شهرام یاقوتی در سلسله‌کارگاه‌های «سبک زندگی دانشجویی» با موضوع آشنایی با پیامدهای مصرف انواع موادمخدر صنعتی جدید که روز دوشنبه ۲۷ مهرماه در تالار شهید باکری دانشگاه تبریز برگزار شد، اظهار کرد: متأسفانه امروز در فضای مجازی، برخی محتواها به شکل مستقیم یا غیرمستقیم مصرف مواد را عادی‌سازی کرده و تصویری مثبت از آن ارائه می‌دهند؛ در حالی که همین عادی‌سازی می‌تواند نگرش افراد، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، را نسبت به مصرف تغییر دهد و زمینه ورود آنان به مراحل بعدی را فراهم کند.
وی با بیان اینکه مغز نوجوانان و جوانان از انعطاف‌پذیری بیشتری برخوردار است، گفت: رفتارهایی که در این دوره در ذهن و زندگی فرد تثبیت می‌شوند، می‌توانند آثار طولانی‌مدتی داشته باشند؛ بنابراین سن در نوع و شدت پیامدهای ناشی از مصرف مواد نقش مهمی دارد و هرچه شروع مصرف در سنین پایین‌تر اتفاق بیفتد، آسیب‌پذیری نیز بیشتر خواهد بود.
وی ادامه داد: مسیر گرفتار شدن در مصرف مواد معمولاً از مصرف آزمایشی آغاز می‌شود و در صورت تداوم می‌تواند به مصرف گاه‌به‌گاه، استفاده از مواد برای مدیریت هیجانات و در نهایت مصرف آسیب‌زا منجر شود. در این میان، شناسایی زودهنگام رفتارهای پرخطر و مداخله در مراحل ابتدایی، امکان پیشگیری و اصلاح را افزایش می‌دهد.
این روانشناس و مددکار اجتماعی با تأکید بر اینکه بسیاری از افراد با این تصور که می‌توانند مصرف مواد را کنترل کنند، وارد این مسیر می‌شوند، اظهار کرد: باور به «مصرف مدیریت‌شده» یکی از نگرش‌هایی است که می‌تواند فرد را به سمت مصرف سوق دهد؛ در حالی که تحریک مکرر مدارهای مرتبط با پاداش در مغز می‌تواند به ایجاد تحمل و افزایش میزان مصرف منجر شود.
وی با اشاره به نقش شبکه پیش‌فرض مغز در نشخوارهای ذهنی و اشتغالات فکری، گفت: نشخوار ذهنی در همه افراد وجود دارد، اما در برخی اختلالات روان‌پزشکی شدت بیشتری پیدا می‌کند. مواد روان‌گردان می‌توانند فعالیت این شبکه و نحوه پردازش و ورود اطلاعات به مغز را تحت تأثیر قرار دهند و آثار و پیامدهای متفاوتی بر جای بگذارند.
وی اضافه کرد: مواد مختلف روان‌گردان از نظر آثار و پیامدها تفاوت‌های جدی با یکدیگر دارند و نمی‌توان مصرف هیچ‌یک از آن‌ها را به دلیل تصور کنترل‌پذیری یا آشنایی با عوارض، بی‌خطر تلقی کرد. به‌ویژه در مورد مواد موسوم به «گل» و فرآورده‌های مرتبط با کانابیس، باید نسبت به ترکیبات و آثار آن‌ها آگاهی بیشتری وجود داشته باشد.
یاقوتی با اشاره به نقش همسالان در گرایش جوانان به مصرف مواد، تأکید کرد: انتخاب دوست و محیط اجتماعی از عوامل مهم در پیشگیری از اعتیاد است و دانشجویان نباید خود را در جایگاه درمانگر یا نجات‌دهنده فرد مصرف‌کننده قرار دهند. فاصله گرفتن از محیط‌ها و جمع‌هایی که در آن مصرف مواد انجام می‌شود، می‌تواند اقدامی پیشگیرانه برای حفظ سلامت فرد باشد.
وی با بیان اینکه انگ اجتماعی یکی از موانع مهم در مسیر مقابله با اعتیاد است، گفت: برخی خانواده‌ها به دلیل نگرانی از قضاوت دیگران، مصرف مواد فرزند خود را پنهان می‌کنند و مراجعه به متخصص، مشاور یا مراکز درمانی را به تأخیر می‌اندازند؛ در حالی که این تأخیر می‌تواند موجب پیچیده‌تر شدن شرایط و از دست رفتن فرصت مداخله به‌موقع شود.
وی با اشاره به نقش فضای مجازی در شکل‌گیری باورهای مرتبط با مصرف مواد اذعان کرد: امروز داده‌ها و اطلاعات فراوانی در فضای مجازی در دسترس نوجوانان و جوانان قرار دارد و بخشی از این محتواها می‌تواند بدون آنکه فرد متوجه باشد، نگرش مثبت نسبت به مصرف مواد ایجاد کند. بنابراین آموزش سواد رسانه‌ای و افزایش آگاهی خانواده‌ها و جوانان، بخشی مهم از فرآیند پیشگیری است.
این روانشناس و مددکار اجتماعی همچنین نسبت به مصرف خودسرانه برخی مواد و فرآورده‌هایی که با عناوینی مانند افزایش تمرکز، کاهش اشتها، زیبایی یا افزایش انرژی عرضه می‌شوند، هشدار داد و گفت: هر ماده‌ای که منشأ گیاهی داشته باشد، لزوماً بی‌خطر نیست و مصرف هرگونه ماده با هدف درمان یا تغییر وضعیت جسمی و روانی باید با نظر متخصص انجام شود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه جدی به پیشگیری از اعتیاد در میان دانشجویان و جوانان خاطرنشان کرد: مواد مخدر و روان‌گردان نباید راهکاری برای مدیریت اضطراب، غم، خشم، شکست یا سایر هیجانات تلقی شوند و افزایش آگاهی، انتخاب محیط و دوستان مناسب، تقویت مهارت‌های مقابله‌ای و مراجعه به متخصصان در مراحل ابتدایی می‌تواند از گرفتار شدن فرد در مراحل پیشرفته‌تر مصرف جلوگیری کند.
وی در پایان با تأکید بر اینکه پیامدهای اعتیاد به فرد مصرف‌کننده محدود نمی‌شود، یادآوری کرد: درگیر شدن یک عضو خانواده با مواد می‌تواند تمامی اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار دهد و خانواده را نیز وارد چرخه‌ای از مشکلات، آسیب‌ها و پیامدهای ناشی از اعتیاد کند؛ از این رو، پیشگیری و مداخله به‌موقع در این زمینه تنها به معنای حفظ سلامت یک فرد نیست، بلکه اقدامی برای حفاظت از سلامت و آینده کل خانواده است.
انتهای پیام
