رامین میرزایی امروز (پنجشنبه ۳۰ مهر) در نشست خبری سرشماری عمومی نفوس و مسکن ثبتی مبنا در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان اظهار کرد: متأسفانه ساختمان محل استقرار ما در پی وارد آمدن ضربه در جنگ تحمیلی، به‌شدت آسیب دید و پس از آن، محل استقرار مجموعه تغییر کرد. این جابه‌جایی و شرایط ایجادشده موجب شد حدود یک‌ماه و ۲۰ روز از برنامه زمانی مورد نظر عقب بیفتیم و نتوانیم زودتر در این جلسه حضور پیدا کنیم. درباره یکی از مهم‌ترین رویدادهایی که معمولاً هر ۱۰ سال یک‌بار در سطح ملی در کشور برگزار می‌شود، توضیحاتی ارائه می‌کنیم تا افکار عمومی را از آخرین اقدامات و اتفاقات مرتبط با آن آگاه سازیم.
وی افزود: موضوع اصلی جلسه، سرشماری عمومی نفوس و مسکن است. این طرح حدود ۳۰ روز فرصت دارد؛ این موضوع هنوز به مرحله نهایی نرسیده بود، اما از شب گذشته ارسال پیامک‌ها برای تعدادی از خانوارها آغاز شده است. خانوارهایی که پیامک دریافت می‌کنند، مهلتی ۱۰روزه برای تکمیل اطلاعات خود خواهند داشت و پس از آن نیز، براساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، مراحل بعدی عملیات دنبال خواهد شد. البته ممکن است در جریان اجرا، برخی زمان‌بندی‌ها تغییر کند یا مراحل مختلف با جابه‌جایی زمانی همراه شود.
سابقه سرشماری در کشور
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان با اشاره به سابقه اجرای سرشماری در ایران بیان کرد: تاکنون هشت سرشماری در کشور برگزار شده است. سرشماری‌ها به‌طور معمول هر ۱۰ سال یک‌بار انجام می‌شوند و نخستین سرشماری کشور در سال ۱۳۳۵ برگزار شد. سرشماری‌های گذشته عمدتاً بر پایه مراجعه به خانوارها و گردآوری مستقیم اطلاعات انجام می‌شدند. اطلاعات مربوط به جمعیت، خانوار و مسکن از مهم‌ترین داده‌های مورد نیاز برای برنامه‌ریزی و توسعه اقتصادی و اجتماعی هستند. تحولات جمعیتی نیز معمولاً در بازه‌های زمانی کوتاه اتفاق نمی‌افتند؛ موضوعاتی مانند مهاجرت، زاد و ولد، مرگ‌ومیر، ازدواج، طلاق و تغییرات مرتبط با سطح سواد، به زمان نیاز دارند و نمی‌توان انتظار داشت که همه این شاخص‌ها در فاصله‌ای کوتاه دستخوش تغییرات اساسی شوند.
میرزایی گفت: به‌همین دلیل، سرشماری در بسیاری از کشورها به‌صورت دوره‌ای انجام می‌شود. با این حال، فاصله زمانی ۱۰ساله برای سرشماری، بیش از هر چیز به شرایطی مربوط است که فناوری‌های اطلاعاتی هنوز به اندازه امروز توسعه نیافته بودند. در کشورهای توسعه‌یافته، حتی سال‌ها پیش نیز از روش‌های الکترونیکی و پستی برای دریافت اطلاعات استفاده می‌شد، اما فراهم کردن چنین زیرساخت‌هایی در کشور ما با محدودیت‌هایی همراه بود. اکنون قرار است سرشماری به روش ثبتی‌مبنا انجام شود؛ روشی که می‌توان آن را تحولی اساسی در نظام آماری کشور دانست.
وی ادامه داد: ممکن است برخی تصور کنند که سرشماری از روز آغاز اعلام‌شده شروع می‌شود، اما حتی در سرشماری‌های سنتی نیز مقدمات کار از چند سال قبل آغاز می‌شد. برای نمونه، در سرشماری سال ۱۳۹۵، اقدامات مقدماتی از سال ۱۳۹۰ شروع شده بود. این اقدامات شامل نقشه‌کشی، حوزه‌بندی، آماده‌سازی فرم‌ها و تعیین نوع اطلاعات مورد نیاز برای برنامه‌ریزی و توسعه اقتصادی بود. در سرشماری ثبتی‌مبنا نیز اقدامات مقدماتی از چند سال قبل آغاز شده است و همکاران مرکز آمار ایران از مدت‌ها پیش برای اجرای این طرح برنامه‌ریزی کرده‌اند.
