اهالی روستا، از کوچک و بزرگ و پیر و جوان، بساط خود را در کوچه قنات پهن کردند و حاصل دست‌رنج خود را با قیمت‌هایی که به گفته فروشندگان، برای مشتریان مناسب است، عرضه می‌کنند؛ از رب و انواع ترشی و محصولات کشاورزی گرفته تا فرآورده‌های دامپروری و دست‌سازه‌های زنان روستا. در میان غرفه‌ها، حضور پررنگ زنان بیش از همه به چشم می‌آید؛ زنانی که برخی از آن‌ها سرپرست خانوار هستند و برخی نیز در کنار همسران‌شان در این بازارچه فعالیت می‌کنند.
حضور مشهدی‌ها نیز رونق تازه‌ای به این بازارچه بخشیده است؛ خانواده‌هایی که در روزهای پایانی هفته راهی حصارسرخ می‌شوند. در میان غرفه‌ها قدم می‌زنند، محصولات محلی را می‌خرند و در کنار آن، به رونق کسب‌وکار اهالی روستا کمک می‌کنند. برای بسیاری از زنان حاضر در بازارچه اما این مکان تنها محلی برای فروش محصولات نیست؛ فرصتی است برای کسب درآمد، معرفی توانمندی‌ها و ارتباط مستقیم با مشتریانی که حالا خودشان برای خرید محصولات محلی به روستا می‌آیند.
در این گزارش میدانی، ایسنا پای صحبت اهالی حصارسرخ نشسته است؛ از زنانی که با دستان خود محصولاتشان را آماده کرده و برای فروش به بازارچه آورده‌اند. روایت آن‌ها از حال‌وهوای بازارچه، رضایت از حضور مردم و البته دغدغه‌هایی که در مسیر ادامه فعالیت این بازارچه دارند.
چگونگی شکل‌گیری بازارچه محلی حصار سرخ
امیر مرادی، بانی بازارچه و از اهالی روستای حصارسرخ و فعال در زمینه عرضه محصولات محلی، با اشاره به چگونگی شکل‌گیری این بازارچه، اظهار کرد: حدود ۱۵ سال است که محصولات خود را در مزرعه عرضه می‌کنیم و نزدیک به هفت‌سال نیز مغازه‌ای در مسیر کوچه قنات راه‌اندازی کرده‌ایم. در این سال‌ها محصولات روستا، سبزیجات، آب قنات و ظرفیت‌های گردشگری حصارسرخ را در فضای مجازی معرفی کردیم و به مرور، رفت‌وآمد مردم به روستا افزایش یافت.
وی افزود: در ابتدا تنها چند نفر بساط خود را در این مسیر برپا می‌کردند اما به تدریج اهالی متوجه شدند این رفت‌وآمد فرصت مناسبی برای عرضه محصولاتشان است و تعداد غرفه‌ها افزایش پیدا کرد.
مرادی با بیان اینکه شکل‌گیری بازارچه فعلی به جشنواره سمنوپزان بازمی‌گردد، عنوان کرد: حدود دو سال پیش پس از برگزاری جشنواره سمنوپزان، چند جمعه در همین کوچه سمنو عرضه کردیم و استقبال مردم باعث شد این روند ادامه پیدا کند. به مرور، محصولات دیگری مانند خیار، گوجه، سبزی خشک و دیگر تولیدات محلی نیز به بازارچه آمد و این بازارچه شکل گرفت.
وی با اشاره به ورود آن به سومین سال فعالیت خود، تصریح کرد: امروز بخش قابل توجهی از غرفه‌ها در اختیار زنان روستاست و بسیاری از آن‌ها، به‌ویژه زنان سرپرست خانوار، از طریق این بازارچه درآمد کسب می‌کنند.
مرادی ادامه داد: در ابتدا تعداد محدودی از زنان محصولات خود را در خانه عرضه می‌کردند اما حضور آن‌ها در بازارچه باعث شد سایر بانوان نیز برای شروع این فعالیت تشویق شوند. تلاش کردیم در زمینه دریافت مجوز مشاغل خانگی، مسائل بهداشتی و دیگر موارد به آن‌ها کمک کنیم و برای پیگیری مشکلات بازارچه نیز با مسئولان شهرستان از جمله امام جمعه گفت‌وگو کردیم.
وی یکی از چالش‌های بازارچه را برخی حاشیه‌های فرهنگی عنوان کرد و گفت: در مقطعی نگرانی‌هایی درباره مسائل فرهنگی مطرح شد که با پیگیری و حمایت امام جمعه شهرستان و انجام برخی اقدامات فرهنگی، تلاش شد این مسائل مدیریت شود.
