به گزارش ایسنا، نشریه اکونومیست با این مقدمه نوشت: محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، حدود یک دهه پیش سه مساله بزرگ قمار کرد: مهار انصارالله یمن، بازسازی اقتصاد عربستان و تکیه بر دونالد ترامپ به‌عنوان متحدی قابل اعتماد، اما اکنون هر سه راهبرد او با شکست مواجه شده‌اند و این کشور را در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار داده‌اند.
لغو «داووس صحرا»؛ نمادی از سالی بحرانی
طبق تقویم سالانه، محمد بن سلمان خود را برای حضور در کانون توجهات جهانی در اجلاس ابتکار سرمایه‌گذاری آینده (FII) آماده می‌کرد؛ رویدادی سالانه در پایتخت عربستان که گاهی از آن با عنوان «داووس صحرا» یاد می‌شود و قرار بود از ۲۶ اکتبر آغاز شود.
ولیعهد عربستان معمولا در جریان این اجلاس با سران کشورها، مدیران ارشد مالی و دیگر شخصیت‌های برجسته دیدار می‌کند؛ افرادی که مشتاق گسترش روابط تجاری با عربستان هستند.
اما امسال شرایط متفاوت بود و برگزارکنندگان این رویداد در ۱۹ اکتبر، پس از چند روز بررسی و رایزنی، تصمیم گرفتند اجلاس را تا سال آینده به تعویق بیندازند.
بر اساس این گزارش، انصارالله، طی هفته‌های گذشته موشک‌ها و پهپادهایی را به سمت ریاض شلیک کرده‌اند. فرودگاه این شهر نیز پس از مجموعه‌ای از حملات عملا همچنان تعطیل مانده است. بسیاری از دولت‌های غربی به شهروندان خود درباره سفر به عربستان هشدار داده‌اند و مدیران شرکت‌ها نیز نگران بودند هتل‌ها و دیگر محل‌های برگزاری اجلاس هدف حمله قرار گیرند.
اکونومیست نوشت که تعویق این اجلاس نمادی از سال دشوار محمد بن سلمان است؛ سالی که در آن او با مجموعه‌ای از بحران‌های به‌هم‌پیوسته مواجه شده و هیچ‌یک راه‌حل آسانی ندارند.
گزینه‌های دشوار عربستان در جنگ یمن
عربستان سعودی در شکست دادن حوثی ها ناکام مانده است، اما امیدوار بود آتش‌بس توافق‌شده در سال ۲۰۲۲ بتواند تهدید این گروه را مهار کند. بااین‌حال، این آتش‌بس از تابستان امسال و در پی گسترش درگیری بین آمریکا با ایران، به‌تدریج رنگ باخته است.
بر اساس این گزارش، انصارالله با پیشروی در بخش‌های بیشتری از خاک یمن، ضربات سنگینی به عربستان وارد کرده‌اند. افراد نزدیک به ولیعهد معتقدند گزینه‌های پیش روی او همگی نامطلوب هستند.
عربستان می‌تواند نیروهای زمینی خود را وارد جنگی فرسایشی کند، به کارزار حملات هوایی‌ای ادامه دهد که بعید است به موفقیت منجر شود یا توافقی را بپذیرد که به تثبیت حاکمیت حوثی‌ها کمک می‌کند.
اکونومیست تاکید کرد که ادامه جنگی طولانی می‌تواند برنامه اقتصادی محمد بن سلمان را بیش از پیش از مسیر خارج کند؛ برنامه‌ای که حتی پیش از سال ۲۰۲۶ نیز با مشکلاتی مواجه شده بود.
رکود و انقباض اقتصادی در افق ۲۰۲۶
پروژه‌های بزرگ اقتصادی عربستان به دلیل فشار بر منابع مالی دولت کنار گذاشته می‌شوند و دستمزدها نیز همگام با تورم افزایش نیافته‌اند. میزان سالانه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در این کشور تنها حدود یک‌سوم هدف ۱۰۰ میلیارد دلاری تعیین‌شده از سوی ولیعهد است.