استفاده از پنج سامانه اصلی و اطلاعات دستگاه‌های اجرایی
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان با تشریح زیرساخت‌های اطلاعاتی مورد استفاده در سرشماری خاطرنشان کرد: در این روش، اطلاعات از طریق سامانه‌های موجود جمع‌آوری می‌شود. پنج سامانه اصلی در این فرایند نقش دارند و حدود ۲۰ دستگاه اجرایی نیز از طریق سامانه‌ها و اطلاعات خود در این طرح مشارکت می‌کنند. یکی از سامانه‌ها، سامانه املاک و اسکان است که اطلاعات مرتبط با مسکن را در اختیار قرار می‌دهد. سامانه ثبت احوال نیز اطلاعات مربوط به زاد و ولد، مرگ‌ومیر، ازدواج، طلاق و گروه‌های سنی را فراهم می‌کند.
میرزایی یادآور شد: سامانه فراجا نیز در فرایند تأمین اطلاعات مورد نیاز نقش دارد. همچنین سامانه‌های وزارت کشور و شرکت ملی پست از دیگر سامانه‌های اصلی مورد استفاده در این طرح هستند. در کنار این پنج سامانه، اطلاعات حدود ۲۰ دستگاه اجرایی دیگر نیز به فرایند سرشماری کمک می‌کند. اطلاعات موجود در سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی، ازجمله اطلاعات حوزه بهداشت و درمان و سایر بخش‌ها نیز در این فرایند اهمیت دارد؛ هرچند ممکن است همه اطلاعات مورد نیاز در سامانه‌های موجود ثبت نشده باشد یا ارتباط کامل میان سامانه‌ها برقرار نباشد.
اطلاعات حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد جمعیت در سامانه‌ها موجود است
وی با اشاره به میزان پوشش اطلاعاتی سامانه‌ها افزود: براساس برآوردهای موجود، اطلاعات حدود ۷۰ درصد جمعیت کشور از طریق این سامانه‌ها قابل شناسایی است و این میزان، بر اساس توضیحات ارائه‌شده، ممکن است به حدود ۷۵ درصد نیز برسد. با این حال، بخشی از جمعیت همچنان نیازمند تکمیل اطلاعات است. علت ثبت نشدن اطلاعات برخی خانوارها این است که اطلاعات آن‌ها یا به‌صورت ناقص در سامانه‌ها وارد شده، یا اطلاعات ثبت‌شده با اشکال و مغایرت همراه است، یا اساساً اطلاعات مورد نیاز آن‌ها در سامانه‌های موجود وجود ندارد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان تأکید کرد: به‌همین دلیل، از شب گذشته مقرر شده است برای خانوارهایی که اطلاعات آن‌ها هنوز به‌طور کامل در سامانه‌ها ثبت نشده، پیامک ارسال شود. این پیامک‌ها از سوی مرکز آمار ایران و با شماره اختصاصی مربوط به این فرایند ارسال می‌شوند و خانوارها پس از دریافت آن، ۱۰ روز فرصت دارند اطلاعات خود را تکمیل کنند.
نحوه تکمیل اطلاعات خانوارها
میرزایی با تأکید بر ضرورت اطلاع‌رسانی دقیق درباره پیامک‌های ارسالی گفت: خانوارهایی که پیامک دریافت می‌کنند، باید برای تکمیل اطلاعات به سامانه «دولت من» مراجعه کنند و اطلاعات خود و سایر اعضای خانواده را ثبت یا تکمیل کنند. لازم است به مردم توضیح داده شود که پیامک ارسالی حاوی لینک نیست؛ زیرا هدف، جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی و کلاهبرداری است. در پیامک صرفاً به خانوار راهنمایی می‌شود که برای تکمیل اطلاعات به سامانه «دولت من» مراجعه کند.
وی ادامه داد: این پیامک برای خانوارهایی ارسال می‌شود که اطلاعات آن‌ها هنوز به‌طور کامل در فرایند سرشماری ثبت نشده است. بنابراین، ضروری است رسانه‌ها این موضوع را به‌درستی برای مردم تشریح کنند تا خانوارهایی که پیامک دریافت کرده‌اند، بدانند چه اقدامی باید انجام دهند. می‌توان فرایند کار را در چند مرحله توضیح داد؛ در مرحله نخست، اطلاعات بخش قابل‌توجهی از جمعیت از طریق سامانه‌ها شناسایی شده است. در مرحله بعد، اطلاعات ناقص تکمیل می‌شود و در مرحله سوم نیز، برای خانوارهایی که اطلاعات آن‌ها از طریق سامانه‌های موجود به‌دست نمی‌آید، اقدامات تکمیلی انجام خواهد شد.