مرادی خاطرنشان کرد: هدف این بوده که بازارچه علاوه بر فراهم کردن امکان فروش محصولات محلی، فرصتی برای فعالیت اقتصادی زنان روستا باشد تا محصولاتی را که پیش از این در خانه تهیه می‌کردند، به صورت مستقیم به مردم عرضه کنند.
اساس شکل‌گیری بازارچه روستا حصارسرخ بر فعالیت زنان استوار است
در ادامه این بازدید، رحمان رسایی -مسئول بازارچه روستا حصارسرخ شاندیز- در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: این بازارچه حدود دو سال است که به همت مردم روستا حصارسرخ و کشاورزان این منطقه برپا شده و بیشتر محصولاتی که در آن عرضه می‌شود، محصولات کشاورزی و تولیدات خود اهالی روستاست.
وی با اشاره به حضور پررنگ زنان در این بازارچه، افزود: اساس شکل‌گیری این بازارچه بر فعالیت زنان، به‌ویژه زنان سرپرست خانوار، استوار بوده است؛ زنانی که با توجه به مشکلات و هزینه‌های زندگی، برای کسب درآمد و تامین بخشی از هزینه‌های خانواده خود در این بازارچه حضور پیدا کرده‌اند.
مسئول بازارچه روستا حصارسرخ شاندیز با بیان اینکه بیشتر فروشندگان این بازارچه را بانوان تشکیل می‌دهند و حضور آقایان بسیار محدود است، عنوان کرد: عمده این زنان نیز خودشان کشاورز هستند و محصولاتی که در بازارچه عرضه می‌کنند، حاصل تولید خودشان است.
رسائی با اشاره به شرایط فعالیت بانوان در این بازارچه، بیان کرد: تاکنون هیچ موردی از اعتراض، مزاحمت یا برخورد نامناسب با بانوان حاضر در بازارچه گزارش نشده و تلاش شده است محیطی امن برای فعالیت آن‌ها فراهم باشد.
وی با اشاره به حمایت دستگاه‌های مختلف از برپایی بازارچه، خاطرنشان کرد: خوشبختانه شهرداری، دستگاه‌های دولتی، سپاه و بسیج همکاری لازم را با این بازارچه داشته‌اند و در این زمینه مانعی از سوی دستگاه‌ها ایجاد نشده است.
رسایی ادامه داد: شهردار شاندیز، توجه ویژه‌ای به این موضوع داشته و در کنار آن، امام جمعه شهرستان نیز از ابتدا شکل‌گیری بازارچه پای کار بوده و همچنان از ادامه فعالیت آن حمایت می‌کند. هدف اصلی از برپایی این بازارچه، ایجاد فرصتی برای عرضه مستقیم محصولات اهالی روستا و فراهم کردن زمینه درآمدزایی، به‌ویژه برای زنان سرپرست خانوار، بوده است.
فروش مستقیم به نفع مصرف‌کنندگان است
محمود عدسی، ساکن روستا حصارسرخ و از فروشندگان این روزبازار است. او در گفت‌وگو با ایسنا، بیان کرد: چند سالی است که در این بازارچه فعالیت دارم و بیشتر جمعه‌ها محصولات خودمان را که از مزرعه برداشت می‌کنیم، برای فروش به اینجا می‌آوریم.
وی با بیان اینکه تاکنون مانع جدی برای فعالیت در بازارچه ایجاد نشده است، افزود: تنها موضوعی که می‌تواند شرایط بازارچه را بهتر کند، کف‌سازی مسیر است که اگر شهرداری برای آن اقدام کند، رفت‌وآمد مردم راحت‌تر می‌شود و اینکه شرایط برای فروشندگان بهتر خواهد بود.
عدسی با اشاره به درآمد بازارچه، اظهار کرد: این بازارچه برای فروشنده و برای مشتری منفعت دارد، چراکه محصولات مستقیما از مزرعه به بازارچه می‌آیند و در فاصله کوتاهی به دست مشتری می‌رسند؛ بنابراین محصول تازه با قیمتی در حدود قیمت میدان بار عرضه می‌شود.
نجمه کریمی، از دیگر فروشندگان این روزبازار و یکی از اهالی روستاحصارسرخ است که در کنار همسرش در این بازارچه فعالیت می‌کند. وی با اشاره به شکل‌گیری بازارچه، اظهار کرد: پیش از راه‌اندازی بازارچه، محصولات و ظرفیت‌های روستا در فضای مجازی معرفی می‌شد و به تدریج با افزایش رفت‌وآمد مردم، این بازارچه شکل گرفت.
