به گزارش ایسنا، به نقل از تابناک؛ بر اساس منابع روایی و تاریخی شیعه، درباره مدت حیات حضرت زهرا(س) پس از رحلت پدر اقوال گوناگونی وجود دارد؛ از چهل روز تا شش ماه و حتی هشت ماه. اما در میان این اقوال، دو روایت بیش از همه مورد توجه علمای شیعه بوده است: هفتاد و پنج روز و نود و پنج روز.
با فرض رحلت پیامبر(ص) در بیست و هشتم صفر، بنا بر روایت هفتاد و پنج روز، شهادت حضرت زهرا(س) در سیزدهم تا پانزدهم جمادی‌الاول رخ داده و این ایام «فاطمیه اول» نام گرفته است. بنا بر روایت نود و پنج روز، شهادت در سوم تا پنجم جمادی‌الثانی بوده و این ایام «فاطمیه دوم» خوانده می‌شود.
نکته‌ای که غالباً مغفول می‌ماند این است که فاطمیه اول و دوم دو واقعه جداگانه نیستند؛ بلکه دو تاریخ پیشنهادی بر پایه دو روایت درباره یک حادثه واحدند. به همین دلیل شیعیان در هر دو بازه، یک داغ را گرامی می‌دارند.
چرا سه روز در هر ماه؟
علت معرفی سه روز پیاپی در هر ماه، به احتمال، به طول ماه‌های قمری بازمی‌گردد. اگر ماه‌های میان شهادت پیامبر(ص) و شهادت حضرت زهرا(س) همگی کامل (سی‌روزه) باشند، روز شهادت سیزدهم جمادی‌الاول یا سوم جمادی‌الثانی خواهد بود؛ اما اگر بعضی از آن ماه‌ها ۲۹ روزه بوده باشند، تاریخ تا دو روز جلوتر می‌آید. از آنجا که طبق محاسبات تقویمی حداکثر سه ماه قمری ۲۹ روزه یا چهار ماه قمری سی‌روزه می‌توانند پشت سر هم بیایند، بازه سه‌روزه شکل گرفته است.
اختلاف روایات؛ از مقاتل الطالبین تا کافی
علامه مجلسی به نقل از ابوالفرج اصفهانی در «مقاتل الطالبین» آورده است که مدت حیات حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر(ص) محل اختلاف است؛ کمترین زمان ذکرشده چهل روز و بیشترین هشت ماه.
در میان روایات، روایتی از امام باقر(ع) نقل شده که بنا بر آن شهادت حضرت صدیقه کبری(س) سه ماه پس از رحلت پیامبر(ص) بوده است. همچنین شیخ طبری امامی در «دلائل الامامه» با سلسله اسناد خود از امام صادق(ع) نقل می‌کند که آن حضرت در ماه جمادی‌الثانی سال یازدهم هجری از دنیا رفتند. این دو روایت مبنای نظر مشهور میان علما از جمله سید بن طاووس در «اقبال» بوده است.
در سوی دیگر، روایات دیگری مدت را هفتاد و پنج روز دانسته‌اند؛ از جمله روایت کلینی از امام صادق(ع) در «کافی». این روایت مبنای نظر برخی علما، از جمله خود کلینی، قرار گرفته است.
برخی پژوهشگران احتمال داده‌اند ریشه این اختلاف در نبود نقطه‌گذاری در نسخه‌های کهن باشد؛ چراکه واژه‌های «سبعین» و «تسعین» در خط بدون نقطه تقریباً یکسان‌اند و تفاوتشان تنها در نقطه‌هاست. به این ترتیب شاید یک نقطه، تاریخ را جابه‌جا کرده باشد. البته این تنها یک احتمال پژوهشی است و قطعیت ندارد.
عزاداری؛ آنچه روایات می‌گویند
درباره تعداد روزهای عزاداری حدیث مشخصی در دست نیست؛ اما در روایات آمده است که پیروان اهل‌بیت(ع) در شادی آنان شاد و در اندوهشان اندوهگین‌اند. بنا بر روایتی از امام رضا(ع)، هرکس دوست دارد در درجات عالی بهشت با اهل‌بیت(ع) همراه باشد، باید در حزن ایشان محزون و در شادی‌شان شاد باشد. روایتی از امیرالمؤمنین(ع) نیز شیعیان را کسانی توصیف می‌کند که به شادی اهل‌بیت شادمان و به غم ایشان غمگین‌اند.
رهبرشهیدانقلاب نیز در پیام نوروزی سال ۱۳۹۲، که ایام فاطمیه در میان روزهای عید قرار گرفته بود، یادآور شدند که تکریم و احترام این ایام برای همه لازم است.
بانویی که خشمش خشم خداست
ایام فاطمیه تنها یادآوری یک واقعه تاریخی نیست؛ فرصتی است برای بازخوانی جایگاه بانویی که پیامبر اکرم(ص) درباره‌اش فرمود: «فاطمه پاره تن من است.» و نیز آمده است که خداوند با خشم فاطمه(س) به خشم می‌آید و با خشنودی او خشنود می‌شود. امام صادق(ع) او را سرور زنان جهانیان از اولین تا آخرین خوانده و تسبیح حضرت زهرا(س) نیز، به‌عنوان یکی از رایج‌ترین تعقیبات نماز، یادگار آن بانوست.
از روضه تا سیره؛ توصیه‌های فرهنگی
آیین‌های ایام فاطمیه بسته به سنت‌های محلی متفاوت است؛ اما برنامه‌های رایج عبارت‌اند از برگزاری مجالس روضه و عزاداری در مساجد و حسینیه‌ها، سخنرانی درباره زندگی و سیره حضرت زهرا(س)، مرثیه‌خوانی و مداحی، برنامه‌های فرهنگی و آموزشی برای نوجوانان، اطعام عزاداران، کمک به خانواده‌های نیازمند و قرائت قرآن و دعا.
بزرگداشت حضرت زهرا(س) زمانی تأثیر عمیق‌تری می‌گذارد که شناخت سیره ایشان به رفتار روزمره نیز راه پیدا کند؛ از جمله احترام به خانواده، حمایت از افراد آسیب‌پذیر و تلاش برای عدالت و اخلاق در جامعه. خانواده‌ها نیز می‌توانند با زبانی ساده و متناسب با سن فرزندان، درباره شخصیت حضرت زهرا(س) و مفاهیمی مانند مهربانی، مسئولیت‌پذیری و دفاع از حق گفت‌وگو کنند.
ایام فاطمیه، در نگاه شیعه، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ فرصتی است برای شناخت تاریخ اسلام، تقویت پیوند معنوی با اهل‌بیت(ع) و بازاندیشی در ارزش‌هایی که زندگی کوتاه اما اثرگذار صدیقه طاهره(س) بر پایه آنها بنا شده بود. دو روایت، دو تاریخ، یک داغ؛ و این داغ پس از چهارده قرن هنوز تازه است.
انتهای پیام