آغاز مرحله تکمیلی و مراجعه حضوری به پنج درصد خانوارها
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان با اشاره به مرحله بعدی سرشماری اضافه کرد: سامانه‌هایی که به آن‌ها اشاره شد، ممکن است اطلاعات کاملی نداشته باشند یا ارتباط میان آن‌ها به‌طور کامل برقرار نشده باشد. به‌همین دلیل، مرحله دیگری نیز برای تکمیل فرایند سرشماری پیش‌بینی شده است. افتتاحیه این مرحله قرار است ساعت ۹ صبح روز شنبه هفته آینده، از طریق وبینار و با حضور رئیس‌جمهور، مسعود پزشکیان، برگزار شود. در این برنامه، اعضای ستاد سرشماری نیز حضور خواهند داشت. این ستاد حدود ۲۰ عضو دارد و جلسه افتتاحیه در دفتر استاندار برگزار می‌شود.
میرزایی یادآور شد: از دوم آبان، مأموران آمارگیر برای مراجعه حضوری به در منازل اقدام خواهند کرد. البته قرار نیست به همه خانوارها مراجعه شود؛ پس از بررسی‌های انجام‌شده، مقرر شده است در استان اصفهان، پنج درصد خانوارها به‌صورت حضوری مورد مراجعه قرار گیرند. این پنج درصد از خانوارها با هدف مشخص انتخاب شده‌اند و انتخاب آن‌ها تصادفی و بدون برنامه نیست؛ بلکه براساس روش‌های علمی و آماری انجام می‌شود.
وی افزود: یکی از دلایل مراجعه حضوری، دستیابی به اطلاعاتی است که از طریق سامانه‌ها در دسترس نیست. برای مثال، اطلاعات مربوط به نوع انرژی مصرفی خانوار، از جمله نفت، گازوئیل و هیزم، یا شرایطی که خانوار از هیچ‌یک از این منابع استفاده نمی‌کند، از جمله داده‌هایی است که باید بررسی شود. اطلاعاتی مانند وضعیت اشتغال اعضای خانوار و برخی شاخص‌های دیگر، ازجمله سطح سواد، نیز برای برنامه‌ریزی موردنیاز است. به‌همین دلیل، مراجعه حضوری به بخشی از خانوارها در دستور کار قرار گرفته است.
انتخاب هدفمند ۷۵ هزار خانوار در استان اصفهان
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان با اشاره به تعداد خانوارهای استان اصفهان بیان کرد: بر اساس برآوردهای انجام‌شده، تعداد خانوارهای استان حدود یک‌میلیون و ۸۰۰ هزار خانوار در نظر گرفته شده است. این برآورد بر مبنای نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ و فرمول‌های پیش‌بینی رشد جمعیت انجام شده است. از میان این تعداد، حدود ۷۵ هزار خانوار برای مراجعه حضوری انتخاب شده‌اند. انتخاب این خانوارها هدفمند است و دو هدف اصلی را دنبال می‌کند.
میرزایی ادامه داد: هدف نخست، به دست آوردن اطلاعاتی است که از طریق سامانه‌ها در اختیار نداریم. هدف دوم نیز راستی‌آزمایی اطلاعات موجود است تا بتوانیم از صحت داده‌های ثبت‌شده اطمینان حاصل کنیم و در صورت نیاز، اطلاعات را اصلاح یا تکمیل کنیم. نمونه‌گیری، روشی علمی در حوزه آمار است که در طرح‌های مختلف آماری مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این طرح نیز انتخاب خانوارها بر اساس روش‌های علمی انجام می‌شود تا هم اطلاعات موردنیاز به‌دست آید و هم امکان ارزیابی صحت اطلاعات موجود فراهم شود.
کاهش ۹۰ درصدی هزینه‌های سرشماری
وی با تشریح مزایای اجرای سرشماری به روش ثبتی‌مبنا یادآور شد: یکی از مهم‌ترین مزایای این روش، ایجاد تحول در نظام آماری کشور است. این شیوه را می‌توان تغییری اساسی در نحوه جمع‌آوری و پردازش اطلاعات دانست. دومین مزیت مهم، کاهش چشمگیر هزینه‌هاست. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده در مرکز آمار ایران، اجرای سرشماری به روش ثبتی‌مبنا می‌تواند موجب صرفه‌جویی حدود ۹۰ درصدی در هزینه‌ها شود.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان اظهار کرد: اگر قرار بود سرشماری به روش سنتی انجام شود، باید هزینه‌های فراوانی برای اعزام مأموران و مراجعه حضوری به منازل صرف می‌شد؛ اما در روش جدید، بخش عمده‌ای از اطلاعات از طریق سامانه‌های موجود به‌دست می‌آید و همین مسئله موجب کاهش قابل‌توجه هزینه‌ها می‌شود.
