استان ایلام با برخورداری از اقلیم چهارفصل، منابع آبی مناسب و بیش از ۳۳۶ هزار هکتار اراضی کشاورزی، یکی از مناطق مستعد کشور برای تولید محصولات زراعی به شمار می‌رود.
با این حال، بررسی شاخص‌های مکانیزاسیون نشان می‌دهد این ظرفیت بالقوه، به‌ویژه در حوزه حبوبات، هنوز با وضعیت مطلوب فاصله دارد. در سال ۱۴۰۰، سطح مکانیزاسیون استان ایلام ۱.۵۷ اسب بخار در هکتار بود، در حالی که میانگین کشوری ۱.۸۵ اسب بخار در هکتار گزارش شده است.
وضعیت مکانیزاسیون حبوبات در استان اظهار کرد: در میان محصولات زراعی استان، حبوبات جایگاه ویژه‌ای دارند و کشت نخود دیم در سطح استان رایج است و بخش قابل توجهی از مزارع دیم استان را تشکیل می‌دهد. با این حال، مکانیزاسیون این محصول در مراحل مختلف تولید با محدودیت‌های جدی مواجه است.
وی افزود: در حالی که درجه مکانیزاسیون خاک‌ورزی مرسوم حبوبات حدود ۹۰ درصد است، درجه مکانیزاسیون کاشت مکانیزه با خطی‌کار تنها ۱۷ درصد برآورد می‌شود و در مراحل داشت و برداشت، این رقم بسیار ناچیز است.
مهم‌ترین گلوگاه، مرحله برداشت است. برداشت حبوبات به ویژه نخود و عدس دیم، به دلیل عدم دسترسی کشاورزان به ماشین‌آلات مناسب، غالباً به صورت دستی و با کندن بوته از ریشه انجام می‌شود. این روش نه تنها زمان‌بر و پرهزینه است، بلکه بخش عمده‌ای از هزینه تولید را نیز به خود اختصاص می‌دهد.
علیرضا اسدی کارشناس مکانیزاسیون کشاورزی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: بر اساس برآوردها، هزینه کارگری وجین، برداشت و خرمن‌کوبی حبوبات معادل ۲۰ کارگر-روز در هکتار است. یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که با رعایت آرایش کاشت ۵۰ سانتی‌متر و استفاده از ارقام مناسب، امکان برداشت مکانیزه نخود فراهم می‌شود و هزینه عمده تولید که همان برداشت دستی است، منتفی خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: در خصوص دلایل عقب‌ماندگی مکانیزاسیون حبوبات در استان گفت: خرده‌مالکی و پراکندگی اراضی یکی از مهم‌ترین عوامل است، بخش قابل توجهی از اراضی حبوبات استان، به‌ویژه در مناطق دیم، در قالب زمین‌های کوچک و پراکنده کشت می‌شوند. بسیاری از خرده‌مالکان زمین‌هایی با وسعت ۴ هزار تا ۵ هزار مترمربع دارند و توان مالی تهیه و به‌کارگیری ادوات کشاورزی را ندارند. این پراکندگی، استفاده از ماشین‌آلات بزرگ و کارآمد را از نظر اقتصادی توجیه‌ناپذیر می‌کند.
اسدی بیان کرد: گرانی و کمبود ادوات مناسب نیز مشکل دیگری است. قیمت ماشین‌آلات کشاورزی در سال‌های اخیر جهش چند برابری داشته و بسیاری از کشاورزان توان مالی خرید تراکتور، کمباین و ادوات تخصصی حبوبات را ندارند. همچنین کمبود ادوات مناسب کاشت و برداشت حبوبات در اکثر مناطق دیم کشور، یکی از چالش‌های اصلی این حوزه است.
این کارشناس تصریح کرد: فرسودگی ناوگان ماشین‌آلات نیز مشکل‌آفرین است. در پایان برنامه ششم توسعه، میزان استهلاک تراکتورها ۳۲ درصد، کمباین‌ها ۴۰ درصد و دروگرها ۵۷ درصد گزارش شده است. کمبود و فرسودگی ناوگان و ادوات کشاورزی، به ویژه کمباین، مشکلات عظیمی را برای کشاورزان ایجاد کرده است.
وی در خصوص توزیع نامتوازن ماشین‌آلات گفت: با وجود افزایش تعداد ماشین‌آلات در سال‌های گذشته، توزیع آن‌ها متناسب با سطح زیر کشت نیست. سهم استان ایلام از تراکتورهای کشور تنها یک درصد است، در حالی که سهم استان از اراضی زراعی کشور ۱.۶۵ درصد است. همچنین در استان به ازای هر ۴۴ هکتار تنها یک تراکتور و به ازای هر ۱۴۷۲ هکتار فقط یک کمباین برداشت غلات وجود دارد. این ناهماهنگی، به ویژه برای محصولاتی مانند حبوبات که نیازمند ادوات تخصصی هستند، مشکلات بیشتری ایجاد می‌کند.
محمد آرمیون عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی ایلام نیز در گفت‌وگو با ایسنا در این خصوص اظهار کرد: توسعه مکانیزاسیون، انتخاب رقم متناسب با اقلیم و اجرای کشت حفاظتی، ۳ رکن اساسی برای افزایش بهره‌وری و کاهش ریسک تولید نخود دیم در کشور است.
وی با اشاره به نقش نخود در تثبیت زیستی ازت و کاهش وابستگی به کودهای شیمیایی خاطرنشان کرد: حرکت از شیوه‌های سنتی به سمت زراعت مکانیزه و حفاظتی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای مقابله با چالش‌هایی نظیر نوسانات بارندگی، خشکی انتهای فصل، تنش‌های سرمایی و شیوع بیماری‌هایی مانند فوزاریوم و برق‌زدگی است.
آرمیون با تشریح ویژگی‌های اقلیم‌های نیمه‌گرم، معتدل گرم، معتدل سرد و سرد کشور بیان کرد: در بسیاری از مناطق دیم ایران، در صورت انتخاب رقم مناسب و مدیریت صحیح مزرعه، کشت پاییزه می‌تواند عملکرد بالاتر و بهره‌وری اقتصادی بیشتری نسبت به کشت بهاره داشته باشد.
وی انتخاب ارقام مقاوم به خشکی، سرما و بیماری‌ها با ویژگی‌هایی نظیر یکنواختی رسیدگی، ارتفاع مناسب بوته، مقاومت به خوابیدگی و قابلیت برداشت مکانیزه را از الزامات اصلی موفقیت در زراعت مکانیزه نخود دیم دانست.
این پژوهشگر حوزه زراعت با تأکید بر اهمیت کشت حفاظتی و حداقل خاک‌ورزی خاطرنشان کرد: حفظ بقایای گیاهی، کاهش فرسایش خاک و استفاده از بذرکارهای دقیق، تجهیزات کم‌خاک‌ورزی، سمپاش‌های استاندارد و کمباین‌های تنظیم‌شده، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش تلفات و افزایش کارایی تولید دارند.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام همچنین مدیریت مکانیکی علف‌های هرز از طریق تنظیم فاصله ردیف‌ها و استفاده به‌موقع از کولتیواتور را راهکاری مؤثر برای کاهش رقابت علف‌های هرز و کاهش وابستگی به علف‌کش‌ها ذکر کرد و توضیح داد: تحقق تولید پایدار نخود دیم نیازمند رویکردی جامع و دانش‌بنیان است که در آن اقلیم‌محوری، مکانیزاسیون، تغذیه متعادل، استفاده از بذر سالم و مدیریت تلفیقی آفات و بیماری‌ها به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام
