اینکه نتیجه قبولی در آزمون سراسری و یک رشته خوب وابسته به تلاش‌های دانش‌آموزان در مدرسه باشد، به خودی خود بسیار عادلانه و منطقی به نظر می‌رسد. اما چه می‌شود که یک استان در جایگاهی بالاتر در میانگین نمرات و معدل آزمون‌های نهایی و یک استان در جایگاهی پایین‌تر از استان‌های کم برخوردارتر می‌ایستد؟.
انتشار آمار رسمی ارزیابی امتحانات نهایی از سوی وزارت آموزش و پرورش به تازگی، نظرات مختلفی را در این باره برانگیخته و مقایسه‌هایی در این خصوص، انجام شده است. همچنین ادعاها و تحلیل‌ها بویژه در فضای مجازی مبنی بر سهم چشمگیر مدارس خاص در قبولی داوطلبان کنکور در رشته‌های پرطرفدار هم از دیگر بحث‌های داغ چند سال گذشته است که همه ساله با اعلام نتایج کنکور، دوباره بر سر زبان‌ها می‌افتد.
برای بررسی صحت آماری که استان آذربایجان شرقی را به افت میانگین نمرات و معدل نهایی و نرخ رشد آموزشی و سقوط آن به قعر جدول، محکوم می‌کند و برای اطلاع یافتن از آخرین وضعیت این استان به سراغ داده‌های آماری معاونت آموزش متوسطه اداره کل آموزش و پرورش این استان می‌رویم.
به گفته عباس ممقانی، معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی در گفت‌وگو با ایسنا، رتبه کل این استان در زمینه میانگین نمرات نهایی سال تحصیلی ۱۴۰۵_۱۴۰۴ برابر با ۱۶ بوده، اما این استان در رشد میانگین نمرات نهایی استان عملکردخوبی داشته است؛ رشد ۱.۱۶ درصدی میانگین نمرات نهایی در رشته علوم تجربی و کسب جایگاه ۸ کشور، رشد ۰.۹۷ درصدی میانگین نمرات نهایی رشته علوم انسانی و قرار گرفتن در رتبه ۱۴ کشور و رشد ۱.۴۲ درصدی نمرات در رشته ریاضی فیزیک و قرار گرفتن در رتبه ۶ کشور نسبت به سال تحصیلی ۱۴۰۴_۱۴۰۳ از بهبود جایگاه رشد آذربایجان شرقی نسبت به سال‌های تحصیلی گذشته خبر می‌دهد.
داده‌های مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش، نشان می‌دهد استان آذربایجان شرقی با ارتقا ۱.۱۴ نمره‌ای در سال تحصیلی گذشته توانسته است در جایگاه دوازدهم رشد نمرات کشور، قرار بگیرد و معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش آذربایجان شرقی می‌گوید: میانگین نمره امتحانات نهایی شامل نمرات تمامی رشته‌های نظری پایه دوازدهم برابر باص ۱۱.۰۶ است در حالی که این عدد در سال تحصیلی ۱۴۰۴_۱۴۰۳ برابر با ۹.۹۲ بود.
ممقانی خاطرنشان می‌کند: از بین نواحی و مناطق ۴۰ گانه آموزش و پرورش آذربایجان شرقی، شهرستان‌های آذرشهر، ناحیه ۴ تبریز و منطقه نظرکهریزی بالاترین میانگین نمرات نهایی را دارا هستند و همچنین ناحیه ۱ تبریز و شبستر نیز رتبه چهار مشترک را به خود اختصاص داده‌اند. بر همین اساس؛ بیشترین میزان رشد نیز در مناطق نظرکهریزی، ورزقان و گوگان، مشاهده می‌شود.
معاون آموزش متوسطه آذربایجان شرقی خاطرنشان می‌کند: در برنامه هفتم توسعه تاکید شده است تا میانگین نمرات نهایی به اندازه دو نمره در بازه زمانی چند ساله (تقریبا هر سال؛ نیم نمره) افزایش پیدا کند که در سال تحصیلی گذشته آموزش و پرورش آذربایجان شرقی با افزایش ۱.۱۴ نمره‌ای ضمن نزدیک شدن به این هدفگذاری چهار ساله، افت سال گذشته را نیز جبران کرده است.