انتشار سریع‌تر نتایج سرشماری
میرزایی با اشاره به زمان انتشار نتایج سرشماری گفت: یکی دیگر از مزایای این روش، سرعت بیشتر در انتشار اطلاعات است. در روش سنتی، معمولاً حدود یک تا دو سال زمان لازم بود تا نتایج نهایی سرشماری منتشر شود، اما در روش جدید، پیش‌بینی شده است که اطلاعات در اسفندماه منتشر شود. بدین ترتیب، فاصله زمانی میان جمع‌آوری اطلاعات و انتشار نتایج کاهش می‌یابد و تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان می‌توانند در زمان کوتاه‌تری به داده‌های موردنیاز خود دسترسی پیدا کنند.
وی ادامه داد: مزیت دیگر این روش، یکپارچه‌سازی اطلاعات و کمک به پاک‌سازی سامانه‌هاست. فرایند سرشماری تنها به شمارش جمعیت محدود نمی‌شود، بلکه اطلاعات موجود در سامانه‌های مختلف نیز بررسی، تکمیل و هماهنگ می‌شوند. دسترسی به اطلاعات موردنیاز نیز در این روش آسان‌تر خواهد شد. در گذشته، پس از انجام یک سرشماری، برای دستیابی به اطلاعات جدید معمولاً باید تا سرشماری بعدی منتظر می‌ماندیم یا از روش‌های برآوردی استفاده می‌کردیم، اما در روش جدید، اطلاعات موجود در سامانه‌ها امکان دسترسی سریع‌تر به داده‌های موردنیاز را فراهم می‌کند.
کاهش مراجعات حضوری و مزاحمت برای خانوارها
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان یکی دیگر از مزایای سرشماری ثبتی‌مبنا را کاهش مراجعات حضوری به منازل دانست و خاطرنشان کرد: یکی از نکات بسیار مهم این است که دیگر لازم نیست مانند گذشته، مأموران در ساعات مختلف روز، از صبح زود تا ظهر و بعدازظهر، برای دریافت اطلاعات به منازل مراجعه کنند. در سرشماری‌های سنتی، تعداد زیادی از مأموران در سطح استان به حرکت درمی‌آمدند و با خودرو یا به‌صورت پیاده، در کوچه‌ها، خیابان‌ها و محله‌های مختلف تردد می‌کردند. این وضعیت، هم هزینه‌بر بود و هم ممکن بود برای شهروندان مزاحمت ایجاد کند. در روش جدید، با اتکا به اطلاعات سامانه‌ها و محدود شدن مراجعات حضوری به بخشی از خانوارها، دیگر نیازی به چنین حجم گسترده‌ای از مراجعه و تردد نیست.
میرزایی توضیح داد: سرشماری نباید صرفاً به تولید عدد و داده محدود شود. ما باید از این فرصت یک‌ماهه استفاده کنیم تا مفاهیم برنامه‌ریزی و توسعه را نیز در جامعه گسترش دهیم؛ زیرا ممکن است جامعه درگیر روزمرگی شود و برخی از این مفاهیم به فراموشی سپرده شوند. باید به مردم نشان دهیم که برای آن‌ها و آینده کشور و استان برنامه‌ریزی می‌کنیم. یکی از رسالت‌های مهم رسانه‌ها نیز همین است که ضمن پوشش اخبار سرشماری، درباره اهمیت برنامه‌ریزی و نقش اطلاعات دقیق در توسعه جامعه اطلاع‌رسانی کنند.