وی با بیان اینکه این نخستین تجربه‌اش در چنین بازارچه‌ای است، افزود: از نظر امنیت، شرایط بسیار خوبی وجود دارد، چراکه تمامی فروشندگان از اهالی روستا هستند و بیشتر محصولات نیز متعلق به خود روستاست و با آب قنات منطقه تولید می‌شود.
کریمی با تاکید بر تاثیر بازارچه بر درآمدزایی زنان روستا، عنوان کرد: راه‌اندازی این بازارچه سبب شده بسیاری از بانوان و خانواده‌های روستا از فروش محصولات خود درآمد داشته باشند و همان‌طور که مشخص است، بیشتر فروشندگان را زنان تشکیل می‌دهند.
وی فروش مستقیم محصولات را یکی دیگر از مزایای بازارچه دانست و تصریح کرد: پیش از این محصولات کشاورزی برای فروش به میدان بار می‌رفت و بخشی از سود نصیب واسطه‌ها می‌شد اما اکنون کشاورزان می‌توانند محصولات خود را بدون واسطه به مصرف‌کننده عرضه کنند.
این بانوی روستایی ادامه داد: زنان علاوه بر محصولات کشاورزی، فرآورده‌های خانگی مانند ماست، دوغ، کره، کشک و ترشی را نیز خودشان تهیه می‌کنند و در بازارچه به فروش می‌رسانند.
در ادامه بازدید با زهرا محمدی، از زنان فعال در بازارچه محلی حصارسرخ آشنا شده و با او به گفت‌وگو نشستیم. وی بیان کرد: حدود دو سال است که در این بازارچه فعالیت می‌کنم و این نخستین تجربه من در چنین بازارچه‌ای است.
محمدی با اشاره به محصولات خود، افزود: لواشک، قره‌قروت، رب، سمنو، آبغوره، آبلیمو، ماست چکیده و رب انار را خودم تهیه می‌کنم و برای فروش به بازارچه می‌آورم.
این بانوی فعال بازارچه با اشاره به شرایط فعالیت زنان، عنوان کرد: از نظر امنیت، شرایط مناسب است و تاکنون مشکل خاصی نداشته‌ام، هرچند سال گذشته یک بار مقداری از پولم به سرقت رفت و عامل آن مشخص نشد.
محمدی ادامه داد: فعالیت فقط به روزهای بازارچه محدود نمی‌شود و از ابتدای هفته تا پایان هفته در خانه مشغول آماده‌سازی محصولاتی مانند رب، سمنو، ترشیجات و ماست چکیده هستیم.
وی خاطرنشان کرد: حضور در بازارچه سبب شده زنان بتوانند محصولات خانگی خود را عرضه کنند و فعالیتشان دیده شود و من نیز در کنار همسر و مادرم این محصولات را آماده می‌کنم.
یکی از بانوان سرپرست خانوار، فاطمه شفیعی از اهالی روستای حصارسرخ است که با اشاره به فعالیت خود در این بازارچه، اظهار کرد: حدود سه سال و نیم است که در این بازارچه فعالیت می‌کنم و پیش از آن تجربه حضور در نمایشگاه‌ها یا بازارچه‌های دیگری را نداشتم. عرقیات گیاهی و برخی محصولات فرآوری‌شده را عرضه می‌کنم و بخشی از محصولاتی که در بازارچه می‌فروشم را خودم تهیه و برای فروش به اینجا می‌آورم.
وی با اشاره به امنیت بازارچه، افزود: تاکنون از نظر امنیت مشکلی نداشته‌ام و شرایط برای فعالیت بانوان مناسب است و تمامی بانوان فعال در این بازارچه با خیال راحت فعالیت می‌کنند.
این بانوی فعال در بازارچه با بیان اینکه چه عاملی باعث شده فعالیت در بازارچه را آغاز کند، عنوان کرد: پیش از این بیشتر در خانه بودم و کار خاصی نداشتم. از همان ابتدا به این کار علاقه داشتم و حالا از حضور و فعالیت در بازارچه لذت می‌برم.
فاطمه صحرایی، ۲۷ ساله و از اهالی روستا حصارسرخ نیز از فروشندگان این روزبازار است که در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به سابقه فعالیت خود در بازارچه، گفت: پیش از حضور در بازارچه، محصولاتم را در خانه تهیه می‌کردم و حدود دو سال است که در این بازارچه فعالیت دارم.