وی، با اشاره به اقدامات آموزش و پرورش استان برای ارتقای میانگین نمرات نهایی، برگزاری دوره‌های توانمندسازی برای نیروی انسانی به صورت جوار و منطقه‌ای، طرح‌های تحولی درشیوه‌های یاددهی و یادگیری و طرح ارتقای سواد سنجش معلمان وتولید محتوا و بسته‌های مختلف یادگیری دراستان و استفاده از برنامه مدرسه تلویزیونی ایران را از جمله اقدامات صورت گرفته در راستای ارتقای میانگین نمرات نهایی، عنوان می‌کند.
ممقانی با اشاره به سیاست‌های کلان در برنامه سالانه معاونت آموزش متوسطه به منظور ارتقای میانگین نمرات نهایی می‌گوید: در سال تحصیلی گذشته، کارگروهی توسط معاونان آموزشی نواحی و مناطق برای ارتقای میانگین نمرات نهایی تشکیل و مدارس و دروس لازم‌التوجه توسط کارگروه گروه‌های درسی احصا و راهکارها بومی‌سازی شده‌اند.
بر همین اساس؛ افزایش ۰.۵۵ درصدی میانگین نمرات نهایی برای سال تحصیلی پیش رو، سهم ابلاغی وزارت آموزش و پرورش برای استان است و برای تحقق آن در برنامه‌های سالانه معاونت آموزش متوسطه فعالیت‌های متعددی ازجمله اجرای برنامه‌های کیفیت‌بخشی آموزشی در یاددهی و یادگیری، شناسایی مناطق نیازمند توجه و تدوین برنامه ویژه ارتقا میانگین نمرات نهایی این مناطق، توانمندسازی مدارس نیازمند و توجه به حاشیه شهرها و روستاها، طراحی کلاس فوق برنامه و آنلاین و برگزاری آزمون‌های شبه نهایی نیز از دیگر برنامه‌های گنجانده شده برای سال تحصیلی جاری است.
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش آذربایجان شرقی در ادامه در پاسخ به ادعای سهم چشمگیر مدارس خاص از جمله استعداد درخشان در میانگین نمرات نهایی استان می‌گوید: کل جمعیت دانش‌آموزی پایه دوازدهم استان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ نزدیک ۳۰ هزار نفر بود؛ درحالیکه از این تعداد فقط ۱۴۵۰ نفر در ۲۵ مدرسه استعداد درخشان استان و در همین پایه درحال تحصیل بودند. این مدارس فقط در ۱۳ منطقه از ۴۰ منطقه آموزش و پرورش استان پراکنده هستند. همچنین می‌توان گفت که مدارس دولتی در سال تحصیلی گذشته در مجموع در میانگین نمرات امتحانات نهایی، رشد و عملکرد بهتری نسبت به سال گذشته داشته است و امسال بیشترین رشد میانگین نمرات نهایی استان در مناطقی مانند نظرکهریز، ورزقان و گوگان بوده است که مدارس خاص در آن‌ها، وجود ندارد.
در ادامه معاون برنامه‌ریزی و نظارت دفتر آموزش متوسطه نظری وزارت آموزش و پرورش نیز که در تبریز، حضور دارد در گفت‌وگو با ایسنا با تحلیل اقدامات و وضعیت استان آذربایجان شرقی با اشاره به تحلیل نتایج امتحانات نهایی پایه دوازدهم خردادماه سال ۱۴۰۵، می‌گوید: آن چیزی که در کشور اتفاق افتاده، نتایج همراه با رشد بوده است و بر اساس داده‌های مرکز ارزشیابی وزارت آموزش و پرورش، نسبت به خرداد ۱۴۰۴، با وجود شرایط سختی که به کشور، وزارت آموزش و پرورش، دانش‌آموزان و خانواده‌ها گذشته است، به میزان ۱.۱۵ رشد داشته‌ایم.
دودانگه ادامه می‌دهد: استان آذربایجان شرقی نیز طبق این برآوردها، نسبت به سال گذشته ۱.۱۴ رشد داشته و به میانگین رشد کشوری نزدیک بوده است. این میزان رشد در رشته ریاضی معادل ۱.۴۲ نمره بوده که رشد بسیار خوبی است و به لحاظ بررسی رتبه‌بندی، یعنی میزان رشد نسبت به سال قبل، استان در جایگاه ششم کشور قرار دارد.
او ادامه‌می‌دهد: مقایسه استان‌ها با یکدیگر را از نظر علمی و دقیق، چندان درست نمی‌دانیم؛ اما میزان رشد، شاخص مهم علمی و دقیقی بوده و نشان می‌دهد عملکرد استان نسبت به سال گذشته چه وضعیتی داشته است.
