به ترامپ اعلام کرده است.
این کارشناس مسائل روسیه با اشاره به ادامه تهدیدهای آمریکا علیه ایران تصریح کرد: طرح روسیه با هدف جلوگیری از هرگونه تنش و درگیری جدید و توصیه به آمریکا برای خودداری از حمله مجدد به ایران ارائه شده است، در حالی که طی ساعات گذشته تهدیدهای آمریکا برای حمله به ایران ادامه داشته و رویکرد واشنگتن همچنان متناقض است.
مدبر معتقد است: در چنین شرایطی، فرصتی ویژه وجود دارد تا تهران به‌صورت رسمی روسیه را در این پرونده مهم و حساس امنیتی وارد کند.
روسیه و انتقال پیام کشورهای عربی به تهران
وی با اشاره به تماس و گفت‌وگوی اخیر حاکم امارات با پوتین و همچنین محورهای مطرح‌شده برای نشست بحرین در روز یکشنبه گفت: موضوع جنگ منطقه‌ای، تنگه هرمز و وضعیت مناسبات امنیتی از محورهای اصلی گفت‌وگوها در نشست بحرین خواهد بود .
این کارشناس مسائل روسیه با اشاره به پیشنهاد قدیمی مسکو برای ایجاد یک چارچوب امنیتی در خلیج فارس اظهار کرد: روسیه بیش از دو دهه پیش، مدلی برای امنیت خلیج فارس پیشنهاد کرده بود، اما به اعتقاد من، تهران این پیشنهاد را جدی نگرفت و از ظرفیت آن استفاده نکرد.
وی افزود: اگر تهران پیشنهاد روسیه درباره مدل امنیتی خلیج فارس را پذیرفته بود، این ابتکار می‌توانست همکاری و ائتلاف میان کشورهای منطقه را افزایش دهد و نقش آمریکا و رژیم صهیونیستی را در تحولات منطقه کاهش دهد.
مدبر با اشاره به سفر پیش‌روی لاوروف به بحرین گفت: مسکو بار دیگر موضوع مدل امنیتی خلیج فارس را در نشست سران کشورهای حاشیه خلیج فارس مطرح خواهد کرد و به نظرم این چارچوب دفاعی و امنیتی می‌تواند فضای برد ـ بردی در منطقه ایجاد کند.
وی همچنین با اشاره به انتقال پیام کشورهای عربی به ایران از طریق روسیه خاطر نشان کرد: به نظر می رسد، قرار است پیام‌هایی از سوی کشورهای عربی به تهران منتقل شود. بحرین نیز چندین بار پیام‌های خود را از طریق مسکو به تهران منتقل کرده است .
این کارشناس مسائل روسیه با بیان این که کشورهای عربی، روسیه را طرفی قابل اعتماد برای انتقال پیام‌ها و کمک به کاهش تنش می‌دانند، ادامه داد: با توجه به اینکه روسیه مسیر همکاری خود با ایران را بر مبنای همکاری متوازن و دوستانه تعریف کرده است، می‌تواند این نقش را به‌خوبی ایفا کند. از این رو، حضور لاوروف در بحرین پیش از سفر به تهران و دریافت آخرین دیدگاه‌ها و انجام هماهنگی‌ها می‌تواند در شکل‌گیری چارچوبی برای تأمین امنیت منطقه مؤثر باشد.
ضرورت حرکت به سمت چارچوب همکاری امنیتی تهران و مسکو
مدبر با تأکید بر ضرورت توسعه همکاری‌های امنیتی ایران و روسیه گفت: لازم است بر این موضوع تأکید شود که حرکت چارچوب همکاری امنیتی تهران و مسکو به سمت شکل‌گیری ائتلاف دفاعی و امنیتی، می‌تواند به منافع ملی ایران کمک کند و به نظرم ، امروز تهران به‌طور جدی نیاز دارد به سمت ایجاد یک مدل دفاعی با روسیه حرکت کند.
وی افزود: در کنار این موضوع، پیوستن ایران به طرح ابتکاری امنیت اوراسیایی که روس‌ها بارها آن را مطرح کرده‌اند، می‌تواند در زمینه بازدارندگی کمک ویژه‌ای به ایران کند.
این کارشناس مسائل روسیه با اشاره به افزایش همکاری‌های امنیتی کشورهای عربی خلیج فارس با مسکو اظهار کرد: امروز کشورهای عربی منطقه در زمینه افزایش همکاری‌های امنیتی با روسیه با یکدیگر رقابت می‌کنند و از مشتریان اصلی تسلیحات روسی هستند. همچنین همکاری‌های سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای با مسکو دارند و انتظار می‌رود تهران نیز این مسیر را با جدیت بیشتری دنبال کند.
همکاری روسیه با ایران صرفاً ناشی از جنگ اوکراین نیست
مدبر در ادامه با اشاره به برخی تحلیل‌ها درباره تأثیر جنگ اوکراین بر روابط مسکو و تهران گفت: برخلاف تصور اشتباه برخی افراد درباره وضعیت روسیه در جنگ اوکراین، به اعتقاد من، روسیه مسیر خود را به‌خوبی پیش می‌برد و همین مسئله موجب شده است آمریکا برای دادن امتیازهای بیشتر به روسیه آمادگی پیدا کند.