وی افزود: نان شیرمال، نان سبزی، نان سیب‌زمینی، جزغاله و کلوچه‌های خرمایی از جمله محصولاتی است که تهیه و عرضه می‌کنم و پیش از این نیز سفارش مشتریان را در خانه آماده می‌کردم.
این بانوی فعال بازارچه با بیان اینکه ورود به بازارچه موجب افزایش درآمد و سفارش‌هایش شده است، اظهار کرد: شرایط فروش در بازارچه بسیار بهتر شده و درآمد و تعداد سفارش‌هایم افزایش پیدا کرده است.
صحرایی با اشاره به اینکه فعالیت خود را از سال‌های نوجوانی آغاز کرده است، خاطرنشان کرد: از سال‌های نوجوانی مشغول کار و تهیه محصولات مختلف بوده‌ام و این فعالیت نیز برای کسب درآمد و همچنین برای اینکه مشغول باشم و کار تازه‌ای یاد بگیرم، ادامه پیدا کرده است.
وی با اشاره به تاثیر فعالیت خود بر دیگر زنان روستا، بیان کرد: حضور زنان در این بازارچه باعث شده برخی دیگر از بانوان نیز به این کار تشویق شوند؛ حتی خواهر خودم نیز اکنون در بازارچه نان تهیه و عرضه می‌کند.
علاوه بر فروشندگان، خریداران نیز بخش مهمی از روزبازارها را تشکیل می‌دهند. در این راستا، ایسنا در گفت‌وگو با شماری از حاضران در این بازارچه‌ها، به بررسی تجربه خرید، دلایل استقبال از این مراکز و مزایا و چالش‌های استفاده از آن‌ها پرداخت.
هنوز فرهنگ حضور و فعالیت در روزبازارها ترویج نشده است
کوثر ابراهیمی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره بر فعالیت خود به عنوان فروشنده در گذشته، اظهار کرد: در آن زمان، محصولاتی مانند کوکی، شیرینی، کیک و نان تولید می‌کردم که به دلیل تازه بودن، آماده‌سازی آن‌ها زمان‌بر بود. معمولا باید از ۲۴ ساعت قبل کار را شروع می‌کردم و تا چند ساعت پیش از حضور در بازارچه نیز مشغول آماده‌سازی محصولات بودم؛ بنابراین، فعالیت در این حوزه به تلاش و صرف زمان زیادی نیاز داشت.
وی با اشاره به اهمیت طراحی و چیدمان غرفه‌ها، بیان کرد: ظاهر غرفه و نحوه ارائه محصولات تاثیر زیادی در جذب مشتری داشت. از طرف دیگر، هزینه‌ای که برگزارکنندگان برای اجاره میز دریافت می‌کردند نیز یکی از مسائل مهم بود. برای مثال، در بازارچه‌هایی که بازدیدکنندگان بیشتری داشتند یا از برگزارکنندگان شناخته‌شده‌تری برخوردار بودند، هزینه اجاره میز نیز افزایش پیدا می‌کرد.
ابراهیمی با اشاره به برخی چالش‌های فعالیت زنان در این بازارچه‌ها، گفت: به‌عنوان یک دختر، برای معرفی محصولاتم باید تبلیغات می‌کردم و گاهی برای آشنایی مشتریان با طعم محصولات، نمونه‌هایی را برای تست در اختیارشان قرار می‌دادم؛ اما در این مسیر گاهی با رفتارهای نامناسب و مزاحمت‌هایی مواجه می‌شدم.
وی ادامه داد: برخی افراد سؤال‌های نامتعارفی درباره میزان درآمد یا نحوه تهیه محصولات می‌پرسیدند یا صحبت‌هایی می‌کردند که چندان خوشایند نبود. به نظرم هنوز فرهنگ حضور و فعالیت در این بازارچه‌ها به‌خوبی در کشور جا نیفتاده و برای گسترش آن به آگاهی و فرهنگ‌سازی بیشتری نیاز داریم.
ابراهیمی با اشاره به انگیزه خود برای خرید از این مراکز، بیان کرد: یکی از دلایل اصلی من برای خرید از بازارچه‌ها، حمایت از تولیدکنندگان مستقل است. وقتی از یک تولیدکننده خرید می‌کنیم و باعث می‌شویم با امید بیشتری به فعالیت خود ادامه دهد.
وی تصریح کرد: خرید از این بازارچه‌ها فرصت خوبی برای حمایت از افرادی است که با تلاش شخصی محصولاتشان را تولید می‌کنند. وقتی قرار است کالایی را از یک فروشگاه خریداری کنیم، می‌توانیم همان محصول را از تولیدکننده‌ای مستقل تهیه کنیم و به‌طور مستقیم از کار او حمایت کنیم.