معاون برنامه‌ریزی و نظارت دفتر آموزش متوسطه نظری وزارت آموزش و پرورش، این نتایج را حاصل تلاش همکاران حوزه معاونت آموزش متوسطه در استان می‌داند و می‌گوید: دوستان ما در استان آذربایجان شرقی روی افزایش توانمندی‌های معلمان بسیار خوب کار کرده‌اند. چند طرح داشتیم که مورد حمایت رئیس‌جمهور کشورمان نیز بوده است و در زمینه توانمندسازی دبیران کار کرده‌اند. استان در طرح سفر یادگیری، موضوع توانمندسازی معلمان و توانمندسازی مدیران مدارس، فعالانه عمل کرده است.
وی می‌افزاید: در موضوع آموزش هوش مصنوعی، استان آذربایجان شرقی جایگاه اول را کسب کرده است. هم دانش‌آموزان و هم معلمان، حرکت بسیار خوبی در این زمینه داشته‌اند. ورود به موقع به حوزه فناوری و آموزش فناوری‌های نوین به دانش‌آموزان و معلمان، قطعا در کسب نتایجی که اشاره کردم، بی‌تأثیر نبوده است.
دودانگه با اشاره به سایر فعالیت‌های استان خاطرنشان می‌کند: استفاده از طرح‌های پویش جهاد علمی که بیشتر مناطق محروم و روستایی را پوشش می‌دهد، از دیگر اقدامات است. استان از این ظرفیت‌های کشوری، ظرفیت‌های خود و طرح‌های نو و خلاقانه‌ای که متناسب با بوم استان اجرا کرده، استفاده کرده و به این نتایج رسیده است. امیدواریم با ادامه این برنامه‌ها و طرح‌ها، سال آینده نیز شاهد رشد عملکرد استان و رشد کیفیت آموزشی دانش‌آموزان در سطح استان باشیم.
رشد نمرات؛ شاخصی برای ارزیابی عملکرد استان
دودانگه در پاسخ به این موضوع که میزان رشد استان‌های مختلف با یکدیگر متفاوت است و نمی‌توان فقط بر اساس رشد، میزان تلاش استان‌ها را مقایسه کرد، می‌گوید: از نظر علمی، شکافی از گذشته در استان آذربایجان شرقی از بابت نمرات نهایی وجود داشته است. اینکه بتوانیم از یک نمره خاص، ۱.۱۴ پیشرفت کنیم یا یک استان دیگر از نمره‌ای خاص، دو نمره پیشرفت داشته باشد، متفاوت است.
وی ادامه می‌دهد: می‌توان روند پیشرفت و رشد را از نظر علمی نیز بررسی کرد و این روند می‌تواند ملاکی برای مقایسه فعالیت‌های آموزشی یک استان باشد؛ البته این مقایسه باید با توجه به همه عوامل و مؤلفه‌ها انجام شود. به هر حال، میزان رشد از نظر مقایسه استان‌ها با یکدیگر، جایگاه بهتری دارد و علمی‌تر است، اما خود رشد نیز تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد.
معاون برنامه‌ریزی و نظارت دفتر آموزش متوسطه نظری وزارت آموزش و پرورش، تنوع اقلیم، تعداد مناطق آموزشی هر استان، شرایط نیروی انسانی، فضا و تجهیزات مدارس، مدارس دونوبته و استفاده از دبیران متخصص و مرتبط در تدریس دروس تخصصی را از جمله عوامل داخلی مؤثر بر میزان رشد عنوان می‌کند.
وی می‌افزاید: عوامل بیرونی نیز بر کیفیت آموزشی و افت تحصیلی تأثیر می‌گذارند که این عوامل در کنترل آموزش و پرورش نیستند و نیازمند این است که، علی‌رغم تلاش آموزش و پرورش برای کنترل این عوامل مداخله‌گر، در برخی موارد موفقیت کامل حاصل نمی‌شود. اگر این عوامل نیز کنترل شوند، قطعاً می‌توانند بر کاهش این شکاف‌ها تأثیرگذار باشند.
دودانگه با اشاره به شرایط استان آذربایجان شرقی می‌گوید: رسیدن به نمره ۱۱.۶ در آذربایجان شرقی به سبب عوامل داخلی و بیرونی که پیش‌تر اشاره شد، از رسیدن به این نمره در استان‌هایی مانند یزد، سخت‌تر است.