وی با اشاره به اهمیت روز ملی آمار و برنامه‌ریزی گفت: روز اول آبان به‌عنوان روز آمار و برنامه‌ریزی نام‌گذاری شده است. در طول ۳۲ سال سابقه کاری، در بخش‌های مختلف فعالیت داشته‌ام و افتخار می‌کنم که کارشناس سازمان برنامه بوده‌ام. یکی از پرسش‌هایی که بارها از من مطرح می‌شود، این است که چرا برنامه‌های توسعه کشور آن‌گونه که انتظار می‌رود پیش نمی‌روند یا به مرحله اجرا نمی‌رسند؟ یکی از دلایل اصلی این مسئله آن است که مردم به‌اندازه کافی در فرایند برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌ها مشارکت نمی‌کنند. به‌همین دلیل، لازم است آگاهی عمومی درباره مفهوم مشارکت افزایش یابد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان اضافه کرد: در استان اصفهان می‌توان موضوعات ساده‌ای را در نظر گرفت که مشارکت مردم در آن‌ها تأثیرگذار است؛ ازجمله اقداماتی که به بهبود شرایط محیط‌زیست و زندگی شهری کمک می‌کند. با این حال، اگر مردم نسبت به اهمیت مشارکت آگاهی نداشته باشند، ممکن است در چنین اقداماتی همراهی لازم را نداشته باشند. باید علاوه‌بر اطلاع‌رسانی درباره سرشماری، مفهوم مشارکت در برنامه‌ریزی و توسعه را نیز برای جامعه تبیین کنیم. همان‌طور که در یک خانواده، انجام امور و سامان‌دهی محیط زندگی مستلزم همکاری اعضاست، در سطح جامعه نیز برنامه‌ریزی و تحقق اهداف توسعه بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نخواهد بود.
میرزایی گفت: وقتی اعضای یک خانواده تصمیم می‌گیرند وسایل خانه را جابه‌جا کنند یا برای چیدمان و سامان‌دهی فضای زندگی برنامه داشته باشند، لازم است درباره محل قرار گرفتن وسایل و نحوه اجرای کار تصمیم‌گیری کنند و همه اعضا در این فرایند مشارکت داشته باشند. در سطح جامعه نیز شرایط به‌همین صورت است؛ برنامه‌ریزی بدون مشارکت افراد به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.
ضرورت ثبت صحیح اطلاعات خانوارها
وی با تأکید بر اهمیت دقت مردم در ارائه اطلاعات افزود: زمانی که افراد سن خود، تعداد اعضای خانواده، اطلاعات مربوط به بیماری‌های خاص یا سطح سواد خود را به‌درستی اعلام می‌کنند، این اطلاعات در درجه نخست برای خود آن‌ها و برای برنامه‌ریزی بهتر در جامعه اهمیت دارد. از رسانه‌ها انتظار می‌رود فراتر از انتشار اعداد و ارقام، کتاب‌ها، جزوه‌ها و اطلاعات آماری، در زمینه تبیین اهمیت مشارکت مردم نیز نقش‌آفرینی و با اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع، در افزایش آگاهی عمومی و رفع نگرانی‌های احتمالی نقش مؤثری ایفا کنند.
تأکید بر رعایت اصل محرمانگی اطلاعات
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان اظهار کرد: در قوانین و نظام آماری کشور، اصلی با عنوان محرمانگی اطلاعات وجود دارد که باید در سرشماری و سایر طرح‌های آماری به‌طور کامل رعایت شود. باید این اطمینان به مردم داده شود که اطلاعاتی که در اختیار نظام آماری کشور قرار می‌دهند، در اختیار افراد غیرمجاز قرار نخواهد گرفت. رعایت این اصل برای جلب اعتماد عمومی و افزایش مشارکت مردم ضروری است. شهروندان بدانند اطلاعاتی که ارائه می‌کنند، در چارچوب ضوابط قانونی و با رعایت اصل محرمانگی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
میرزایی گفت: هدف ما این است که مردم با آگاهی و اطمینان در سرشماری مشارکت کنند و اطلاعات مورد نیاز را در اختیار نظام آماری کشور قرار دهند. باید به مردم فرصت داد تا پیام‌ها را دریافت کنند، از اهداف سرشماری آگاه شوند و در مهلت تعیین‌شده اقدامات لازم را انجام دهند. در سطح ملی، سازمان برنامه و بودجه و مجموعه‌های مرتبط با برنامه‌ریزی و مدیریت، وظایف مشخصی برعهده دارند و بخشی از مسئولیت‌های مرتبط با امور اداری و استخدامی نیز در ساختار جداگانه‌ای دنبال می‌شود.
وی یادآور شد: در استان نیز مجموعه ما در چارچوب مأموریت‌های سازمانی خود فعالیت می‌کند. با وجود آن‌که ممکن است سازمان ما در مقایسه با برخی دستگاه‌ها کوچک‌تر به‌نظر برسد، نقش مهمی در برنامه‌ریزی و توسعه استان دارد. در سطح ملی نیز سازمان برنامه و بودجه وظایف و مسئولیت‌های مهمی برعهده دارد.
انتهای پیام