صندوق بین‌المللی پول یک سال پیش انتظار داشت اقتصاد عربستان در سال ۲۰۲۶ چهار درصد رشد کند، اما اکنون پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد این کشور با انقباض ۳.۳ درصدی مواجه شود.
اینکه اقتصاد عربستان در سال ۲۰۲۷ بهبود خواهد یافت یا خیر، به برقراری صلح در خاورمیانه بستگی دارد؛ موضوعی که تا حد زیادی به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، وابسته است.
سایه سنگین بی‌اعتمادی به ترامپ با وجود سرمایه گذاری‌های گسترده
به نوشته اکونومیست، عربستان تصور می‌کرد بر ترامپ نفوذ دارد و با وعده سرمایه‌گذاری مبالغ هنگفت در آمریکا، تلاش کرد حمایت او را جلب کند. ریاض همچنین توافق‌هایی بحث‌برانگیز با خانواده رئیس‌جمهور آمریکا انجام داد؛ از جمله تامین هزینه میزبانی مسابقات گلف با سرمایه عربستان در زمین‌های گلف متعلق به ترامپ و سرمایه‌گذاری دو میلیارد دلاری در شرکت جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور آمریکا.
بااین‌حال، هیچ‌یک از این اقدامات مانع از آن نشد که ترامپ جنگی فاجعه‌بار را آغاز کند.
یکی از افراد بانفوذ در عربستان در این‌باره گفت: «او برای مدت طولانی به هیچ‌کس وفادار نمی‌ماند.»
این گزارش می‌افزاید که اگرچه نظرسنجی‌های قابل‌اعتمادی درباره افکار عمومی در عربستان وجود ندارد، می‌توان گفت بیشتر سعودی‌ها به دولت خود اعتماد دارند. بااین‌حال، تحولات هفته‌های اخیر برای برخی از شهروندان نگران‌کننده بوده و جنگ یمن اختلالات ملموسی در زندگی روزمره ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، محمد بن سلمان از ۱۰ اکتبر، زمانی که یک موشک انصارالله به فرودگاه ریاض اصابت کرد، تا حد زیادی از انظار عمومی دور مانده است. در این مدت، وزیران دولت عربستان برای دیدار با قربانیان و ارائه پیام‌های اطمینان‌بخش به مردم وارد عمل شده‌اند.
آیا حکومت محمد بن سلمان در معرض تهدید قرار دارد؟
اکونومیست نوشت که برخی مفسران غربی اخیرا این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا سال بحران‌زده عربستان تهدیدی وجودی برای حکومت محمد بن سلمان به شمار می‌رود یا خیر، اما دیپلمات‌های مستقر در ریاض معتقدند این نگرانی‌ها اغراق‌آمیز است.
یکی از فرستادگان غربی در این‌باره گفت: «هفت یا هشت سال پیش، او در موقعیتی بسیار دشوارتر قرار داشت.»
در آن زمان، محمد بن سلمان به‌تازگی به‌عنوان ولیعهد منصوب شده بود و همچنان برای تثبیت قدرت خود تلاش می‌کرد. جنگ یمن به باتلاقی فرسایشی تبدیل شده بود، محاصره قطر روابط عربستان با آمریکا را با تنش مواجه کرده بود و قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار سعودی، در داخل کنسولگری عربستان در استانبول، بخش بزرگی از جهان را شوکه کرده بود.
امروز، تسلط محمد بن سلمان بر قدرت بسیار مستحکم‌تر شده است. او رقبای خود را از صحنه کنار زده و قدرت را به شکلی متمرکز کرده است که از زمان ملک عبدالعزیز، بنیان‌گذار دولت مدرن عربستان، هیچ حاکم سعودی دیگری به آن دست نیافته بود.
اگرچه او مخالفانی دارد، هیچ‌یک از آنان نمی‌تواند به‌طور واقع‌بینانه کودتایی را سازمان‌دهی کند.