وی ادامه می‌دهد: معمولا کار کردن در شرایط سخت حاکم بر آموزش و پرورش و در وضعیتی که نمرات دانش‌آموزان از میانگین‌های کشوری و استان‌های بالای جدول پایین‌تر است، دشوارتر است. افزایش و ارتقای نمرات در این شرایط، تلاش بیشتری می‌طلبد و استان آذربایجان شرقی این تلاش را نشان می‌دهد. اینکه استان توانسته خود را از رتبه‌های پایین‌تر جدا کند و به رتبه‌های بالاتر ارتقا دهد، نشان می‌دهد تلاش مضاعفی در استان انجام شده است.
مقایسه استان با عملکرد سال گذشته خود، شاخص دقیق‌تری است
معاون برنامه‌ریزی و نظارت دفتر آموزش متوسطه نظری وزارت آموزش و پرورش، در پاسخ به تحلیل‌های منتشرشده در فضای مجازی درباره قرار گرفتن آذربایجان شرقی در میان استان‌های نیازمند توجه ویژه، می‌گوید: در استان آذربایجان شرقی، با در نظر گرفتن شرایط خود استان، داشتن ۴۰ منطقه آموزشی و سایر عوامل، به ویژه موضوع جنگ را نیز نباید فراموش کرد. استان آذربایجان شرقی یکی از استان‌هایی است که در جنگ، به‌خصوص جنگ سوم، درگیری‌های زیادی در آن اتفاق افتاده است. اگر اشتباه نکنم، بعد از تهران، بیشترین بمباران در تبریز اتفاق افتاده بود.
او می‌افزاید: این شرایط نشان می‌دهد که وضعیت آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی بسیار سخت‌تر و پیچیده‌تر از سایر استان‌هایی بوده که از شرایط جنگی دور بوده‌اند. فعالیت در این شرایط نشان‌دهنده همت و تلاش مضاعف است که به کسب این جایگاه منجر شده است.
معاون برنامه‌ریزی و نظارت دفتر آموزش متوسطه نظری وزارت آموزش و پرورش ادامه می‌دهد: وقتی استان نسبت به سال گذشته رشد داشته است، نباید بگوییم که باید تلاش بیشتری انجام دهد؛ البته اگر نگاه مثبتی به این دسته‌بندی داشته باشیم، می‌توان گفت تلاش بیشتر برای بهبود جایگاه نیز موضوعی بیراه نیست. وقتی رتبه استان در مقایسه دو سال، دوازدهم است، با تلاش بیشتر ممکن است در سال‌های بعد جایگاه آن ارتقا پیدا کند.
برنامه چهار ساله برای ارتقای میانگین نمرات امتحانات نهایی
دودانگه با اشاره به برنامه‌های وزارت آموزش و پرورش برای ارتقای نمرات امتحانات نهایی می‌گوید: موضوع ارتقای معدل دانش‌آموزان در برنامه هفتم مورد اشاره قرار گرفته و از تکالیف قانونی ما است. پایه دوازدهم نیز یکی از پایه‌های تحصیلی است که دانش‌آموزان از آن وارد آموزش عالی می‌شوند. نتایج امتحانات پایه‌های دوازدهم و یازدهم، ۶۰ درصد سوابق تحصیلی و نمره کل آزمون ورودی دانشگاه‌ها را تشکیل می‌دهد.
وی ادامه می‌دهد: این موضوع می‌طلبد که در کل کشور، به‌ویژه در استان آذربایجان شرقی، برای ارتقای نمرات تلاش کنیم. مجموعه‌ای از برنامه‌ها را در قالب برنامه راهبردی چهارساله دفتر به استان‌ها ابلاغ کرده‌ایم و استان‌ها نیز این برنامه‌ها را مدنظر قرار داده و از آن‌ها استفاده می‌کنند. آن‌ها برنامه‌های بومی خود را نیز به این برنامه‌ها اضافه کرده‌اند و تلاش در راستای ارتقای میانگین نمرات امتحانات نهایی در دستور کار ما قرار دارد.
وی در پایان می‌گوید: در مدتی که در استان حضور داشته‌ایم، طرح‌هایی نیز از سوی استان به ما ارائه شده است که احساس می‌کنم با اجرای آن‌ها، ان‌شاءالله سال آینده شاهد رشد بیشتر و ارتقای کیفیت آموزشی استان خواهیم بود.
انتهای پیام
