دکتر کتایون برجیس در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه پری‌منوپوز یا دوران گذار به یائسگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی زنان است، گفت: در این دوره عملکرد تخمدان‌ها به‌تدریج تغییر می‌کند و نوسان سطح هورمون‌ها، به‌ویژه استروژن، ممکن است با نامنظمی قاعدگی، گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب، تغییرات خلقی، کاهش تمرکز و علائم ادراری و تناسلی همراه باشد.
این متخصص زنان و زایمان افزود: زنان این دوره را به شکل‌های متفاوتی تجربه می‌کنند؛ برخی علائم خفیفی دارند که با اصلاح سبک زندگی قابل مدیریت است، اما در صورت بروز علائم شدید، یائسگی زودهنگام یا نارسایی زودرس تخمدان، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
وی اضافه کرد: نارسایی زودرس تخمدان به قطع قاعدگی در سن کمتر از ۴۰ سال گفته می‌شود و در صورت نبود منع مصرف، جایگزینی هورمون تا سن معمول یائسگی ممکن است ضرورت داشته باشد.
برجیس با بیان اینکه صرف یائسه‌شدن، ملاک تجویز هورمون نیست، اظهار کرد: سن، شدت علائم، پیامدهای کمبود استروژن، عوامل خطر و ترجیحات بیمار باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شوند.
وی افزود: در زنانی که در سن طبیعی یائسگی قرار دارند و علائم خفیفی را تجربه می‌کنند، ورزش منظم، تغذیه مناسب، خواب کافی، پرهیز از سیگار، کنترل وزن و مدیریت استرس ممکن است کافی باشد؛ اما گرگرفتگی شدید، اختلال خواب قابل‌توجه و علائم آزاردهنده ادراری و تناسلی نیازمند بررسی درمان‌های اختصاصی است.
این فلوشیپ نازایی و IVF ادامه داد: در زنان سالم زیر ۶۰ سال یا در فاصله کمتر از ۱۰ سال از شروع یائسگی که علائم آزاردهنده دارند و منع مصرف ندارند، هورمون‌تراپی می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و حفظ تراکم استخوان کمک کند. با این حال، سود و زیان این درمان به سن شروع، نوع و دوز هورمون، مدت مصرف و شرایط فرد بستگی دارد.
این متخصص زنان و زایمان درباره خطرات احتمالی درمان گفت: در زنان دارای رحم، مصرف ترکیبی استروژن و پروژستوژن با افزایش خطر سرطان پستان همراه است و این خطر با طولانی‌ترشدن مصرف افزایش می‌یابد. در زنانی که رحمشان به‌طور کامل برداشته شده، الگوی خطر استروژن‌درمانی تنها متفاوت است. همچنین استرادیول پوستی با کمترین دوز مؤثر ممکن است برای برخی زنان از نظر خطر لخته‌شدن خون گزینه مناسب‌تری باشد.
وی با اشاره به اینکه مدت هورمون‌تراپی عدد ثابتی ندارد، گفت: در هر ویزیت باید ضرورت ادامه درمان، شدت علائم، خطر سرطان پستان و بیماری‌های قلبی‌عروقی و ترجیحات بیمار ارزیابی شود. قطع درمان می‌تواند تدریجی یا ناگهانی باشد؛ کاهش تدریجی ممکن است بازگشت کوتاه‌مدت علائم را کمتر کند، اما در بلندمدت تفاوت مشخصی در احتمال بازگشت علائم ندارد.
برجیس افزود: درمان خوراکی برای برخی زنان بدون عوامل خطر مهم قابل استفاده است، اما خطر ترومبوز وریدی در آن از استروژن پوستی بیشتر است. درمان موضعی واژینال نیز برای خشکی واژن، درد هنگام رابطه جنسی و برخی علائم ادراری ناشی از کمبود استروژن کاربرد دارد و معمولاً به درمان هورمونی سیستمیک نیاز نیست. در زنان دارای رحم، مصرف پروژستوژن همراه استروژن سیستمیک برای محافظت از آندومتر ضروری است.
این فلوشیپ نازایی و IVF عنوان کرد: سابقه سرطان پستان، خونریزی واژینال بررسی‌نشده، ترومبوآمبولی فعال یا برخی سوابق لخته‌شدن خون، بیماری فعال یا شدید کبدی و بیماری قلبی‌عروقی یا سکته اخیر، از مواردی است که شروع هورمون‌تراپی سیستمیک را نیازمند ارزیابی تخصصی می‌کند. میگرن و سابقه خانوادگی سرطان پستان به‌تنهایی منع مطلق درمان نیستند، اما بررسی دقیق خطر فردی ضروری است.
وی در پایان گفت: برای زنانی که نمی‌توانند یا نمی‌خواهند هورمون مصرف کنند، گزینه‌هایی مانند درمان شناختی‌رفتاری اختصاصی یائسگی و برخی داروهای گروه SSRI/SNRI قابل بررسی است. برای علائم واژینال نیز مرطوب‌کننده‌ها و روان‌کننده‌های واژینال از گزینه‌های اولیه به شمار می‌روند؛ بنابراین انتخاب درمان باید با تصمیم‌گیری مشترک پزشک و بیمار و متناسب با شرایط هر فرد انجام شود.
انتهای پیام