این گزارش همچنین خاطرنشان کرد که ولیعهد عربستان با انتقاد چندانی از سوی متحدانش مواجه نیست. واکنش‌ها به تشدید اخیر درگیری‌ها در یمن نشان می‌دهد که حتی افرادی که مدت‌ها از جنگ انتقاد می‌کردند، اکنون اذعان دارند عربستان چاره‌ای جز جنگیدن ندارد.
کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکایی که در همین ماه در ریاض با ولیعهد دیدار کرده است، گفت: «می‌فهمم که این مقطع با سال‌های ۲۰۱۸ یا ۲۰۲۰ متفاوت است. آن‌ها با پیشروی‌های انصارالله و حملات موشکی این جنبش روبه‌رو هستند. ما باید این واقعیت را به رسمیت بشناسیم.»
بحران‌های کنونی فراتر از تصمیم‌های ولیعهد هستند
اکونومیست نوشت که از زاویه‌ای دیگر، شرایط کنونی برای محمد بن سلمان دشوارتر از بحران‌های سال‌های نخست حکمرانی او است؛ زیرا بحران‌های پیشین عمدتا نتیجه تصمیم‌های خودش بودند و در نتیجه، اصلاح آن‌ها آسان‌تر بود.
تا سال ۲۰۲۱، او سیاست خارجی عربستان را به سمت رویکردی عمل‌گرایانه‌تر هدایت کرده بود، به محاصره قطر پایان داده بود و برای دستیابی به توافقی با حوثی‌ها تلاش می‌کرد.
حتی دولت جو بایدن که با وعده تبدیل کردن محمد بن سلمان به یک «مطرود» به قدرت رسیده بود، با اکراه از رویکرد جدید او تمجید کرد.
اما به نوشته اکونومیست، امسال شرایط دشوارتر شده است؛ زیرا مهم‌ترین تصمیم از اختیار ولیعهد عربستان خارج است. محمد بن سلمان از ترامپ خواسته است جنگ با ایران را تشدید نکند.
مقام‌های سعودی نگران هستند که در صورت بی‌اعتنایی رئیس‌جمهور آمریکا به این درخواست و ازسرگیری جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، عربستان از چند جهت هدف حمله قرار گیرد؛ انصارالله از جنوب، نیروهای مقاومت عراقی از شمال و ایران از شرق.
عربستان باید از کشوری پهناور محافظت کند که مساحت آن چهار برابر فرانسه است، درحالی‌که ذخایر موشک‌های رهگیر پدافند هوایی این کشور برای مقابله با چنین تهدیدهایی چندان زیاد نیست.
اصلاحات اجتماعی بدون تغییر بنیادین ساختار کشور
محمد بن سلمان در نخستین دهه حضور خود در قدرت، اقدامات نمایشی زیادی در حوزه اجتماعی عربستان داشت. زنان اکنون اجازه رانندگی دارند و مشارکت آنان در نیروی کار تقریباً دو برابر شده است.
کنسرت‌ها و سینماها نیز که برای مدت‌ها در عربستان ممنوع بودند، اکنون به‌طور گسترده در دسترس قرار دارند.
با این‌حال، اکونومیست تاکید کرد که ساختار اصلی دولت عربستان تغییر چندانی نکرده است. اقتصاد این کشور همچنان به درآمدهای نفتی وابسته است، ارتش آن همچنان برای حفاظت از حکومت ساخته شده است، نه جنگیدن و سیاست خارجی آن نیز همچنان به آمریکا به‌عنوان حامی‌ای ضروری متکی است.
این گزارش افزود که شاید این وضعیت در نهایت تغییر کند. پیمان مکه، توافق دفاع متقابل با پاکستان و ترکیه، تلاشی برای یافتن متحدان جدیدی است که بتوانند جای آمریکا را که دیگر قابل‌اعتماد تلقی نمی‌شود، بگیرند.
بااین‌حال، ایجاد چنین تغییراتی به زمان نیاز دارد و آزمون محمد بن سلمان در دومین دهه حضورش در قدرت این خواهد بود که بنیان‌های کشور را تغییر دهد، نه اینکه صرفاً نمای بیرونی آن را دگرگون کند.
انتهای پیام