در ادامه سمیرا رعنایی از خریداران این روزبازارها نیز در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: چیزی که در نگاه اول توجهم را جلب کرد، ذوق و سلیقه‌ای بود که بانوان در آماده‌سازی و عرضه محصولاتشان به کار برده بودند. هر غرفه حال‌وهوای خاص خودش را داشت و مشخص بود که برای تهیه محصولات و نحوه ارائه آن‌ها وقت و انرژی زیادی صرف شده است.
وی با بیان اینکه بعضی از کالاها کیفیت و جذابیت خوبی داشتند که این موضوع سبب شد بیشتر به محصولات عرضه‌شده توجه کنم، افزود: به نظرم این بازارچه‌ها فرصت مناسبی هستند تا بانوان بتوانند توانمندی‌ها و هنر خود را به دیگران معرفی کنند، محصولاتشان را در معرض دید مشتریان قرار دهند و زمینه‌ای برای رونق کسب‌وکارشان فراهم شود. به‌ویژه برای افرادی که در خانه محصولی تولید می‌کنند و شاید امکان یا سرمایه کافی برای راه‌اندازی یک فروشگاه مستقل نداشته باشند، حضور در چنین بازارچه‌هایی می‌تواند فرصت ارزشمندی باشد.
رعنایی با اشاره به اینکه حضور بانوان در کنار یکدیگر و شکل‌گیری یک دورهمی صمیمانه باعث شده بود محیط، حال‌وهوای متفاوتی داشته باشد، گفت: در چنین فضایی، علاوه بر خرید محصولات، امکان آشنایی با تولیدکنندگان و دیدن نتیجه تلاش و خلاقیت آن‌ها نیز فراهم می‌شود. اگر چنین بازارچه‌هایی به‌صورت منظم برگزار شوند و افراد بیشتری با آن‌ها آشنا شوند، می‌توانند به معرفی بهتر محصولات بانوان کمک کنند و زمینه حمایت بیشتر مردم از کسب‌وکارهای کوچک و مستقل را فراهم آورند.
زهرا ساداتی نیز یکی دیگر از خریداران این بازارچه‌هاست که در گفت‌وگو با ایسنا و با اشاره به مزیت‌های این بازارروزها، اظهار کرد: عرضه مجموعه‌ای از کالاهای مورد نیاز در یک مکان است؛ به‌طوری‌که افراد می‌توانند بدون نیاز به مراجعه به چندین فروشگاه مختلف، اقلام مورد نیاز خود، از پوشاک و روسری گرفته تا مواد غذایی و خوراکی را تهیه کنند. این موضوع علاوه بر سهولت دسترسی به کالاهای متنوع باعث صرفه‌جویی در زمان و کاهش رفت‌وآمد خریداران می‌شود.
وی با اشاره به اینکه با توجه به عرضه مستقیم کالا از تولیدکننده به مصرف‌کننده و حذف واسطه‌ها، قیمت محصولات در این مراکز مناسب‌تر از سایر فروشگاه‌ها باشد، افزود: در عمل، این تفاوت قیمت در تمامی اقلام به چشم نمی‌خورد. به‌جز برخی کالاها که با قیمت پایین‌تری عرضه می‌شوند، قیمت بسیاری از محصولات تفاوت چندانی با بازار آزاد ندارد و در برخی موارد با همان قیمت‌های رایج در فروشگاه‌های سطح شهر به فروش می‌رسند. به همین دلیل، اگرچه تنوع کالاها و یک‌جا بودن محل خرید از مزایای این مراکز به شمار می‌رود اما از نظر قیمت لزوما نمی‌توان انتظار داشت که خرید از آن‌ها در تمام گروه‌های کالایی به‌صرفه‌تر باشد.
در مجموع آنچه از دیدگاه‌های مطرح شده برمی‌آید این است که برگزاری بازارروزها فرصتی برای توسعه فعالیت زنان کارآفرین و فروشندگان خرد را فراهم کرده تا بتوانند محصولات خود را عرضه کنند و سهم بیشتری در چرخه اقتصادی داشته باشند. از سوی دیگر، این بازارها با فراهم کردن دسترسی آسان‌تر مردم به محصولات متنوع، امکان خرید برخی کالاها با قیمت مناسب‌تر را نیز فراهم می‌کنند. به این ترتیب، روزبازارها علاوه بر کمک به کاهش بخشی از هزینه‌های خرید خانوارها می‌توانند زمینه حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و رونق فعالیت اقتصادی زنان را نیز فراهم کنند.
انتهای پیام