وی افزود: گمانه‌زنی‌ها درباره کاهش برخی تحریم‌ها، افزایش فعالیت ناوگان‌های موسوم به «ناوگان سایه» روسیه و گسترش فعالیت شبکه بانکی این کشور قابل توجه است. همچنین فشار ترامپ بر زلنسکی و افزایش سطح تنش میان کاخ سفید و کی‌یف طی هفته‌های اخیر، از نگاه من، نشان می‌دهد که طرف آمریکایی تمایلی به استمرار این مسیر پرهزینه ندارد.
این کارشناس مسائل روسیه با اشاره به توافق انرژی دیزلی میان روسیه و آمریکا گفت: این موضوع را می‌توان نشانه‌ای از تلاش آمریکا برای جدا کردن مسیر خود از بریتانیا، فرانسه و آلمان در حوزه روسیه دانست.
مدبر تأکید کرد: بنابراین، نباید تصور شود که روسیه صرفاً به دلیل جنگ اوکراین به دنبال افزایش همکاری با ایران است. همکاری مسکو با تهران در چارچوب همان برنامه و چارچوب راهبردی قرار دارد که ایران تنظیم کرده است. از این رو، ضرورت دارد تهران به‌جای توجه به مباحث غیرتخصصی مطرح‌شده از سوی برخی افراد، چارچوب همکاری خود با روسیه را در مسیر توافق جامع بین دو کشور پیش ببرد.
ظرفیت‌های استفاده‌نشده توافق جامع راهبردی ایران و روسیه
وی با اشاره به ظرفیت‌های توافق جامع راهبردی ایران و روسیه اظهار کرد: تهران هنوز نتوانسته است از ظرفیت‌های این توافق به‌طور کامل استفاده کند و بارها شاهد گلایه طرف روس از نحوه پیگیری اجرای آن بوده‌ایم؛ از جمله اینکه در ایران مشخص نیست مسئول پیگیری بخش‌های مختلف توافق راهبردی کدام نهاد یا مجموعه است.
مدبر افزود: برای مثال، حدود ۱۲۰ کیلومتر از بخش ریلی کریدور شمال ـ جنوب در ایران همچنان معطل مانده است؛ این در حالی است که ایران در جنوب با وضعیتی از محاصره اقتصادی مواجه است، اما موانع زیرساختی این کریدور نیز هنوز به‌صورت جدی برطرف نشده‌اند.
وی با اشاره به هم‌زمانی سفر لاوروف به تهران با افزایش تهدیدهای آمریکا علیه ایران گفت: حضور وزیر خارجه روسیه در چنین شرایطی نشان می‌دهد که مسکو تمایل دارد به کاهش تنش و فشار واردشده از سوی طرف متجاوز به ایران کمک کند و در کنار تهران بایستد.
این کارشناس مسائل روسیه معتقد است: البته تحقق این ظرفیت مستلزم آن است که ایران نقشه و مأموریتی مشخص برای روسیه تعریف کند. بارها بر این موضوع تأکید کرده‌ایم که حتی تماس پوتین نیز تاکنون در راستای اعطای چنین نقشی به مسکو نبوده، بلکه صرفاً در چارچوب یک درخواست انجام شده است. با توجه به اینکه آمریکا از توافق پاکستان خارج شد، بهتر است تهران روسیه را به‌صورت عملی وارد این موضوع کند.
واگذاری نقش میانجی‌گری به روسیه؛ دستاورد احتمالی سفر لاوروف
مدبر در ادامه، مهم‌ترین دستاورد احتمالی سفر لاوروف به تهران را ورود کامل‌تر روسیه به روند گفت‌وگوهای ایران و آمریکا دانست و گفت: مهم‌ترین دستاورد این سفر می‌تواند آن باشد که تهران به‌صورت ویژه و کامل به روسیه اختیار گفت‌وگو با آمریکا در چارچوب‌های مختلف را بدهد و مسئولیت میانجی‌گری اصلی برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا بر عهده مسکو قرار گیرد.
وی افزود: در این صورت، روسیه می‌تواند ابتکار عمل میانجی‌گرانه‌ای را در راستای منافع ایران مطرح و پیگیری کند.
این کارشناس مسائل روسیه با اشاره به طرح پیشنهادی احتمالی مسکو برای حل‌وفصل اختلافات گفت: تا جایی که اطلاع داریم، پوتین یک مدل و طرح پیشنهادی آماده کرده است که در صورت تأیید تهران، در جریان سفر ویتکاف و کوشنر به مسکو به طرف آمریکایی ارائه خواهد شد.
مدبر ادامه داد: این طرح در کنار پیش‌بینی ضمانت‌های ویژه برای جلوگیری از تنش‌زایی و تهدیدهای بعدی آمریکا، می‌تواند حقوق هسته‌ای مشروع ایران را نیز تضمین کند و در راستای منافع ملی ایران باشد.
وی تأکید کرد: تحقق چنین ظرفیتی مستلزم آن است که ایران روسیه را به‌طور کامل وارد این روند کند. البته باید بار دیگر تأکید کرد که آمریکایی‌ها همواره بدعهد بوده‌اند و به نظرم اعمال فشار بر آمریکا باید از طریق قدرت‌های بین‌المللی قابل توجهی مانند روسیه و چین صورت گیرد.
انتهای پیام
